Зборныя лічэбнікі

Зборныя лічэбнікі — гэта лічэбнікі, якія абазначаюць некалькі асоб або прадметаў як адно цэлае, сукупнасць. Іх асаблівасць — адмысловая форма, якая не супадае з колькаснымі лічэбнікамі.

---

🔹 Да зборных лічэбнікаў належаць:

• два → двоe
• тры → троe
• чатыры → чацвёра
• пяць → пяцёра
• шэсць → шасцёра
• сем → сямёра
• восем → васьмёра
• дзевяць → дзявяцeра
• дзесяць → дзясяцeра

Заўвага: У лічэбніках “дзявЯцера” і “дзясЯцера” націск прыпадае перад суфіксам, а не на яго.

---

🔹 Калі ўжываюцца зборныя лічэбнікі?

Зборныя лічэбнікі могуць ужываюцца замест колькасных:

1. з назоўнікамі мужчынскага роду, што абазначаюць асоб мужчынскага ці агульнага роду полу або маладых істот: пяцёра салдат і пяць салдат, шасцёра куранят і шэсць куранят, сем плаксаў і сямёра плаксаў (але дзве жанчыны).

Зборныя лічэбнікі заўсёды ўжываюцца:

1. з назоўнікамі, якія не маюць формы адзіночнага ліку (мнажналікавыя займеннікі): чацвёра нажніц, пяцёра варот
2. з асабовымі займеннікамі: нас было чацвёра, вас сёння васмёра;
3. з назоўнікамі людзі, коні, гусі, свінні, содні/суткі, асобы.

✏️ Практыкаванне. Утварыце ад словаў у дужках зборныя лічэбнікі.

1. У двары стаяла (два) варот.
2. (Тры) содняў мы правялі ў дарозе.
3. Я купіў (чацыры) новых акуляраў.
4. На службе было (пяць) салдат.
5. У клетцы сядзела (шэсць) куранят.
6. Мы сустрэлі (сем) стайнікаў.
7. На лузе пасвілася (восем) коней.
8. У пакоі знаходзілася (дзесяць) людзей.
9. У стайні стаяла (тры) жарабят.
10. На полі бегала (пяць) гусянят.
11. (Два) з нас вырашылі пераночыць у лесе.
12. (Чатыры) з нас вырашылі ўзяць удзел у гэтым конкурсе.
13. Ён пабачыў (сем) свіней у загоне.
14. У вёсцы жыло (восем) пастухоў.
15. (Тры) з вас запазніліся.
16. (Пяць) хлопцаў перамагло ў спаборніцтве.
17. (Дзевяць) з іх абмяркоўвалі гэтую праблему.
18. У лесе спявала (сем) юнакоў.
19. (Восем) гусей плавала на возеры.
20. (Дзесяць) мужных ваяроў абаранялаі гэтую тэрыторыю.
21. (Чатыры) з нас засталіся дапамагаць.
22. На пашы было (тры) цялят.
23. У клетцы спала (шэсць) трусянят.
24. У сям’і было (пяць) дзяцей.
25. (Чатыры) з іх атрымалі граматы.
26. На канферэнцыю прыйшло (дзевяць) людзей.
27. У загоне гойсала (сем) гусей.
28. У стайні знаходзілася (шэсць) куранят.
29. (Чатыры) з вас вырашылі выступіць першымі.
30. У пакоі было (тры) шчанят.
31. (Два) з іх засталіся ля возера, каб памыць бялізну.
32. У гняздзе сядзела (шэсць) птушанят.
33. (Дзесяць) з нас прагаласавалі супраць гэтай прапановы.

Прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці

Ад зборных лічэбнікаў утвараюцца прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці: яны прыйшлі ўтраіх, мы пайшлі ўчацвярых.

Словаўтварэнне:

1. у- + корань колькаснага лічэбніка + -ох / -ёх (асобна для мужчын і жанчын)
2. у- + корань зборнага лічэбніка + -ых/ -іх (для змяшаных груп ці істот ніякага роду)

Зборны лічэбнік	Прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці
	толькі мужчыны	толькі жанчыны	змяшаная група, істоты ніякага роду
двое	удвух/удвох	удзвюх	удваіх
трое	утрох		утраіх
чацвёра	учатырох		учацвярых
пяцёра	упяцёх		упяцярых
шасцёра	ушасцёх		ушасцярых
сямёра	усямёх		усемярых
васьмёра	увасьмёх		увасьмярых
дзявяцeра	удзевяцёх		удзевяцярых
дзясяцeра	удзесяцёх		удзесяцярых

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову. Звяртайце ўвагу на склад групы, якая выконвае пэўнае дзеянне.

