Урок 4

📝 Упражнение

Попълнете изреченията с подходящия пълен определителен член (-ът, -ят).

Определителният член се използва, когато съществителното е подлог на изречението.

Студент___ влиза в библиотеката. (Студэнт уваходзіць у бібліятэку.)
Водач___ говори спокойно. (Кіраўнік гаворыць спакойна.)
Турист___ снима. (Турыст фатаграфуе.)
Спортист___ тренира усилено. (Спартсмен трэніруецца старанна.)
Работник___ закъснява всеки ден. (Працаўнік спазняецца кожны дзень.)
Съдията обяви решението. (Суддзя абвясціў рашэнне.)
Приятелят ми се обади вчера. (Мой сябра патэлефанаваў учора.)
Книжар___ подреди рафтовете. (Кнігавыдавец уладкаваў паліцы.)
Певец___ излезе на сцената. (Спявак выйшаў на сцэну.)
Готвач___ приготви вечерята. (Кулінар прыгатаваў вячэру.)
Шофьор___ паркира колата. (Вадзіцель паставіў машыну.)
Строителят_ завърши проекта. (Будаўнік скончыў праект.)
Служителят затвори вратата. (Служачы закрыў дзверы.)
Пожарникар___ спаси котето. (Пажарны выратаваў кацяня.)
Читател___ върна книгата. (Чытач вярнуў кнігу.)
Гост___ си тръгна рано. (Госць пайшоў рана.)
Фотограф___ донесе албума. (Фатограф прынёс альбом.)
Художник___ нарисува портрета. (Мастак намаляваў партрэт.)
Рибарят разказва истории. (Рыбак распавядае гісторыі.)
Продавач___ поздрави клиента. (Прадавец павітаўся з кліентам.)

📝 Практыкаванне 2: Устаўце правільную форму: -ът / -ят (поўны член) ці -а / -я (няпоўны член)

(Звяртайце ўвагу на ролю назоўніка: падмет або аб'ект / пасля прыназоўніка.)

Говоря с доктора. (Я размаўляю з доктарам.)
Учителят обяснява урока. (Настаўнік тлумачыць урок.)
Чакам адвоката. (Чакаю адваката.)
Писателят живее в този град. (Пісменнік жыве ў гэтым горадзе.)
На масата има писмо от инженера. (На стале ліст ад інжынера.)
Инженерът проектира нова сграда. (Інжынер праектуе новы будынак.)
Искам да говоря със съседа. (Хачу пагаварыць з суседам.)

в → във въпроса

Съседът винаги поздравява. (Сусед заўсёды вітаецца.)
Професор___ е много строг. (Прафесар вельмі строгі.)
Гледам филм за преводача. (Гляджу фільм пра перакладчыка.)
Преводачът говори няколко езика. (Перакладчык валодае некалькімі мовамі.)
Задавам въпрос на директор___. (Задаю пытанне дырэктару.)
Музеят е близо до парка. (Музей блізка да парку.)
Посещавам музея с приятел. (Наведваю музей з сябрам.)
Ресторант___ предлага вкусна храна. (Рэстаран прапануе смачную ежу.)
Чакам пред ресторанта. (Чакаю перад рэстаранам.)
Обичам книгите на писателя. (Люблю кнігі гэтага пісьменніка.)
Писател___ често чете в библиотеката. (Пісменнік часта чытае ў бібліятэцы.)
Той говори с клиент___. (Ён гаворыць з кліентам.)
Клиент___ чака реда си. (Кліент чакае сваёй чаргі.)

📝 Практыкаванне. Раскрыйце дужкі і ўстаўце правільную членную форму (азначаны артыкль). Скарыстайцеся правіламі са старонкі.

Ви́ждам едно́ (дърво́). (Бачу адно дрэва.)
Аз не знам та́зи (новина́). (Я не ведаю гэтай навіны.)
Живе́я на (у́лица) „Гогол“. (Жыву на вуліцы „Гогаля“.)
(Автобу́с) спи́ра на проспе́кт „Невски“. (Аўтобус спыняецца на праспекце „Няўскага“.)
Аз сли́зам от (автобу́с). (Я выходжу з аўтобуса.)
Той ме ча́ка пред (хоте́л). (Ён чакае мяне каля гатэля.)
(Хоте́л) е голя́м. (Гатэль вялікі.)
Върви́м из (парк) към це́нтъра на (град). (Ідзём праз парк у цэнтр горада.)
Не знам отго́вора на (въпрос). (Не ведаю адказу на пытанне.)
Слушам гла́са на (пе́вец). (Слухаю голас спевака.)
Говорим за (филм), който гледахме. (Гаворым пра фільм, які мы глядзелі.)
На (ма́са) има цветя́. (На стале — кветкі.)
Ста́вям книга́та върху (стол). (Кладу кнігу на стол.)
Те идва́т от (университе́т). (Яны прыходзяць з універсітэта.)
Имам въпроси към (професо́р). (Маю пытанні да прафесара.)
(Професо́р) отговаря спокойно. (Прафесар адказвае спакойна.)
Мина́вам покрай (теа́тър). (Праходжу міма тэатра.)
Позна́х (писа́тел), който живее тук. (Пазнаў пісьменніка, які тут жыве.)
Разговарям с (съсе́д) за (вре́ме). (Размаўляю з суседам пра надвор’е.)
(Гра́д) е много тих сутрин. (Горад вельмі ціхі зранку.)

