Эліза Ажэшка (А1-А2)
🎒 Практыкаванне 1. Два крыху дзіўныя пытанні
🎯 Заданне: адкажы на пытанне, выбраўшы адзін або некалькі варыянтаў. Варыянты напісаныя па-руску — перакладзі іх на беларускую мову.
🎒 1. Калі б твой запле́чнік раптам навучы́ўся гавары́ць, на што ён паскардзі́ўся б у першую чаргу? 😄
- 🎒 Я ношу слишком много учебников.
- 😴 Мне никогда не дают нормально отдохнуть.
- 🍎 Иногда рядом со мной лежит еда, и мне это не нравится.
- 📚 Я знаю о школе больше, чем некоторые ученики.
- 🧹 Меня слишком редко приводят в порядок.
- 🎧 Я хотел бы носить только наушники и одну книгу.
- 🕵️ Я вижу слишком много странных вещей и никому о них не рассказываю.
🐾 2. Калі б ты магла́ на адзін дзень стаць яко́ю-небудзь жывё́лай, каго б ты выбрала́ і чаму́? 🐾
- 🐈 Я стала бы котом и весь день спокойно спала.
- 🦉 Я стала бы совой и наблюдала за людьми ночью.
- 🐬 Я стала бы дельфином и много плавала.
- 🐦 Я стала бы птицей, потому что хотела бы увидеть город сверху.
- 🐕 Я стала бы собакой и целый день гуляла с друзьями.
- 🐢 Я стала бы черепахой, чтобы никуда не спешить.
- 🦊 Я стала бы лисой и искала бы необычные места в лесу.
🇵🇱 Практыкаванне 2. Пяць найважнейшых правілаў польскага чытання
🎯 Заданне: прачытай польскія словы ўголас. Звярні ўвагу толькі на вылучанае правіла ў кожнай групе.
💡 Беларуская перадача гукаў тут прыблізная: яна патрэбная, каб хутка зразумець прынцып вымаўлення.
🧣 Правіла 1. SZ → «ш»
🧥 szafa (шафа) / 🏫 szkoła (школа) / 🏥 szpital (шпіталь) / 🩶 szary (шэры) / 🧣 szalik (шалік) / 🌊 szum (шум) / 🥪 szynka (вяндліна)
⏰ Правіла 2. CZ → «ч»
⏰ czas (час) / 🖤 czarny (чорны) / 📅 czwartek (чацвер) / 🧢 czapka (шапка) / 🍫 czekolada (шакалад) / 🧄 czosnek (часнок) / 👤 człowiek (чалавек)
🌊 Правіла 3. RZ / Ż → «ж»
🌊 rzeka (рака) / 👩 żona (жонка) / 🐸 żaba (жаба) / 🌊 morze (мора) / 👍 dobrze (добра) / 🥕 warzywa (гародніна) / 💛 żółty (жоўты)
❄️ Правіла 4. Ś / SI → мяккае «сь»
📅 środa (серада) / ❄️ śnieg (снег) / 🌍 świat (свет) / 👭 siostra (сястра) / 7️⃣ siedem (сем) / 🌾 siano (сена) / ☀️ sierpień (жнівень)
🍰 Правіла 5. Ć / CI → мяккае «ць»
🌱 być (быць) / 🥤 pić (піць) / 😴 spać (спаць) / ❤️ lubić (любіць) / 🍰 ciasto (пірог) / 🧣 ciepły (цёплы) / 🌑 ciemny (цёмны)
📖 Практыкаванне 3. Эліза Ажэшка — 14 фактаў, якія варта ведаць
🌸 1. Элі́за Ажэ́шка нарадзі́лася 6 (шо́стага) чэрвеня 1841 (ты́сяча во́семсот со́рак пе́ршага) года ў Мілко́ўшчыне каля Гро́дна. Яе дзяво́чае про́звішча было Паўло́ўская.
🎓 2. Яна вучы́лася ў пансіё́не ў Варша́ве. Там пазнаё́мілася з Мары́яй Васіло́ўскай — буду́чай пісьме́нніцай Мары́яй Канапні́цкай. Іх сябро́ўства захава́лася на до́ўгія гады́.
💍 3. Ва ўзро́сце 17 (сямна́ццаці) гадоў Эліза выйшла замуж за Пятра Ажэ́шку і пераехала́ ў Людві́нава.
🏫 4. У Людві́наве яна ўдзельнічала ў стварэ́нні ве́сковай шко́лы і ціка́вілася тым, як адука́цыя можа змяні́ць жыццё́ лю́дзей.
🌾 5. Яна выступа́ла за зме́ны ў станові́шчы сяля́н і акты́ўна ціка́вілася грамадскі́мі прабле́мамі свайго́ ча́су.
