Чытанне словаў з пэўными літарами (А1)
Практыкаванне. Слушна (правильна) прачытайце словы з пэўнымі (определёнными) літарамі (буквами).
Літара Е
1. 🌬️ паве́тра (воздух), ☀️ ле́та (лето), 🎓 універсітэ́т (университет), 🕊️ незале́жнасць (независимость), 🚶♀️ не прыйшла́ (не пришла), 🧠 ён ве́даў (он знал), 🙏 ве́рыў (верил), ⚪ бе́лы (белый), 📌 ве́льмі (очень), 🥇 пе́ршы (первый), ⛔ не́льга (нельзя).
Літара Г (на канцы слоў аглушаецца ў [х])
2. 🛣️ даро́га (дорога), 🚫🛣️ няма́ даро́г (нет дорог), 👀 глядзе́ць (смотреть), 🤷 нічо́га (ничего), 🏃♀️ падбе́гла (подбежала), 🏃 падбе́г (подбежал), 🗣️ гу́тарка (разговор), 🌉 Пецярбу́рг (Петербург), 📍 ля Пецярбу́рга (у Петербурга), 🦵 нага́ (нога), 🦵🦵 шмат ног (много ног), 🔥 гарэ́ў аго́нь (горел огонь), 🙂 галава́ (голова), 🌊 бе́раг (берег), 📍 каля́ бе́рага (у берега)
Цвёрдае і мяккае Ц
3. 👦 бра́цік (братик), 🎪 цырк (цирк), 📐 цы́ркуль (циркуль), 🚆 цягні́к (поезд), 🍽️ абе́даць (обедать), 👞 абу́ць (обуть), 📣 крычы́ць (кричать), 🌙 вячэ́раць (ужинать), 🧾 цэнзу́ра (цензура), 🎪🧵 цырк на дро́це [про странную ситуацию]
Чытанне Ў (у нескладовага)
4. 🚶♂️ гуля́ў (гулял), 🔫 страля́ў (стрелял), 🪑 ла́ўка (лавка), 🎯 наўмы́сна (нарочно), ✅ пра́ўда (правда), 🧩 по́ўны (полный), ⏳ до́ўга (долго), 🤲 даў (дал), 🚶 ішо́ў (шёл), 👤 быў (был), 🚌 аўто́бус (автобус), 🍀 на ўда́чу (на удачу), 🙋♂️ і ў мяне́ (и у меня), 💬 “Што ў цябе́ там?” (“Что у тебя там?”), ✍️ а́ўтарка (женщина-автор)
Шыпяча-мяккія С і З
5. 🔵 сі́ні (синий), 🌾 зе́рне (зерно), 👧 сястра́ (сестра), 🎖️ сяржа́нт (сержант), 🟢 зеленава́ты (зеленоватый), 🫥 бяссі́льны (бессильный), ❄️ з зі́мы́ (с зимы), 👊 збіць (сбить), 😲 здзіўля́ць (удивлять).
Чытанне літары Ч і спалучэння ШЧ
6. ⚫ чо́рны (чёрный), 🫥 чэ́знуць (чахнуть), 👢 чараві́кі (ботинки), 🖋️ чарні́ла (чернила), 🛡️ шчыт (щит), 🌲 гушча́р (чаща), 🧵 ткач (ткач), 🧥 плáшчычак (плащик), 🤝 шчы́ры (искренний), 🗺️ Мі́ншчына (Минщина), 🏡 пры́шчынак (прыщик).
Чытанне дыграфа Дз (цвёрадага і мяккага)
7. 📅 дзень (день), 🖌️ пэ́ндзаль (кисть), 🙏 дзя́куй (спасибо), ⏰ дзянькі́ (деньки), 🤕 нэ́ндза (нищий), 👩 Дзі́на (Дина), 🎁 падзя́ка (благодарность), 🧒 дзе́ці (дети), 🕒 гадзі́на (час), 🔔 дзы́нкаць (звенеть), ⌚ гадзі́ннік (часы).
Чытанне дыграфа Дж (заўсёды цвёрды)
8. 🐝 джа́ла (жало), 🚶♂️ хаджу́ (хожу), 🌧️ дажджы́ (дожди), 🌦️ до́жджык (дождик), ☔ дажджлі́вы (дождливый), 🐻 мядзве́джы (медвежий), 🌾 ураджа́й (урожай), 🌾✅ ураджа́йны (урожайный), 🍓 джэм (джем), 👖 джы́нсы (джинсы).
Чытанне падвоеных зычных
9. 🌾 кало́ссе (колосья), 🎉 вясе́лле (свадьба), 📚 навуча́нне (обучение), 🙏 аддзя́каваць (отблагодарить), 👨⚖️ суддзя́ (судья), 🌙 но́ччу (ночью), 🎂 нараджэ́нне (рождение), 🐭 мы́шшу (мышью), 🌸 сукве́цце (соцветие), 🧳 падаро́жжа (путешествие), 🧴 ма́ззю (мазью).
📝 Практыкаванне: Яканне
📘 Кароткая тэорыя
Яканне — гэта пераход патэнцыйных Е і Ё перад націскам у Я ў славянскіх словах. Пад націска Е і Ё захоўваюцца, не мяняюцца (!) .
Напрыклад:
- рус. весна → бел. вяснá
- бел. зялёны → бел. зелянéць
- рус. метро → бел. метро (запазычанае
⚠️ Але ёсць запазычаныя словы – выключэнні, якія трэба проста запомніць:
дзяжурны, каляндар, яфрэйтар, шавялюра, ялей
📌 Звяртайце ўвагу таксама на дзеканне / цеканне:
дети → дзеці, тень → цень
✍️ Заданне
Перакладзіце гэтыя рускія словы на беларускую мову, улічваючы яканне і дзеканне / цеканне.
🌤️ лёгкий, 🧭 география, 🌍 земля, 🧠 весёлый, 💬 белеть, 🌫️ тень, 🌲 дерево, 🪑 стена, 🎼 семестр, 👶 дети, 🖊️ ефрейторский, 🌿 весна, 🐾 следы, 🌱 зеленеть, 🍯 медовый, 🌾 зернистый, 🚇 метро, ☀️ светить, 🌼 зелёный, 🧥 тело, 🪶 перо, 🧪 элемент, 💡 энергия, 👴 деды
📝 Практыкаванне: Чытанне словаў з мяккім ц
📘 Кароткая тэорыя
У беларускай мове ц робіцца мяккім, калі стаіць перад:
ь, е, ё, ю, я, і.
Напрыклад:
цень, ціхі, цёплы, цюльпан, цягнік.
✍️ Заданне
Прачытайце словы ўголах. Звяртайце ўвагу на мяккі і ц(ь)вёрды ц.
🌾 пшаніца, 🧵 на нітцы, 🌙 месяц, 🌫️ цень, 🐦 сініца, 🌳 на галінцы, 🍞 хлябéц, 🕊️ святлець, 🐣 няма птушаняці, 🌑 цемра, 🚪 па вуліцы, 📍 месца, 🌸 цёплы, 🏠 акенца, 🌼 у кветцы, 👨 айцец (рэлігійнае), 🚆 цягнік, 👶 дзіця, 🧠 цікавы, 📚 вучніца, 🛏️ ляцець, 🌷 цюльпан, ❤️ сэрца, 🥬 бацвінне, ⏰ ціхі