Указальныя займеннікі

У беларускай мове гэта: гэта/гэтае, тое, гэты, той, гэтая, тая, гэтыя, тыя.

У баўгарскай мове ім адпавядаюць наступныя формы:

Указальныя займеннікі

Баўгарская	Беларуская	Прыклад
това́	гэта	Това́ е маса (Гэта стол.)
това́	гэтае	Това́ дървò е голя̀мо. (Гэтае дрэва вялікае.)
онова́	тое	Онова́ палто́ е скъ́по (Тое паліто дарагое.)
то́зи	гэты	То́зи чове́к е продава́ч (Гэты чалавек — прадавец.)
о́нзи	той	О́нзи шофьо́р не е внима́телен (Той кіроўца неасцярожны.)
та́зи	гэтая	Та́зи жена́ е краси́ва (Гэтая жанчына прыгожая.)
она́зи	тая	Она́зи арти́стка е черноко́са (Тая артыстка цёмнавалосая.)
те́зи	гэтыя	Те́зи прия́тели не са и́стински (Гэтыя сябры не сапраўдныя.)
оне́зи	тыя	Оне́зи кни́ги са мно́го интере́сни (Тыя кнігі вельмі цікавыя.)

Упражнения

📝 Практыкаванне 1 / Упражнение 1

Устаўце слушныя ўказальныя займеннікі (гэты/той, гэтая/тая, гэта/тое, гэтыя/тыя) у назоўным склоне.

Звярніце ўвагу на род, лік і націск.

Впишете правилните показателни местоимения (този/онзи, тази/онази, това/оновa, тези/онези) в именителен падеж.

Обърнéте внимание на рода, числото и ударението.

📝 Упражнение

Впишете подходящите показателни местоимения (този, тази, това, тези, онзи, онази, онова, онези). Обърнете внимание на рода и числото на съществителните имена.

Тази жена е учителка. (Гэтая жанчына — настаўніца.)
Онази съседка е българка. (Тая суседка — балгарка.)
Този мъж е сервитьор. (Гэты мужчына — афіцыянт.)
Онзи мъж е немец. (Той мужчына — немец.)
Онова представление не е интересно. (Тое прадстаўленне нецікавае.)
Това палто е зимно. (Гэтае паліто — зімовае.)
Това е красиво момиче. (Гэта прыгожая дзяўчынка.)
Тези хора са симпатични. (Гэтыя людзі — сімпатычныя.)
Онези песни са народни. (Тыя песні — народныя.)
Това момиче е весело. (Гэта дзяўчынка — вясёлая.)
Това е умно дете. (Гэта разумнае дзіця.)
Това момче е скромно. (Той хлопчык — сціплае.)
Това куче е голямо. (Гэтае шчаня — вялікае.)
Това е нова книга. (Гэта новая кніга.)
Това е студена вода. (Гэта халодная вада.)
Онази котка е мързелива. (Та котка — лянівая.)
Този урок е труден. (Гэты ўрок — цяжкі.)
Онази задача е сложна. (Тая задача — складаная.)
Тази рокля е скъпа. (Гэтая сукенка — дарагая.)
Онази рокля е евтина. (Та сукенка — танная.)
Това е синьо яке. (Гэта сіняя куртка.)
Този стол е здрав. (Гэтае крэсла — моцнае.)
Онази маса е кривa. (Той стол — крывая.)
Това момче е тихо. (Гэты хлопчык — ціхі.)
Онези жени са добри. (Тыя жанчыны — добрыя.)
Това кафе е горещо. (Гэта кава — гарачая.)
Това е малко коте. (Гэта маленькае кацяня.)
Онзи чай е студен. (Той чай — халодны.)
Тези цветя са свежи. (Гэтыя кветкі — свежыя.)
Онези деца са умни. (Тыя дзеці — разумныя.)
Този език е труден. (Гэта мова — цяжкая.)
Тази книга е интересна. (Гэтая кніга — цікавая.)
Онзи вестник е стар. (Той часопіс — стары.)
Това е добро упражнение. (Гэта добрае практыкаванне.)
Това слънце е жълто. (Гэтае сонца — жоўтае.)
Онази градина е зелена. (Та агарод — зялёны.)
Тези картини са красиви. (Гэтыя карціны — прыгожыя.)

