Lekcja 8. Koniugacja I

📘 Фанетыка: Аглушэнне w → [ф] у польскай мове

🔹 Калі w чытаецца як [ф]?

У канцы слова — як і іншыя звонкія зычныя, w аглушаецца:

lew → [леф] — леў
zlew → [злеф] — ракавіна
staw → [стаф] — сажалка

Перад глухімі зычнымі (p, t, k, s, sz, cz, ch, f, ś...):

wszystko → [фшЫстко] — усё
wspaniały → [фспаняwы] — цудоўны
wpisać → [фпісачь] — унесці
wczoraj → [фчорай] — учора
wchodzić → [фходзіць] — уваходзіць

⚠️ Усе гэтыя выпадкі аглушэння — фанетычныя, у напісанні застаецца w.

📖 Praktyka czytania – słowa z literą w

lew (леў), wpis (запіс), woda (вада), warsztat (майстэрня), wszystko (усё), wiedza (веды), staw (сажалка), zlew (ракавіна), wujek (дзядзька), wiosna (вясна), wczoraj (учора), wtedy (тады, у той час), wspaniały (цудоўны), światło (святло), wąż (змяя), wzór (узор), dachówka (дахоўка), wiedzieć (ведаць), wzruszyć (узрушыць), wspinać się (узбірацца), zachwyt (захапленне), węgiel (вугаль), wąs (вусы), wschód (усход), wkrótce (хутка, у хуткім часе)

Ćwiczenie. Przeczytajcie następne wyrażenia. Co z tego robiliście wczoraj?

Wzór:

(M) Wczoraj ja sprzątałem w pokoju.
(K) Wczoraj ja nie uczyłam się do testu.

sprzątać w pokoju — прыбіраць у пакоі
uczyć się do testu — рыхтавацца да тэсту
rozmawiać z mamą przez telefon — размаўляць з мамай па тэлефоне
robić zakupy na targu — рабіць пакупкі на рынку

słuchać muzyki — слухаць музыку
oglądać film wieczorem w domu — глядзець фільм увечары дома
odpoczywać w ogrodzie rano — адпачываць у садзе раніцай
odpoczywać w domu — адпачываць дома
pomagać dzieciom z lekcjami — дапамагаць дзецям з урокамі
czytać książkę — чытаць кнігу
rozmawiać z koleżanką — размаўляць з сяброўкаю
czytać dzieciom bajkę — чытаць дзецям казку
czekać na autobus — чакаць аўтобус
odpoczywać na kanapie — адпачываць на канапе

Odmiana czasowników koniugacji II i III

Асоба	rozmawiać (III)	uczyć się (IIa, twarda podstawa)	robić (IIa, miekka podstawa)
ja (я)	rozmawiam	uczę się	robię
ty (ты)	rozmawiasz	uczysz się	robisz
on/ona/ono (ён/яна/яно)	rozmawia	uczy się	robi
my (мы)	rozmawiamy	uczymy się	robimy
wy (вы)	rozmawiacie	uczycie się	robicie
oni/one (яны)	rozmawiają	uczą się	robią

🔹Ćwiczenie. Uzupełnij zdania odpowiednią formą czasownika w czasie teraźniejszym.