1. Мы (м.) зрабілі праект (вшестером).
2. Нас (змяш.) запрасілі (вдевятером) на сцэну.
3. Увечары яны (ж.) сядзелі (вчетвером) каля вогнішча.
4. Яны (м.) гулялі ў футбол (ввосьмером).
5. Мы (ж.) прыйшлі (вдвоём), бо астатнія захварэлі.
6. Яны (змяш.) выконвалі працу (впятером).
7. Мы (змяш.) сядзелі за сталом (всемером).
8. Мы (м.) змаглі гэта зрабіць толькі (вдвоём).
9. Яны (м.) гралі на гітары (втроём).
10. Мы (змяш.) пайшлі на экскурсію (вдесятером).
11. Мы (ж.) абмяркоўвалі праблему (впятером).
12. Яны (змяш.) ехалі ў маршрутцы (вдесятером).
13. Мы (м.) былі ў паходзе (вшестером).
14. Яны (змяш.) абмяркоўвалі праект (всемером).
15. Яны (змяш.) сядзелі на вакзале (вдвоём).
16. Мы (ж.) абедалі (вчетвером).
17. Яны (м.) прыйшлі на спатканне (вдевятером).
18. Мы (змяш.) адпачывалі на пляжы (всемером).
19. Яны (м.) вярнуліся дадому (впятером).
20. Мы (ж.) вырашылі ўсё (вдвоём).
21. Яны (змяш.) сустрэліся пасля заняткаў (втроём).
22. Мы (м.) селі на лаўку (вшестером).
23. Яны (ж.) абмеркавалі гэта (вчетвером).
24. Мы (змяш.) паехалі на выставу (вдесятером).
25. Яны (м.) гралі ў настолкі (втроём).
26. Мы (ж.) правялі дзень разам (впятером).
27. Яны (змяш.) рыхтавалі сцэнку (всемером).
28. Мы (м.) гулялі па горадзе (вдвоём).
29. Яны (ж.) сабраліся на ўрок (вшестером).
30. Мы (змяш.) гатавалі ежу (вчетвером).
31. Яны (м.) спрачаліся да ночы (всемером).
32. Мы (ж.) размаўлялі ў кавярні (втроём).
33. Яны (змяш.) прыйшлі раней (вдесятером).
34. Мы (м.) ладзілі квэст (впятером).
35. Яны (ж.) пайшлі ў тэатр (вчетвером).

---

https://wordwall.net/resource/93597017

Дадатковы матэрыял

🧾 Табліцы скланення зборных лічэбнікаў

🔹 Скланенне "двое", "трое", "чацвёра"

Назоўны	двое	трое	чацвёра
Родны	дваіх	траіх	чацвярых
Давальны	дваім	траім	чацвярым
Вінавальны	дваіх (адуш.) / двое (неадуш.)	траіх (адуш.) / трое (неадуш.)	чацвярых (адуш.) / чацвёра (неадуш.)
Творны	дваімі	траімі	чацвярыма / чацвярымі
Месны	на дваіх	на траіх	на чацвярых

---

🔹 Скланенне "пяцёра", "шасцёра", "сямёра", "васьмёра"

Назоўны	пяцёра	шасцёра	сямёра	васьмёра
Родны	пяцярых	шасцярых	семярых	васьмярых
Давальны	пяцярым	шасцярым	семярым	васьмярым
Вінавальны	пяцярых (адуш.) / пяцёра (неадуш.)	шасцярых (адуш.) / шасцёра (неадуш.)	семярых (адуш.) / сямёра (неадуш.)	васьмярых (адуш.) / васьмёра (неадуш.)
Творны	пяцярымі	шасцярыма / шасцярымі	семярымі	васьмярымі
Месны	на пяцярых	на шасцярых	на семярых	на васьмярых

---

🔹 Скланенне "дзявЯцера", "дзясЯцера"

Назоўны	дзявяцера	дзясяцера
Родны	дзевяцярых	дзесяцярых
Давальны	дзевяцярым	дзесяцярым
Вінавальны	дзевяцярых (адуш.) / дзявяцера (неадуш.)	дзесяцярых (адуш.) / дзясяцера (неадуш.)
Творны	дзевяцярымі	дзесяцярымі
Месны	на дзевяцярых	на дзесяцярых

🔹Скланенне "абодва", "абедзве", "абое"

Правіла:

1. Лічэбнік "абодва" ўжываецца пры пазначэнне асоб ці прадметаў мужчынскага ці ніякага роду: абодва мужчыны, абодва дамы, абодва кацяняці, абодва акны;
2. Лічэбнік "абедзве" ўжываецца пры пазначэнне асоб ці прадметаў жаночага роду: абедзве жанчыны, абедзве вуліцы.
3. Лічэбнік "абое" ўжываецца пры пазначэнне асоб рознага полу: абое бацькі, абое сябры [хлопчык і дзяўчынка], абое сведкі [мужчына і жанчына].

Заўвага: Пасля слоў "абодва", "абедзве", "абое" назоўнік ставіцца ў форме парнага ліку

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце на беларускую мову наступныя выразы.