Тэкст-дыялог: «В магазина за зимни дрехи» / «У краме зімовага адзення»

Вре́мето ве́че е студе́но, след две се́дмици е пъ́рви деке́мври и аз тря́бва да си ку́пя кожу́х.

(Надвор'е ўжо халоднае, праз два тыдні — першае снежня, і мне трэба купіць кажух.)

Аз вли́зам в магази́на и пи́там:

(Я заходжу ў краму і пытаюся:)

— Извиня́вайте, и́мате ли зи́мни дре́хи мо́ята мя́рка?

(Прабачце, ці ёсць у вас зімовае адзенне майго памеру?)

— Кой но́мер дре́хи но́сите?

(Які памер вы носіце?)

— 46 (чети́рийсет и ше́ст).

(Сорак шосты.)

— Заповя́дайте, те́зи я́кета са мно́го то́пли.

(Калі ласка, гэтыя курткі вельмі цёплыя.)

— Покаже́те ми, мо́ля, о́нзи кожу́х, не и́скам я́ке.

(Пакажыце мне, калі ласка, той кажух, я не хачу куртку.)

— Ама, то́зи кожу́х е 54 (петдесе́т и четвъ́рта) мя́рка. Съжаля́вам, но друг но́мер ня́ма.

(Але гэты кажух — 54-га памеру. Прабачце, іншага памеру няма.)

— А какви́ ко́жени па́лта и́мате?

(А якія скураныя паліто ў вас ёсць?)

— И́маме палта́ от о́вча ко́жа — че́рни, кафя́ви и бе́жови.

(У нас ёсць паліто з авечай скуры — чорныя, карычневыя і бэжавыя.)

— Добре́, дайте да ви́дя това́ бе́жово.

(Добра, дайце паглядзець гэта бэжавое.)

— Е́то, заповя́дайте. В́иждам, че ви стои́ мно́го ху́баво!

(Вось, калі ласка. Бачу, што вам вельмі ідзе!)

— Да и аз така́ ми́сля. Взи́мам го.

(Так, і я так думаю. Бяру яго.)

— Плате́те на ка́са и да го но́сите с удово́лствие.

(Аплаціце на касе і насіце з задавальненнем!)

— Благодаря́ ви мно́го! Прия́тен ден!

(Дзякуй вам вялікі! Прыемнага дня!)

Жарт — Анекдот

В зоомагази́н продава́чът гово́ри на жена́та:

(У заамагазіне прадавец гаворыць жанчыне:)

— Внима́вайте с та́зи су́ха храна́! Ня́кой път предизв́иква за́пек при ха́мстерите.

(Будзьце асцярожныя з гэтым сухім кормам! Часам ён выклікае завалу ў хамячкоў.)

— Ама́, да ви ка́жа: аква́риумът с ха́мстъра стои́ на едно́ шка́фче, къде́то на́шият котара́к оби́ча да ска́ча. Така́ че ха́мстърът ни́кога не получа́ва за́пек!

(Але скажу вам: акварыум з хамячком стаіць на шафцы, на якую наш кот любіць скакаць. Таму ў нашага хамячка ніколі не бывае завалы!)

🗣 Зносіны і сваяцкія сувязі

Першыя словы, якія вы, хутчэй за ўсё, пачуеце ў Балгарыі, гэта:

Как сте? і Как си?

Слова „как“ (як?) зразумела і без перакладу.

Дзеяслоў-звязка „съм“ нам таксама ўжо вядомы (з урока №2), але на ўсякі выпадак паўторым спражэнне:

Асоба	Форма
Аз съм	Я ёсць
Ти си	Ты ёсць
Той / Тя / То е	Ён / Яна / Яно ёсць
Ние сме	Мы ёсць
Вие сте	Вы ёсць
Те са	Яны ёсць

Такім чынам, пытанні Как сте? і Как си? перакладаюцца як:

Як Вы? Як ты? ці Як справы?

Што можна адказаць?

Калі вас пытаюць на хаду, проста з ветлівасці, адказвайце каротка:

Добре́! – Добра!
Ху́баво! – Цудоўна!
Чу́дно! – Прэктасна!
Ня́мам пробле́ми. – Няма праблем.
Вси́чко е наре́д. – Усё ў парадку.