⚔️ 6. Падчас паўста́ння 1863 (ты́сяча во́семсот шэсцьдзяся́т трэ́цяга) года яна дапамага́ла паўста́нцам. Каля 2 (двух) ты́дняў яна дагляда́ла хворага Раму́альда Траўгу́та, а по́тым дапамагла яму працягну́ць даро́гу.
🧭 7. Пазне́й Ажэшка называ́ла вопыт 1863 (ты́сяча во́семсот шэсцьдзяся́т трэ́цяга) года сваім своеасаблі́вым «універсітэ́там»: гэтыя падзе́і моцна паўплыва́лі на яе далейшую творчасць.
🏙️ 8. У 1869 (ты́сяча во́семсот шэсцьдзяся́т дзявя́тым) годзе яе першы шлюб быў скасаваны, і яна пасялі́лася ў Гро́дне, дзе літарату́рная праца паступо́ва стала яе прафе́сіяй.
✍️ 9. Яе ціка́вілі не толькі прыго́жыя сюжэ́ты: яна пісала пра адука́цыю, станові́шча жанчы́н, беднасць, грамадскую няро́ўнасць і адносі́ны паміж рознымі групамі людзей.
🌿 10. Ажэшка вельмі ціка́вілася батанікай і ствара́ла герба́рыі. Прыро́да для яе была не проста фонам літарату́рных твораў, але і сапраўдным захапле́ннем.
📚 11. У 1879–1882 (ты́сяча во́семсот семдзеся́т дзявя́тым — ты́сяча во́семсот восемдзеся́т дру́гім) гадах яна займа́лася ў Ві́льні кніга́рняй і выдаве́цкай дзейнасцю. Ула́ды прыму́сілі закры́ць гэтае прадпрыемства.
🌊 12. Адзін з яе самых вядо́мых твораў — раман «Над Нёманам», выдадзены кнігай у 1888 (ты́сяча во́семсот восемдзеся́т во́сьмым) годзе. У ім памяць пра паўстанне спалучаецца з жыццём людзей каля Нёмана.
🌍 13. Творы Ажэшкі перакладалі амаль на 20 (двацца́ць) моў. У 1905 (ты́сяча дзевяцьсо́т пя́тым) і 1909 (ты́сяча дзевяцьсо́т дзявя́тым) гадах яе кандыдату́ру вылуча́лі на Нобелеўскую прэ́мію па літарату́ры; архіў Нобелеўскай прэміі таксама фіксуе яе намінацыю ў 1905 годзе.
🕯️ 14. Эліза Ажэшка памерла 18 (васемна́ццатага) мая 1910 (ты́сяча дзевяцьсо́т дзяся́тага) года ў Гро́дне і была там пахава́ная.
💭 Пытанне на разважанне
🧭 Што, на тваю думку, патрабу́е больш смеласці: адзін раз зрабі́ць вельмі смелы ўчынак ці шмат гадоў паступо́ва будава́ць жыццё паводле сваіх перакана́нняў?
🪞 Практыкаванне 4. Выбар, свабода і ўнутраная моц
🗣️ Як згодзіцца або не згадзіцца?
| ✅ Калі згодная | ❌ Калі не згодная |
| 🌿 Так, я зго́дная. | 🌫️ Не, я не зго́дная. |
| 💭 Я такса́ма так ду́маю. | 🔄 Я ду́маю іна́кш. |
| 🫶 Мне гэта блі́зка. | 🧊 Мне гэта не блі́зка. |
| 🧩 У гэтым ёсць сэнс. | 🤔 Я не ба́чу гэта так. |
| ✅ Для мяне́ гэта пра́ўда. | ❌ Для мяне́ гэта не заўсёды пра́ўда. |
| 💬 Я магла́ б сказа́ць тое са́мае. | 🚫 Я не магу́ з гэтым пагадзі́цца. |
🎯 Заданне: перакладзі кожнае сцверджанне з рускай мовы на беларускую, а потым скажы, ці згодная ты з ім і чаму.
🕊️ 1. Иногда свобода начинается с умения сказать «нет» тому, чего от тебя ждут.
🌧️ 2. Человек иногда лучше понимает себя после трудных событий, чем после спокойной жизни.
🎓 3. Образование может дать человеку больше независимости, чем деньги.
🕰️ 4. Если человек постоянно думает о прошлом, ему труднее строить будущее.
🤝 5. Иногда забота о других помогает забыть о собственных проблемах, но не решает их.
🦁 6. Сильный человек — не тот, кто никогда не боится, а тот, кто действует несмотря на страх.
💼 7. Работа может быть источником смысла, но она не должна заменять всю жизнь.
🔄 8. Человек имеет право изменить своё решение, даже если раньше был в нём уверен.
