Алаіза Пашкевіч
Біяграфія Алаізы Пашкевіч
Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч, вядомая пад псеўданімам Цётка, была адной з самых выбітных беларускамоўных пісьменніц пачатку XX стагоддзя. Нарадзілася яна 3 (15) ліпеня 1876 года ў Пясчыне, Лідскі павет, у шляхецкай сям'і, дзе быў шанаваны культ адукацыі і нацыянальнай ідэнтычнасці. У сям'і Пашкевічаў было дванаццаць дзяцей, а Алаіза стала адной з найбольш выдатных прадстаўнікоў гэтага роду.
Дзяцінства прайшло ў маёнтку Тарэсін пад апекай бабулі, дзе яна атрымала пачатковую адукацыю. У Вільні яна працягнула навучанне ў прыватай вучэльні, а затым паступіла на курсы выхавальніц у Санкт-Пецярбургу. Тут пачалася яе актыўная літаратурная і палітычная дзейнасць. Алаіза Пашкевіч уступіла ў гурток студэнтаў-беларусаў «Круг беларускай народнай прасветы», які аб'ядноўваў моладзь з ідэямі нацыянальнага і сацыяльнага вызвалення беларусаў.
У 1903 годзе Алаіза пачала публікаваць свае творы. Яе першыя вершы былі надрукаваныя пад псеўданімам Банадысь Асака, і ўжо ў 1904 годзе выйшаў фальклорны зборнік «Песні», у якім змяшчаўся яе верш «Мужыцкая доля». Гэтыя творы былі накіраваны на падтрыманне нацыянальнай самасвядомасці беларусаў і крытыкаваў цяжкую долю сельскага працоўнага класа. У 1905 годзе, падчас рэвалюцыі, Пашкевіч актыўна ўдзельнічала ў арганізацыйнай працы, ствараючы рабочыя гурткі і распаўсюджваючы рэвалюцыйныя вершы.
Але пасля рэпрэсій, звязаных з рэвалюцыяй, Пашкевіч была вымушаная эміграваць у Галіцыю. Там яна працягнула сваю адукацыю ў Львоўскім універсітэце, займаючыся даследаваннямі па гісторыі беларускага тэатра і фальклору. У 1906 годзе яна пераклала на беларускую мову украінскую дзіцячую чытанку «Гасцінец для малых дзяцей». Акрамя таго, Алаіза Пашкевіч была актыўнай у стварэнні нелегальных беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў.
У 1911 годзе яна выйшла замуж за літоўскага інжынера Сцяпонаса Кайрыса. У 1912 годзе яна змагла адкрыць беларускую школу ў Вільні, і з гэтага часу яе жыццё і творчасць былі звязаны з актыўнай грамадскай дзейнасцю. У 1914 годзе Пашкевіч стала галоўнаю рэдактаркаю першага беларускамоўнага дзіцячага часопіса «Лучынка». Падчас Першай сусветнай вайны яна працавала міласэрнаю сястрою ў Віленскім вайсковым шпіталі, дапамагаючы хворым.
Алаіза Пашкевіч памерла 5 (18) лютага 1916 года ад тыфу ў Лідскім павеце. Яе спадчына засталася не толькі ў беларускім нацыянальным руху, але і ў беларускай літаратуры. Творы Цёткі ўнеслі вялікі ўклад у развіццё беларускай паэзіі і публіцыстыкі, у іх адлюстроўваюцца ідэі сацыяльнай справядлівасці, нацыянальнага адраджэння і любові да радзімы.