Ja (czytać, III) książkę o historii. Я чытаю кнігу пра гісторыю.
Oni (robić, IIa) kolację dla całej rodziny. Яны гатуюць вячэру для ўсёй сям’і.
One (rozmawiać, III) z mamą przez telefon. Яны (дзяўчынкі) размаўляюць з мамай па тэлефоне.
Ja (uczyć się, IIa) z książki. Я вучуся па кнізе.
One (czekać, III) na przyjaciółkę przy szkole. Яны (дзяўчынкі) чакаюць сяброўку каля школы.
Ja (robić, IIa) zakupy na targu rano. Я раблю пакупкі на рынку раніцай.
Oni (słuchać, III) muzyki w samochodzie. Яны слухаюць музыку ў машыне.
One (pracować, III) przy komputerze. Яны (дзяўчынкі) працуюць за камп’ютарам.
Ja (lubić, IIa) czytać książki historyczne. Я люблю чытаць гістарычныя кнігі.
One (uczyć się, IIa) języka niemieckiego. Яны (дзяўчынкі) вывучаюць нямецкую мову.
Ja (spacerować, III) z psem po lesie. Я шпацырую з сабакам па лесе.
One (odpoczywać, III) na kanapie. Яны (дзяўчынкі) адпачываюць на канапе.
Oni (czytać, III) książkę w bibliotece. Яны чытаюць кнігу ў бібліятэцы.
One (mówić, IIa) bardzo cicho w bibliotece. Яны (дзяўчынкі) размаўляюць вельмі ціха ў бібліятэцы.
Oni (uczyć się, IIa) do testu razem w klasie. Яны рыхтуюцца да тэсту разам у класе.
Ja (czekać, III) na autobus. Я чакаю аўтобус.
Oni (odpoczywać, III) w domu po pracy. Яны адпачываюць дома пасля працы.
One (oglądać, III) film wieczorem w domu. Яны (дзяўчынкі) глядзяць фільм увечары дома.
Ja (mówić, IIa) po polsku i po białorusku. Я размаўляю па-польску і па-беларуску.
Ja (sprzątać, III) w pokoju codziennie. Я прыбіраю ў пакоі кожны дзень.
Oni (lubić, IIa) grać w piłkę nożną. Яны любяць гуляць у футбол.
One (pomagać, III) dzieciom z lekcjami. Яны (дзяўчынкі) дапамагаюць дзецям з урокамі.
Ja (robić, IIa) zadanie domowe po południu. Я раблю дамашняе заданне пасля абеду.
One (rozmawiać, III) z koleżanką w szkole. Яны (дзяўчынкі) размаўляюць з сяброўкаю ў школе.
Ja (odpoczywać, III) w ogrodzie rano. Я адпачываю ў садзе раніцай.
Oni (uczyć się, IIa) pilnie do egzaminu. Яны старанна вучаць матэрыял да іспыту.
Oni (czytać, III) dzieciom bajkę na dobranoc. Яны чытаюць дзецям казку на ноч.
Ja (uczyć się, IIa) nowych słów codziennie. Я штодня вывучаю новыя словы.
One (robić, IIa) zdjęcia na spacerze. Яны (дзяўчынкі) робяць фота падчас прагулкі.

Koniugacja I: czasowniki zakończone na -ować

Podstawowa zasada (Асноўнае правіла):

У суфіксе -ować адкідаецца -ć, -owa замяняецца на -uj, і дзеяслоў атрымлівае наступныя канчаткі:

Асоба	Форма дзеяслова	Пераклад
ja (я)	gotuję	я гатую
ty (ты)	gotujesz	ты гатуеш
on / ona / ono (ён / яна / яно)	gotuje	ён / яна / яно гатуе
my (мы)	gotujemy	мы гатуем
wy (вы)	gotujecie	вы гатуеце
oni / one (яны)	gotują	яны гатуюць

zajmować się domem — займацца хатнімі справамі
pracować przy komputerze — працаваць за камп’ютарам
spacerować — шпацыраваць
spacerować z psem po lesie — шпацыраваць з сабакам у лесе
gotować śniadanie — гатаваць сняданак
gotować obiad — гатаваць абед
gotować kolację – гатаваць вячэру

Ćwiczenie. Odmieńcie czasowniki I koniugacji w czasie teraźniejszym.

Ja (zajmować się) domem codziennie. Я кожны дзень займаюся хатнімі справамі.
Ty (pracować) przy komputerze wieczorem. Ты працуеш за камп’ютарам увечары.
On (spacerować) po lesie z psem. Ён шпацыруе па лесе з сабакам.
My (gotować) kolację razem. Мы гатуем вячэру разам.
Wy (pracować) w biurze każdego dnia. Вы працуеце ў офісе кожны дзень.
Oni (zajmować się) dziećmi po szkole. Яны (хлопцы) займаюцца дзецьмі пасля школы.
One (gotować) obiad dla całej rodziny. Яны (дзяўчынкі) гатуюць абед для ўсёй сям’і.
Ja (spacerować) rano po parku. Я шпацырую раніцай па парку.
Ty (gotować) śniadanie w kuchni. Ты гатуеш сняданак на кухні.
Ona (zajmować się) domem i ogrodem. Яна займаецца хатай і садам.
My (spacerować) po mieście w weekend. Мы шпацыруем па горадзе ў выходныя.
Wy (gotować) kolację w restauracji. Вы гатуеце вячэру ў рэстаране.
Oni (pracować) przy komputerze całą noc. Яны працуюць за камп’ютарам усю ноч.
One (zajmować się) zwierzętami w domu. Яны (дзяўчынкі) займаюцца жывёламі дома.
Ty (spacerować) z siostrą po osiedlu. Ты шпацыруеш з сястрой па раёне.
On (gotować) kolację dla gości. Ён гатуе вячэру для гасцей.
My (zajmować się) dziećmi i domem. Мы займаемся дзецьмі і хатнімі справамі.
Wy (pracować) w domu czy w biurze? Вы працуеце дома ці ў офісе?
Ja (gotować) obiad w niedzielę. Я гатую абед у нядзелю.
One (spacerować) razem codziennie wieczorem. Яны (дзяўчынкі) шпацыруюць разам кожны вечар.