⚖️ 9. Несправедливость легче замечать, когда она касается других людей, а не нас самих.
🕯️ 10. Память о тяжёлых событиях нужна, чтобы не повторять их.
🤫 11. Иногда молчание защищает отношения, а иногда разрушает их.
🧭 12. Чем больше ответственности у человека, тем меньше у него свободы.
🧠 Практыкаванне 5. Вялікая граматычная віктарына
🎯 Заданне: выберы адзін слушны варыянт. Тут змяшаныя тэмы, якія ўжо сустракаліся на занятках: спражэнне, прыметнікі, склоны, у / ў, ці, адмаўленне, яканне, аканне, зацвярдзелыя зычныя і формы пасля прыназоўнікаў.
🧠 1. Я добра ________, чаму гэтае пытанне важнае.
разумею
разумее
разумець
💭 2. Мы часта ________ пра сваю будучыню.
думаюць
думаем
думаеце
📖 3. Ці ________ ты кнігі перад сном?
чытаю
чытае
чытаеш
🎨 4. Яна вельмі ________ маляваць у вольны час.
любяць
любіць
люблю
🎃 5. Яны кожны год ________ гэтае свята разам.
святкуе
святкуюць
святкуеце
🎁 6. Вы часта ________ кнігі ў падарунак?
атрымліваеш
атрымліваеце
атрымліваюць
🌿 7. Гэта вельмі ________ месца для адпачынку.
спакойная
спакойнае
спакойны
👭 8. У мяне ёсць дзве ________ сяброўкі.
добрыя
добрая
добрае
🏫 9. Яна ________ школе і зараз мае заняткі.
у
ў
ва
📚 10. Ён ________ школе з васьмі гадзін.
ў
у
на
📖 11. Я часта займаюся ________.
у бібліятэцы
ў бібліятэку
бібліятэкаю
➗ 12. Заўтра я пайду да рэпетытаркі ________ матэматыцы.
у
па
на
❓ 13. ________ любіш ты слухаць музыку, калі робіш дамашняе заданне?
Што
Ці
Каго
🌸 14. Якое беларускае слова слушнае?
весна
вясна
весна́я
🏙️ 15. Як будзе па-беларуску «городок»?
гарадок
городок
горадок
👖 16. Як будзе па-беларуску «джинсы»?
джінсы
джынсы
дженсы
📖 17. Як будзе па-беларуску «теория»?
цеорыя
тэорыя
цёрыя
🚫 18. Я сёння не чытаю ________.
кнігі
кніга
кнізе
👭 19. Учора я доўга размаўляла ________.
з сяброўку
з сяброўкай
сяброўцы
🧠 20. Я часта думаю пра ________, калі доўга не бачу.
табе
цябе
ты
⏳ 21. У мяне зараз ________ часу.
няма
не ёсць
не маюся
🌙 Практыкаванне 6. Напрыканцы заняткаў
💌 Калі б ты магла адправі́ць Элізе Ажэшцы адно каро́ткае паведамле́нне з XXI (двацца́ць пе́ршага) стагоддзя, што б ты ёй напісала?
🌿 Практыкаванне. Чытаем Элізу Ажэшку
🎯 Заданне: прачытай тэкст уголас. Звярні ўвагу на тое, які настрой стварае прырода і як аўтарка паказвае Нёман.
📖 Эліза Ажэшка — «Над Нёманам»
🌞 Сапраўдны пачатак арыгінала:
Dzień był letni i świąteczny. Wszystko na świecie jaśniało, kwitło, pachniało, śpiewało.
🌿 Адаптаваны ўрывак для чытання
- 🌞 Быў цёплы летні і святочны дзень. Усё навокал здавалася жывым: сонца свяціла, кветкі цвілі, птушкі спявалі. У паветры было цёпла і спакойна.
- 🌾 Вакол былі зялёныя палі, невялікія ўзгоркі і дрэвы. На адным баку можна было ўбачыць лясы і гаі, а на другім — высокі бераг Нёмана. Рака спакойна цякла сярод зялёнай зямлі.
- 🌳 Тут раслі старыя вербы, дзікія грушы і высокія таполі. Сонца асвятляла бераг, і ён здаваўся амаль залатым.
- 🏡 Удалечыні былі відаць дамы сярод садоў. Над некаторымі дахамі павольна падымаўся дым, а вокны ярка блішчалі на сонцы.
- 🕊️ Здавалася, што ў гэты дзень і людзі, і прырода жылі разам — спакойна, радасна і свабодна.
💭 Пытанне для меркавання
🌿 Чаму, на тваю думку, Ажэшка пачынае раман не з чалавека, а з прыроды? Што такі пачатак прымушае цябе адчуваць?