Зборныя лічэбнікі

Зборныя лічэбнікі — гэта лічэбнікі, якія абазначаюць некалькі асоб або прадметаў як адно цэлае, сукупнасць. Іх асаблівасць — адмысловая форма, якая не супадае з колькаснымі лічэбнікамі.

---

🔹 Да зборных лічэбнікаў належаць:

• два → двоe
• тры → троe
• чатыры → чацвёра
• пяць → пяцёра
• шэсць → шасцёра
• сем → сямёра
• восем → васьмёра
• дзевяць → дзявяцeра
• дзесяць → дзясяцeра

Заўвага: У лічэбніках “дзявЯцера” і “дзясЯцера” націск прыпадае перад суфіксам, а не на яго.

---

🔹 Калі ўжываюцца зборныя лічэбнікі?

Зборныя лічэбнікі ўжываюцца:

1. з назоўнікамі мужчынскага роду, што абазначаюць асоб мужчынскага полу або маладых істот: пяцёра салдат і пяць салдат, шасцёра куранят і шэсць куранят (але дзве жанчыны)
2. з назоўнікамі, якія не маюць формы адзіночнага ліку (мнажналікавыя займеннікі): чацвёра нажніц, пяцёра варот
3. з асабовымі займеннікамі: нас было чацвёра, вас сёння васмёра;
4. з назоўнікамі людзі, коні, гусі, свінні.

✏️ Практыкаванне. Утварыце ад словаў у дужках зборныя лічэбнікі.

1. У двары стаяла (два) варот.
2. (Тры) содняў мы правялі ў дарозе.
3. Я купіў (чацыры) новых акуляраў.
4. На службе было (пяць) салдат.
5. У клетцы сядзела (шэсць) куранят.
6. Мы сустрэлі (сем) стайнікаў.
7. На лузе пасвілася (восем) коней.
8. У пакоі знаходзілася (дзесяць) людзей.
9. У стайні стаяла (тры) жарабят.
10. На полі бегала (пяць) гусянят.
11. (Два) з нас вырашылі пераночыць у лесе.
12. (Чатыры) з нас вырашылі ўзяць удзел у гэтым конкурсе.
13. Ён пабачыў (сем) свіней у загоне.
14. У вёсцы жыло (восем) пастухоў.
15. (Тры) з вас запазніліся.
16. (Пяць) хлопцаў перамагло ў спаборніцтве.
17. (Дзевяць) з іх абмяркоўвалі гэтую праблему.
18. У лесе спявала (сем) юнакоў.
19. (Восем) гусей плавала на возеры.
20. (Дзесяць) мужных ваяроў абаранялаі гэтую тэрыторыю.
21. (Чатыры) з нас засталіся дапамагаць.
22. На пашы было (тры) цялят.
23. У клетцы спала (шэсць) трусянят.
24. У сям’і было (пяць) дзяцей.
25. (Чатыры) з іх атрымалі граматы.
26. На канферэнцыю прыйшло (дзевяць) людзей.
27. У загоне гойсала (сем) гусей.
28. У стайні знаходзілася (шэсць) куранят.
29. (Чатыры) з вас вырашылі выступіць першымі.
30. У пакоі было (тры) шчанят.
31. (Два) з іх засталіся ля возера, каб памыць бялізну.
32. У гняздзе сядзела (шэсць) птушанят.
33. (Дзесяць) з нас прагаласавалі супраць гэтай прапановы.

Прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці

Ад зборных лічэбнікаў утвараюцца прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці: яны прыйшлі ўтраіх, мы пайшлі ўчацвярых.

Словаўтварэнне:

1. у- + корань колькаснага лічэбніка + -ох / -ёх (асобна для мужчын і жанчын)
2. у- + корань зборнага лічэбніка + -ых/ -іх (для змяшаных груп ці істот ніякага роду)

Зборны лічэбнік	Прыслоўі са значэннем колькасці і зборнасці
	толькі мужчыны	толькі жанчыны	змяшаная група, істоты ніякага роду
двое	удвух/удвох	удзвюх	удваіх
трое	утрох		утраіх
чацвёра	учатырох		учацвярых
пяцёра	упяцёх		упяцярых
шасцёра	ушасцёх		ушасцярых
сямёра	усямёх		усемярых
васьмёра	увасьмёх		увасьмярых
дзявяцeра	удзевяцёх		удзевяцярых
дзясяцeра	удзесяцёх		удзесяцярых

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову. Звяртайце ўвагу на склад групы, якая выконвае пэўнае дзеянне.