Калі ж гэта сябар ці блізкі чалавек, і вы хочаце падзяліцца настроем, можна сказаць:

Го́ре-до́лу. – Так сабе, больш-менш. (літ. «уверх-уніз»)
Ня́ма с какво́ да се похва́ля. – Няма чым пахваліцца.

А калі ўсё сапраўды добра:

И́мам ху́бава ра́бота. – У мяне добрая праца.
То́ку-що се оже́них / омъ́жих. – Толькі што жаніўся / выйшла замуж.
Замина́вам за... – З’язджаю ў...

Пазней мы навучымся складаць больш складаныя адказы, але пакуль выкарыстоўвайце гэтыя гатовыя фразы.

🖐 Вітальныя і ветлівыя словы

Гэтыя словы патрэбныя на кожным кроку. У дужках — формы на «Вы».

Здраве́й (Здраве́йте) – Прывітанне / Вітаю
До́бър ден, Добро́ утро, До́бър ве́чер – Добры дзень, раніца, вечар
Ле́ка нощ – Спакойнай ночы (літ. лёгкай)
Дови́ждане – Да пабачэння
Дочу́ване – Да слыху (па тэлефоне)
Чао – Бывай / пакуль
Сбо́гом! – Бывайце (калі надоўга, назаўсёды)
До у́тре – Да заўтра
До сре́ща – Да сустрэчы
Мерси́ – Дзякуй
Благодаря́ – Дзякую
Извиня́вай(те), Извине́те, Проща́вай(те) – Прабач(це), прабачай(це)
Мо́ля – Калі ласка
Заповя́дайте – Калі ласка / праходзьце / бярыце
Ако́ оби́чате – Калі ласка (у ветлівай просьбе)
Добре́ дошли́! – Сардэчна запрашаем!
Добре́ зава́рили! – (адказ на папярэдняе, літ. "добра, што мы вас засталі")
Ко́лко стру́ва? – Колькі каштуе?

👪 Сваяцкія сувязі

Роднасныя назвы, якія трэба ведаць:

Баўгарскі	Беларуская
Ма́йка	Маці
(мама, мами)	Мама
Син	Сын
(си́нче)	Сыночак
Дъщеря́	Дачка
(ще́рка)	Дачушка
Баща́	Бацька
(татко, тати)	Тата
Внук, вну́чка	Унук, унучка
(вну́че)	Унучак
Ка́ка	Старэйшая сястра
(ка́кичка)	Сястрычка
Ба́тко	Старэйшы брат
Ле́ля	Цётка
Чи́чо	Дзядзька
чи́чко	Дзядзька (з мяча)
Пле́менница / ник	Пляменніца / пляменнік
Дя́до	Дзядуля
Ба́ба	Бабуля
Братовчед(ка)	Стрыечны брат / сястра
Съпру́г / Съпру́га	Муж / Жонка
Тъ́ща / Зет	Цешча / Зяць
Све́кър / Свекъ́рва	Свёкар / Свякроў
Брат / Сестра	Брат / Сястра
Дечурли́га	дзяцішкі
Дете́ / Деца́	Дзіця / Дзеці
Зъ́лва [зылва]	Залатая — сястра мужа
Годени́ца / Годени́к	Нявеста / Жаніх
Ѓадже	Хлопец / Дзяўчына (у адносінах)

📌 Прыклад:

Как са ва́шите дечурли́га?

(Як вашыя дзеткі?)

Добре́ са, благодаря́.

(Усё добра, дзякуй.)

Текст-диалог „Юбиле́й“

— А́ло, Хри́си, ти ли си? Ма́ма в къ́щи ли е?

(Алё, Хрысі, гэта ты? Мама дома?)

— Здраве́й, Го́шо! Ма́ма е в магази́на, а ти какво́ и́скаш?

(Прывітанне, Гоша! Мама ў краме, а ты што хочаш?)

— Тя вче́ра ми ка́за, че ще и́маме го́сти от се́ло. Ти зна́еш ли не́що за това́?

(Яна ўчора сказала мне, што ў нас будуць госці з вёскі. Ты нешта пра гэта ведаеш?)

— Да, ще до́йдат ле́ля Вене́та, чи́чо То́дор, ба́ба Цвета́на и дя́до Пла́мен.

(Так, прыедуць цётка Венета, дзядзька Тодар, бабуля Цветана і дзед Пламен.)

— Е́ха! И защо́?

(Ого! А чаму?)

— Днес ба́ба и дя́до и́мат юбиле́й, живе́ят за́едно ве́че 50 (петдесе́т) годи́ни!