Ćwiczenie. Odmieńcie następujące rzeczowniki.

Mianownik	Dopełniacz	Celownik	Biernik	Narzędnik	Miejscownik
mama	mamy	mamie	mamę	z mamą	o mamie
dziewczyna	dziewczyny	dziewczynie	dziewczynę	z dziewczyną	o dziewczynie
kobieta	kobiety	kobiecie	kobietę	z kobietą	o kobiecie
lekarka	lekarki	lekarce	lekarkę	z lekarką	o lekarce
sąsiadka	sąsiadki	sąsiadce	sąsiadkę	z sąsiadką	o sąsiadce
nauczycielka	nauczycielki	nauczycielce	nauczycielkę	z nauczycielką	o nauczycielce
siostra	siostry	siostrze	siostrę	z siostrą	o siostrze
koleżanka	koleżanki	koleżance	koleżankę	z koleżanką	o koleżance
wnuczka	wnuczki	wnuczce	wnuczkę	z wnuczką	o wnuczce
kuzynka	kuzynki	kuzynce	kuzynkę	z kuzynką	o kuzynce

👵 mama

Rozmawiam z ___________ (mama) każdego ranka przy kawie. (Размаўляю з мамай кожную раніцу за кавай.)
Nie ma ___________ (mama) w domu od rana. (Няма мамы дома з самай раніцы.)
Myślę o ___________ (mama), gdy słyszę tę piosenkę. (Думаю пра маму, калі чую гэтую песню.)
Daję prezent ___________ (mama) z okazji święta. (Дару падарунак маме на свята.)
To jest moja ___________ (mama), bardzo kochana kobieta. (Гэта мая мама, вельмі любімая жанчына.)
Widzę ___________ (mama) przy stole każdego wieczoru. (Бачу маму за сталом кожны вечар.)

👧 dziewczyna

Spaceruję z ___________ (dziewczyna) po lesie w ciszy. (Гуляю з дзяўчынай у лесе ціха.)
Myślę o ___________ (dziewczyna) codziennie przed snem. (Думаю пра дзяўчыну кожны дзень перад сном.)
Piszę wiadomość do ___________ (dziewczyna) wieczorem. (Пішу паведамленне дзяўчыне ўвечары.)
To moja ___________ (dziewczyna) z klasy biologicznej. (Гэта мая дзяўчына з біялагічнага класа.)
Nie znam tej ___________ (dziewczyna) z sąsiedztwa. (Не ведаю гэтай дзяўчыны з суседства.)
Spotykam ___________ (dziewczyna) w parku co weekend. (Сустракаю дзяўчыну ў парку кожны выхадны.)

👩 kobieta

Dziękuję ___________ (kobieta) za miłą rozmowę dziś. (Дзякую жанчыне за прыемную размову сёння.)
Myślę o ___________ (kobieta) z pracy codziennie. (Думаю пра жанчыну з працы кожны дзень.)
Spotykam ___________ (kobieta) w sklepie co rano. (Сустракаю жанчыну ў краме кожную раніцу.)
Nie widzę tej ___________ (kobieta) od tygodnia. (Не бачу гэтай жанчыны ўжо тыдзень.)
Rozmawiam z ___________ (kobieta) z sąsiedniego domu. (Размаўляю з жанчынай з суседняга дома.)
To jest starsza ___________ (kobieta) z naszej dzielnicy. (Гэта пажылая жанчына з нашага раёна.)

👩‍⚕️ lekarka

Nie ma ___________ (lekarka) dziś w szpitalu miejskim. (Няма доктаркі сёння ў гарадскім шпіталі.)
To moja ulubiona ___________ (lekarka) z kliniki. (Гэта мая любімая доктарка з клінікі.)
Rozmawiam z ___________ (lekarka) o zdrowiu często. (Размаўляю з доктаркай пра здароўе часта.)
Myślę o ___________ (lekarka), która mnie leczyła. (Думаю пра доктарку, якая мяне лячыла.)
Widzę ___________ (lekarka) na korytarzu szpitala. (Бачу доктарку ў калідоры шпіталя.)
Dziękuję ___________ (lekarka) za profesjonalną opiekę. (Дзякую доктарцы за прафесійны догляд.)