1. Мы (м.) зрабілі праект (вшестером).
2. Нас (змяш.) запрасілі (вдевятером) на сцэну.
3. Увечары яны (ж.) сядзелі (вчетвером) каля вогнішча.
4. Яны (м.) гулялі ў футбол (ввосьмером).
5. Мы (ж.) прыйшлі (вдвоём), бо астатнія захварэлі.
6. Яны (змяш.) выконвалі працу (впятером).
7. Мы (змяш.) сядзелі за сталом (всемером).
8. Мы (м.) змаглі гэта зрабіць толькі (вдвоём).
9. Яны (м.) гралі на гітары (втроём).
10. Мы (змяш.) пайшлі на экскурсію (вдесятером).
11. Мы (ж.) абмяркоўвалі праблему (впятером).
12. Яны (змяш.) ехалі ў маршрутцы (вдесятером).
13. Мы (м.) былі ў паходзе (вшестером).
14. Яны (змяш.) абмяркоўвалі праект (всемером).
15. Яны (змяш.) сядзелі на вакзале (вдвоём).
16. Мы (ж.) абедалі (вчетвером).
17. Яны (м.) прыйшлі на спатканне (вдевятером).
18. Мы (змяш.) адпачывалі на пляжы (всемером).
19. Яны (м.) вярнуліся дадому (впятером).
20. Мы (ж.) вырашылі ўсё (вдвоём).
21. Яны (змяш.) сустрэліся пасля заняткаў (втроём).
22. Мы (м.) селі на лаўку (вшестером).
23. Яны (ж.) абмеркавалі гэта (вчетвером).
24. Мы (змяш.) паехалі на выставу (вдесятером).
25. Яны (м.) гралі ў настолкі (втроём).
26. Мы (ж.) правялі дзень разам (впятером).
27. Яны (змяш.) рыхтавалі сцэнку (всемером).
28. Мы (м.) гулялі па горадзе (вдвоём).
29. Яны (ж.) сабраліся на ўрок (вшестером).
30. Мы (змяш.) гатавалі ежу (вчетвером).
31. Яны (м.) спрачаліся да ночы (всемером).
32. Мы (ж.) размаўлялі ў кавярні (втроём).
33. Яны (змяш.) прыйшлі раней (вдесятером).
34. Мы (м.) ладзілі квэст (впятером).
35. Яны (ж.) пайшлі ў тэатр (вчетвером).

---

Дадатковы матэрыял

🧾 Табліцы скланення зборных лічэбнікаў

🔹 Скланенне "двое", "трое", "чацвёра"

Назоўны	двое	трое	чацвёра
Родны	дваіх	траіх	чацвярых
Давальны	дваім	траім	чацвярым
Вінавальны	дваіх (адуш.) / двое (неадуш.)	траіх (адуш.) / трое (неадуш.)	чацвярых (адуш.) / чацвёра (неадуш.)
Творны	дваімі	траімі	чацвярыма / чацвярымі
Месны	на дваіх	на траіх	на чацвярых

---

🔹 Скланенне "пяцёра", "шасцёра", "сямёра", "васьмёра"

Назоўны	пяцёра	шасцёра	сямёра	васьмёра
Родны	пяцярых	шасцярых	семярых	васьмярых
Давальны	пяцярым	шасцярым	семярым	васьмярым
Вінавальны	пяцярых (адуш.) / пяцёра (неадуш.)	шасцярых (адуш.) / шасцёра (неадуш.)	семярых (адуш.) / сямёра (неадуш.)	васьмярых (адуш.) / васьмёра (неадуш.)
Творны	пяцярымі	шасцярыма / шасцярымі	семярымі	васьмярымі
Месны	на пяцярых	на шасцярых	на семярых	на васьмярых

---

🔹 Скланенне "дзявЯцера", "дзясЯцера"

Назоўны	дзявяцера	дзясяцера
Родны	дзевяцярых	дзесяцярых
Давальны	дзевяцярым	дзесяцярым
Вінавальны	дзевяцярых (адуш.) / дзявяцера (неадуш.)	дзесяцярых (адуш.) / дзясяцера (неадуш.)
Творны	дзевяцярымі	дзесяцярымі
Месны	на дзевяцярых	на дзесяцярых

🔹Скланенне "абодва" (м.р.), "абедзве" (ж.р.), "абое "(аг.р., н.р. мн.л.)

Н	абодва	абедзве	абое
Р	абодвух	абедзвюх	абаіх
Д	абодвум	абедзвюм	абаім
В	абодвух	абедзвюх	абаіх
Т	з абодвума	з абездюма	з абаімі
М	пры абодвух	пры абедзвюх	пры абаіх

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце на беларускую мову наступныя выразы.

1. о обоих актёрах
2. между обеими машинами
3. под обоими картинами
4. возле обеих аптек
5. за обоими креслами
6. к обоим врачам
7. у обоих детей
8. из обеих коробок
9. напротив обоих отелей
10. около обеих остановок
11. в обоих магазинах
12. на обеих сумках
13. от обоих родителей
14. во время обоих спектаклей
15. под обеими чашками
16. возле обоих фонтанов
17. между обеими станциями метро
18. под обоими столиками
19. после обоих звонков
20. в обеих тетрадях
21. за обеими дверьми
22. на обоих ботинках
23. над обоими домами
24. перед обоими зеркалами
25. к обеим сестрам
26. в обоих чемоданах
27. из обеих рамок
28. при обеих проблемах
29. на обоих пляжах
30. среди обоих родов

✏️ Практыкаванне. Перакладзіце на беларускую мову:

об обоих друзьях, в обеих комнатах, от обеих женщин, на обоих окнах, под обоими договорами, на обеих страницах, в обеих газетах, об обеих санкциях, с обеими книгами, в обеих библиотеках, к обеим подписям, с обеими студентками, к обоим свидетелям, про обоих братьев, на обоих столах, во время обоих праздников, вокруг обоих деревьев, между обеими реками, возле обоих домов, возле обеих реклам, из-за обоих углов, про обоих друзей, напротив обеих школ, после обоих занятий, возле обеих квартир, по обеим улицам, против обеих болезней, вокруг обоих берегов, между обоими городами, над обоими мостами, возле обоих ресторанов, между обеими странами, под обеими соснами, про обоих соседей, из-за обеих проблем, после обеих встреч