(Сёння ў бабулі і дзядулі юбіле́й, яны жывуць разам ужо 50 гадоў!)

— Ааа... а защо́ и́скат да го празну́ват тук, а не на се́ло?

(Ааа... а чаму яны хочуць святкаваць тут, а не ў вёсцы?)

— Ти помни́ш ли, че ма́ма и́ма еди́н позна́т, упра́вител на рестора́нта? Той ни пока́ни вси́чки и да́ва голя́мо намале́ние.

(Ты памятаеш, што мама мае знаёмага, кіраўніка рэстарана? Ён нас усіх запрасіў і дае вялікую зніжку.)

— Да, разбра́х. И кой ще до́йде о́ще?

(Так, зразумеў. А хто яшчэ прыйдзе?)

— Ця́лото ни семе́йство: ма́ма, та́тко, аз, съпру́гът ми, на́шите деца́, ти с годени́цата и о́ще 30 (три́йсет) бли́зки и дале́чни родни́ни. Така́ че, ще ви ча́каме днес в 6 (шест) часа́ в рестора́нт «Гла́рус».

(Уся наша сям’я: мама, тата, я, мой муж, нашы дзеці, ты з нявестай і яшчэ 30 блізкіх і далёкіх сваякоў. Так што чакаем вас сёння а 6-й гадзіне ў рэстаране «Гларус».)

— А пода́рък?

(А падарунак?)

— Пода́ръкт е пари́чки, ще ги събере́м вси́чки за́едно и подари́м на ба́бичка, не́ка да напра́ви ремо́нт на къ́щата, защо́то тя е мно́го ста́ра.

(Падарунак — гэта грошы, мы ўсе іх разам збяром і падорым бабулі, хай зробіць рамонт у хаце, бо яна вельмі старая.)

— Ама́, да. Това́ е пра́вилно! Добре́, до ве́чера!

(Ага, так. Гэта правільна! Добра, да сустрэчы ўвечары!)

Ко́тешки виц (Кацячы анекдот)

Ба́бичката с ло́шо зре́ние така́ оби́чала ко́тки, че три де́на да́вала мля́ко на една́ зи́мна ста́ра ша́пка, коя́то я наме́рила пред вхо́да.

(Бабулька з кепскім зрокам так любіла катоў, што тры дні паіла малаком старую зімовую шапку, якую знайшла перад уваходам.)

📅 Дні тыдня, месяцы, абазначэнні часу

Дні тыдня па-балгарску амаль супадаюць з беларускімі назвамі, таму трэба толькі запомніць асаблівасці вымаўлення:

Понеде́лник
Вто́рник
Сря́да
Четвъ́ртък
Пе́тък
Съ́бота
Неде́ля

А ўсё ра́зам да́юць се́дмица (тыдзень).

🔍 Звярніце ўвагу: слова „неде́ля“ па значэнні звязана з ідэяй "не рабіць" (адпачываць, ляжаць, расслабляцца).

Цікава, што ў баўгарскай мове (як і раней у стараславянскай, з якой паходзяць і баўгарская, і беларуская) гэта слова абазначае толькі адзін дзень — нядзелю.

А ў беларускай мове? Таксама: нядзеля — толькі апошні дзень, а тыдзень — усе сем дзён. Так што адрозненне ёсць, але логіка супадае. А выснова такая: як бы ні называўся дзень, ён усё роўна частка тыдня — нават калі ты сёння нічога не робіш 😄

📆 Ме́сеци (месяцы)

Януа́ри
Февруа́ри
Март
Апри́л
Май
Ю́ни
Ю́ли
А́вгуст
Септе́мври
Окто́мври
Ноéмври
Деке́мври

📌 Заўважце: амаль усе халодныя месяцы маюць у сабе "р", а цёплыя — "мякчэйшыя", быццам па гуку яны таксама пацяплелі.

🕒 Прыслоўі часу (наре́чия на вре́ме)

Днес – сёння
Сега́ – цяпер
У́тре – заўтра
Дру́гиден (вдру́гиден) – паслязаўтра
Вче́ра – учора
Завче́ра – пазаўчора
Ден – дзень
Су́трин – раніца
Ве́чер – вечар
Нощ [ношт] – ноч
Сно́щи [сно́шти] – учора ўвечары
Вечерта́ – сёння ўвечары
Пла́дне – поўдзень
Полуно́щ – поўнач
То́ку що [то́ку што] – толькі што
Преди́ 5 (пе́т) мину́ти – пяць хвілін таму
След 5 мину́ти – праз пяць хвілін

📘 Членныя формы ў баўгарскай мове

У баўгарскай мове існуе граматычная з’ява, якой няма ў беларускай: членная форма назоўнікаў — іншымі словамі, постпазіцыйны артыкль, падобна да азначальнага/неазначальнага артыкля ў заходнееўрапейскіх мовах.