👩‍🏫 nauczycielka

Rozmawiam z ___________ (nauczycielka) po każdej lekcji. (Размаўляю з настаўніцай пасля кожнага ўроку.)
Widzę ___________ (nauczycielka) na przerwie z klasą. (Бачу настаўніцу на перапынку з класам.)
To moja ___________ (nauczycielka) od języka polskiego. (Гэта мая настаўніца па польскай мове.)
Nie lubię tej ___________ (nauczycielka) z matematyki. (Не люблю гэтай настаўніцы па матэматыцы.)
Dziękuję ___________ (nauczycielka) za pomoc w zadaniu. (Дзякую настаўніцы за дапамогу ў заданні.)
Myślę o ___________ (nauczycielka) z dawnych lat. (Думаю пра настаўніцу з даўніх гадоў.)

👧 siostra

Nie widzę ___________ (siostra) dziś od samego rana. (Не бачу сястры сёння з самай раніцы.)
To moja starsza ___________ (siostra) z Białegostoku. (Гэта мая старэйшая сястра з Беластока.)
Spotykam ___________ (siostra) w mieście bardzo rzadko. (Сустракаю сястру ў горадзе вельмі рэдка.)
Rozmawiam z ___________ (siostra) wieczorami przez telefon. (Размаўляю з сястрой вечарамі па тэлефоне.)
Piszę wiadomość do ___________ (siostra) co tydzień. (Пішу паведамленне сястры кожны тыдзень.)
Myślę o ___________ (siostra), która mieszka za granicą. (Думаю пра сястру, якая жыве за мяжой.)

🧑‍🤝‍🧑 sąsiadka

Rozmawiam z ___________ (sąsiadka) przy wspólnej kawie. (Размаўляю з суседкай за сумеснай кавай.)
To moja nowa ___________ (sąsiadka) z trzeciego piętra. (Гэта мая новая суседка з трэцяга паверха.)
Nie widzę ___________ (sąsiadka) od tygodnia albo dłużej. (Не бачу суседкі ўжо тыдзень ці даўжэй.)
Piszę list do ___________ (sąsiadka) z przeprosinami. (Пішу ліст суседцы з прабачэннямі.)
Spotykam ___________ (sąsiadka) codziennie w windzie. (Сустракаю суседку кожны дзень у ліфце.)
Myślę o ___________ (sąsiadka), która się przeprowadziła. (Думаю пра суседку, якая пераехала.)

👶 wnuczka

Spaceruję z ___________ (wnuczka) po ogrodzie wiosną. (Гуляю з унучкай па садзе вясной.)
Nie widzę ___________ (wnuczka) dziś rano w domu. (Не бачу ўнучкі сёння зранку дома.)
Myślę o ___________ (wnuczka), kiedy oglądam zdjęcia. (Думаю пра унучку, калі гляджу фота.)
To jest moja ___________ (wnuczka) i bardzo ją kocham. (Гэта мая унучка, і я вельмі яе люблю.)
Czytam bajkę ___________ (wnuczka) codziennie wieczorem. (Чытаю казку ўнучцы кожны вечар.)
Przytulam moją ___________ (wnuczka) z wielką czułością. (Абдымаю маю унучку з вялікай пяшчотай.)

👩‍❤️‍👩 kuzynka

Myślę o ___________ (kuzynka), którą dawno nie widziałem. (Думаю пра кузіну, якую даўно не бачыў.)
To moja ___________ (kuzynka) z dzieciństwa i wakacji. (Гэта мая кузіна з дзяцінства і вакацый.)
Nie pamiętam ___________ (kuzynka) nazwiska dokładnie. (Не памятаю прозвішча кузіны дакладна.)
Spotykam ___________ (kuzynka) czasami w centrum miasta. (Сустракаю кузіну часам у цэнтры горада.)
Piszę list do ___________ (kuzynka) co miesiąc. (Пішу ліст кузіне кожны месяц.)
Rozmawiam z ___________ (kuzynka) wieczorem przez internet. (Размаўляю з кузінай увечары праз інтэрнэт.)