1. оба мальчика
2. обе ноги
3. обе стены
4. оба плаксы [мальчик и девочка]
5. оба поросёнка
6. оба участника [парень и девушка]
7. оба родителя
8. оба глаза
9. оба уха
10. обе подруги
11. оба щенка
12. обе сестры
13. оба брата
14. обе книги
15. оба ученика [мальчики]
16. оба дерева
17. обе шляпы
18. обе девочки
19. оба поля
20. обе лошади
21. оба ответственных студента [парень и девушка]
22. оба котёнка
23. обе тёти
24. оба свидетеля [мужчина и женщина]
25. обе учительницы
26. обе квартиры
27. оба жеребёнка
28. обе деревни
29. обе башни
30. оба спортсмена [разного пола]
31. обе ладони
32. оба родных языка
33. оба молодожёна
34. оба длинных письма
35. оба чистюли [разного пола]
36. обе песни
37. оба друга [парень и девушка]
38. обе бабушки

Скланенне зборных лічэбнікаў "абодва", "абедзве", "абое"

Н	абодва	абедзве	абое
Р	абодвух	абедзвюх	абаіх
Д	абодвум	абедзвюм	абаім
В	абодвух	абедзвюх	абаіх
Т	з абодвума	з абездюма	з абаімі
М	пры абодвух	пры абедзвюх	пры абаіх

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце на беларускую мову наступныя выразы.

1. об обоих актёрах [разного пола]
2. между обеими машинами
3. обоим соням [мальчику и девочке]
4. под обоими картинами
5. около обоих гусят
6. возле обеих аптек
7. за обоими креслами
8. к обоим врачам [разного пола]
9. у обоих детей
10. из обеих коробок
11. напротив обоих отелей
12. перед обоими телятами
13. около обеих остановок
14. при обоих свидетелях [разного пола]
15. в обоих магазинах
16. на обеих сумках
17. от обоих родителей
18. во время обоих спектаклей
19. под обеими чашками
20. возле обоих фонтанов
21. на обоих гостях [мужчина и женщина]
22. между обеими станциями метро
23. под обоими столиками
24. после обоих звонков
25. в обеих тетрадях
26. за обеими дверьми
27. обоим спортсменам [мужчины]
28. на обоих ботинках
29. перед обоими родственниками [тётей и дядей]
30. над обоими домами
31. перед обоими зеркалами
32. к обеим сестрам
33. с обоими пловцами [мужчина и женщина]
34. в обоих чемоданах
35. из обеих рамок
36. при обеих проблемах
37. с обоими знакомыми [разного пола]
38. на обоих пляжах
39. среди обоих родов

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце выразы са зборнымі займеннікамі ў розных склонавых формах на беларускую мову.

• Я видел обоих родителей на собрании.
• Обе подруги решили переехать в Минск.
• Обоим детям понравился мультфильм.
• Мы с обоими свидетелями [разного пола] поговорили лично.
• У обеих учениц были одинаковые ошибки.
• Оба работника [мужчина и женщина] пришли на работу очень рано, поэтому решили сходить в кафе.
• Я горжусь обоими братьями.
• Обе бабушки любят печь пироги.
• С обоими студентами учитель провёл беседу.
• Мы ждали обеих сестёр у станции метро.
• У обоих домов новые крыши.
• Мы путешествовали с обоими коллегами [женщинами].
• Я пригласил обоих друзей [разного пола] на выставку.
• Оба котёнка спали на подоконнике.
• На обоих столах стояли вазы с цветами.
• Обе деревни пострадали от смерча (бел. віхраслупу).
• Я встретил обоих актёров [мужчин] после спектакля.
• С обоими руководителями [муж с женой] мы подписали договор.
• Обе женщины были в красных платьях.
• С обеими тётями мы ездили на дачу.
• Обе дороги вели к реке.
• Обоих врачей [разного пола] пригласили на конференцию.
• Мы были у обоих дедушек в гостях.
• Оба мальчика забыли тетради.
• Мы встретились с обоими тренерами [мужчинами].
• Обе ученицы выступили на конкурсе.
• При обоих магазинах были парковки.
• Мы поздоровались с обеими воспитательницами.
• Я говорил с обоими адвокатами [разного пола] по очереди.
  

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце на беларускую мову:

об обоих друзьях, в обеих комнатах, от обеих женщин, на обоих окнах, под обоими договорами, на обеих страницах, в обеих газетах, об обеих санкциях, с обеими книгами, в обеих библиотеках, к обеим подписям, с обеими студентками, к обоим свидетелям, про обоих братьев, на обоих столах, во время обоих праздников, вокруг обоих деревьев, между обеими реками, возле обоих домов, возле обеих реклам, из-за обоих углов, про обоих друзей, напротив обеих школ, после обоих занятий, возле обеих квартир, по обеим улицам, против обеих болезней, вокруг обоих берегов, между обоими городами, над обоими мостами, возле обоих ресторанов, между обеими странами, под обеими соснами, про обоих соседей, из-за обеих проблем, после обеих встреч