Гэта складаная тэма, але вось просты прыклад:

Ве́чер – вечар
Вечерта́ – (гэтым) вечарам / сёння ўвечары прыклад: Вечерта́ съм пока́нен на го́сти. – Сёння ўвечары мяне запрасілі ў госці.
Су́трин – раніца
Сутринта́ – зранку, з самай раніцы прыклад: Оби́кновено сутринта́ аз заку́свам с пъ́ржени яйца́. – Звычайна раніцай я снедаю яечняй.

⏳ Іншыя прыслоўі часу:

Ве́че – ужо
Ра́но – рана
Къ́сно – позна
Ско́ро – хутка
Отско́ро – нядаўна
Отда́вна – даўно
Поня́кога – часам
Ведна́га – адразу
Ни́кога – ніколі
Досега́ – дагэтуль
Ви́наги – заўсёды
Пак – яшчэ раз, ізноў
Отно́во – зноўку
Изведнъ́ж – раптам
Веднъ́ж – аднойчы
О́ще веднъ́ж – яшчэ раз
След – пасля
След това́ – пасля гэтага
След вре́ме – праз пэўны час
По́сле – потым
Отнача́ло – спачатку
И това́ е – і ўсё! (напрыклад, у канцы ліста: „І гэта ўсё, бывай!“)

Дзеясловы першага спражэння

Часта пытаюцца: як запомніць, якія дзеясловы належаць да першага спражэння, і як не блытаць іх з іншымі?

На першым этапе можна запомніць простае правіла:

да першага спражэння адносяцца ўсе дзеясловы, у якіх у першай асобе адзіночнага ліку няма канчатка “м”.

Табліца канчаткаў дзеясловаў першага спражэння:

Асоба	Адзіночны лік	Множны лік
1	я — -а, -я	мы — -ем
2	ты — -еш	вы — -те
3	ён/яна/яно — -е	яны — -ат, -ят

На пачатку варта запомніць найбольш ужывальныя дзеясловы першага спражэння:

чета́ — чытаць
р́ежа — рэзаць
пека́ — пячы
къ́пя се — мыцца, купацца
пи́я — піць
пе́я — спяваць
живе́я — жыць
зна́я — ведаць, знаць
пи́ша — пісаць
мета́ — падмятаць
ми́я — мыць
гре́я — граць, саграваць
плета́ — вязаць (на прутках)
пéра — праць (бялізну)
ши́я — шыць
мо́га — могу, умею
пла́ча — плакаць
ха́пя — кусаць

📝 Упражнение. Попълнете правилната форма на глаголите в сегашно време.

Аз ___________ нов роман на български. (чета́)
Баба ___________ хляб в кухнята. (пека́)
Всяка сутрин аз ___________ със сапун и вода. (къ́пя се)
Ти ___________ бързо, не мога да разбера думите. (пи́ша)
Ние ___________ студена вода от реката. (пи́я)
Те ___________ весела песен. (пе́я)
Вие ___________ в голям апартамент ли? (живе́я)
Аз не ___________ този човек. (зна́я)
Майка ___________ пода всеки ден. (мета́)
Децата ___________ чиниите след вечеря. (ми́я)
Котката ___________ на слънце до прозореца. (гре́я се)
Баба и аз ___________ зимни шалове. (плета́)
В неделя тя ___________ дрехи с ръце. (пер́а)
Бабата ___________ нова рокля за внучката. (ши́я)
Аз ___________ да карам кола добре. (мо́га)
Детето ___________ тихо в ъгъла. (пла́ча)
Кучето ___________ непознатия мъж. (ха́пя)
Той ___________ ябълка с нож. (р́ежа)
Ти ___________ всяка вечер преди лягане? (къ́пя се)
Вие ___________ ли песни, когато работите? (пе́я)

Асаблівыя дзеясловы першага спражэння: ям і дам

Ёсць два дзеясловы, якія выглядаюць як быццам бы адносяцца да трэцяга спражэння (бо маюць канчатак -м у першай асобе адзіночнага ліку), але насамрэч належаць да першага спражэння. Іх трэба проста завучыць як «двойчы два», бо без іх не абысціся.

ям — есці (ужываць ежу)

Адзіночны лік

Аз ям (я ем)
Ти яде́ш (ты есьціш)
Той / Тя яде́ (ён / яна есць)

Множны лік

Ни́е яде́м (мы ямо)
Ви́е яде́те (вы ясьце)
Те яда́т (яны ядуць)

дам — даць

Адзіночны лік

Аз дам (я дам)
Ти даде́ш (ты даш)
Той / Тя даде́ (ён / яна дасць)

Множны лік

Ни́е даде́м (мы дамо)
Ви́е даде́те (вы дасце)
Те дада́т (яны дадуць)

Формы дзеясловаў: сцвярджальная, пытальная, адмоўная

✅ Сцвярджальная форма (прыклад з дзеясловам чета́ — чытаць)

Аз чета́ — я чытаю
Ти чете́ш
Той / Тя чете́
Ни́е чете́м
Ви́е чете́те
Те чета́т

❓ Пытальная форма

Аз чета́ ли? — Я чытаю?
Ти чете́ш ли?
Той / Тя чете́ ли?
Ни́е чете́м ли?
Ви́е чете́те ли?
Те чета́т ли?

❌ Адмоўная форма

Аз не чета́ — Я не чытаю
Ти не чете́ш
Той / Тя не чете́
Ни́е не чете́м
Ви́е не чете́те
Те не чета́т

🔍 Заўвага: Існуе яшчэ пытальна-адмоўная форма, але яна сустракаецца рэдка. Толькі адзін прыклад для агульнага развіцця:

Ви́е не чете́те ли? — Вы што, не чытаеце?

📝 Упражнение. Попълнете правилната форма на глагола в сегашно време.

Аз ___________ само плодове за закуска. (Я ем толькі садавіну на сняданак.) (ям)
Ти ___________ ли месо? (Ты есьціш мяса?) (ям)
Баща ми ___________ супата с лъжица. (Мой тата есць суп лыжкай.) (ям)
Ние ___________ обяд в училище. (Мы ямо абед у школе.) (ям)
Вие ___________ ли риба по време на пост? (Вы ясьце рыбу падчас посту?) (ям)
Децата ___________ бързо и шумно. (Дзеці ядуць хутка і шумна.) (ям)
Аз ___________ книга на Мария. (Я даю кнігу Марыі.) (дам)
Ти ___________ ли ми малко време? (Ты дасі мне трохі часу?) (дам)
Той не ___________ истината никога. (Ён ніколі не дае праўду.) (дам)
Учителката ___________ съвети на учениците. (Настаўніца дае парады вучням.) (дам)
Ние ___________ всичко, което можем. (Мы даем усё, што можам.) (дам)
Вие ___________ подаръци на колегите си? (Вы даяце падарункі сваім калегам?) (дам)
Те ___________ много любов на децата си. (Яны даюць шмат любові сваім дзецям.) (дам)
Аз не ___________ храна след 20:00. (Я не ем ежу пасля 20:00.) (ям)
Ти ___________ шоколад, когато си тъжен? (Ты есьціш шакалад, калі табе сумна?) (ям)
Тя ___________ само салати. (Яна ясць толькі салаты.) (ям)
Те ___________ шанс на всеки нов кандидат. (Яны даюць шанец кожнаму новаму кандыдату.) (дам)

📝 Віктарына: Абяры правільны адказ (узровень А1)

Как си? (Як ты?) A) Добре съм. (У мяне ўсё добра.) B) Обичам те. (Я кахаю цябе.) C) Къде отиваш? (Куды ты ідзеш?)

Как се казваш? (Як цябе клічуць?) A) На училище. (У школу.) B) Казвам се Анна. (Мяне клічуць Ганна.) C) Добро утро. (Добрай раніцы.)

Къде живееш? (Дзе ты жывеш?) A) Живея в София. (Я жыву ў Сафіі.) B) Ям супа. (Я ем суп.) C) Добър ден. (Добры дзень.)

Какво обичаш да ядеш? (Што ты любіш есці?) A) Обичам ябълки. (Люблю яблыкі.) B) Искам да пия. (Хачу піць.) C) Не говоря френски. (Не размаўляю па-французску.)

Колко струва това? (Колькі гэта каштуе?) A) Много е вкусно. (Вельмі смачна.) B) Пет лева. (Пяць леваў.) C) Аз пея. (Я спяваю.)

Коя е днес? (Які сёння дзень?) A) Сутрин. (Раніца.) B) Сряда. (Серада.) C) Дъжд. (Дождж.)

Колко е часът? (Колькі часу?) A) Четири и половина. (Палова на пятае.) B) Добре. (Добра.) C) Много. (Шмат / Вельмі.)

Това твоето ли е? (Гэта тваё?) A) Не, нейното е. (Не, гэта яе.) B) Може би. (Можа быць.) C) Аз знам. (Я ведаю.)

Какво работиш? (Кім ты працуеш?) A) Работя като учител. (Працую настаўнікам.) B) Добро утро. (Добрай раніцы.) C) Имам кола. (Маю машыну.)

Как се казва това на български? (Як гэта называецца па-баўгарску?) A) Стол. (Стол.) B) Сладолед. (Марозіва.) C) Довиждане. (Да пабачэння.)

Кога ставаш сутрин? (Калі ты прачынаешся раніцай?) A) В седем часа. (А сёмай гадзіне.) B) Много хубаво. (Вельмі прыгожа.) C) Всеки ден. (Кожны дзень.)

Имаш ли брат или сестра? (Ці маеш брата ці сястру?) A) Имам един брат. (Маю аднаго брата.) B) На работа съм. (Я на працы.) C) Аз уча. (Я вучуся.)

Обичаш ли музика? (Ты любіш музыку?) A) Да, много. (Так, вельмі.) B) Утре. (Заўтра.) C) Голяма. (Вялікая.)

Какво правиш сега? (Што ты цяпер робіш?) A) Гледам телевизия. (Гляджу тэлевізар.) B) Месо и ориз. (Мяса і рыс.) C) На училище. (У школу.)

Къде отиваш? (Куды ты ідзеш?) A) Отивам в магазина. (Іду ў краму.) B) Пия кафе. (П’ю каву.) C) Мога да танцувам. (Магу танчыць.)

Искаш ли чай? (Хочаш гарбаты?) A) Да, благодаря. (Так, дзякуй.) B) Не говоря руски. (Не размаўляю па-расейску.) C) Четири часа. (Чатыры гадзіны.)

Какво учиш? (Што ты вучыш?) A) Уча английски. (Вучу англійскую мову.) B) Студент съм. (Я студэнт.) C) Слушам музика. (Слухаю музыку.)

Как се чувстваш? (Як ты сябе адчуваеш?) A) Добре, благодаря. (Добра, дзякуй.) B) На път съм. (Я ў дарозе.) C) Сега. (Зараз.)

Къде е банята? (Дзе ванная?) A) Там, вляво. (Там, налева.) B) Студено е. (Халодна.) C) Вечеря. (Вячэра.)

Какъв ден е утре? (Які дзень заўтра?) A) Четвъртък. (Чацвер.) B) Сутрин. (Раніца.) C) Час. (Гадзіна.)

Как си днес? (Як ты сёння маешся?) A) Добре съм, благодаря. (У мяне ўсё добра, дзякуй.) B) Аз съм в училище. (Я ў школе.) C) Утре. (Заўтра.)

Как сте тази сутрин? (Як вы сябе адчуваеце гэтым ранкам?) A) Малко уморен съм. (Я трохі стомлены.) B) В хола. (У гасцінай.) C) В осем часа. (А восьмай гадзіне.)

Какво прави днес? (Што ты сёння рабіў?) A) Работих в офиса. (Я працаваў у офісе.) B) Добро утро. (Добрай раніцы.) C) Може би. (Можа быць.)

Как си след обяд? (Як ты сябе адчуваеш пасля абеду?) A) Чувствам се по-добре. (Адчуваю сябе лепш.) B) Пия вода. (П’ю ваду.) C) На училище. (У школу.)

Какво направи сутринта? (Што ты рабіў раніцай?) A) Измих си зъбите. (Я пачысціў зубы.) B) Петък. (Пятніца.) C) Пеша. (Пеша.)

Къде беше тази сутрин? (Дзе ты быў гэтым ранкам?) A) Бях в магазина. (Я быў у краме.) B) Аз имам сестра. (Я маю сястру.) C) Какво е това? (Што гэта?)

Какво прави днес преди обяд? (Што ты сёння рабіў да абеду?) A) Учих български. (Я вучыў баўгарскую.) B) Добър ден. (Добры дзень.) C) Обичам кафе. (Люблю каву.)

Как се чувстваш сега? (Як ты сябе адчуваеш зараз?) A) Чувствам се прекрасно! (Адчуваю сябе цудоўна!) B) Към морето. (Да мора.) C) Топло е. (Цёпла.)

Какво яде днес? (Што ты еў сёння?) A) Ядох супа и хляб. (Я еў суп і хлеб.) B) Искам да чета. (Хачу чытаць.) C) В кухнята. (На кухні.)

Къде отиде следобед? (Куды ты пайшоў пасля абеду?) A) Отидох в парка. (Пайшоў у парк.) B) Моята котка. (Мая котка.) C) Малко е. *(Мала.)