Святкаванне Калядаў (С2)
Практыкаванне. Выправіце граматычныя, лексічныя, правапісныя і стылістычныя памылкі ў наступным тэксце. Адкажыце на пытанні пасля кожнага абзаца. Каляды як цэнтр зімовага абрадавага кола
Каляды ў традыцыйнай беларускай культуре занімалі цэнтральнае месца ў гадовым абрадава-святочным колі. Гэта была не проста свята, а цэлая сістэма прадстаўленняў, рытуалаў і паводзін, якія адзначалі адносіны чалавека к часу, прыродзе, сям’і і сакральнаму міру. Калядны перыад доўжыўся двенаццаць дзён — ад Першай Каляды да Вадохрышча — і успрымаўся як асабісты час, калі свет находзіцца ў пераходным стане. З адной стараны, Каляды былі прывязаныя да зімовага сонцэстаяння, калі ноч перастае падоўжвацца, а святло пачынае павольна внертаць сябе сілу. З другога боку, з прыняццем хрысціанства калядныя абрады былі сумешчаны з Нараджэннем Хрыстовым і Хрышчэннем Гасподнім. У беларускай традыцыі хрысціянскія сюжеты цесна пераплялісь з более старажытнымі, паганскімі ўяўленнямі аб аднаўленні света, цыклічнасць часу і сувязь паміж пакаленнямі. Каляды супрацьстаўляліся Купаллю, утвараючы сімвалічныя паралеллі «зіма — лета», «цемра — святло», «канец — пачатак», што прыдавала ўсяму каляндарнаму колу выразную філасофскую логіку.
Пытанні для разважання:
- 🌑 Як Вы разумееце ідэю «пераходнага часу» ў калядным перыядзе?
- 🌞 Чаму, на Ваш погляд, сонечны цыкл быў настолькі важны для традыцыйнага светапогляду?
Тры куцці як сімвалічная аснова Калядаў
Асновай каляднага цыкла было тры абрадавыя вячэры — куцці, кожная з каторых мела сваё значэнне і сваю функцыю. Першая, Вялікая або Посная куцця, прызначала канец Філіпаўскага паста і адчыняла калядны час. Яна была насышчаная сімволікай чыстаты, чакання і надзеі. Сена пад абрусам, зярно на покуці, запрашэнне Дзядоў — усё гэта падкрэслівала сувязь паміж жывымі і мёртвымі, паміж сучаснасцью і радавой памяццю. Другая, Шчодрая куцця, супадала са сустрэчай Новага года і была зьвязаная з ідэяй дастатку, пладароднасці і узбагачэння жыцця. Менавіта тады зьяўляюцца мясныя блюды, свіння як ахвярны сімвал, а так жа ладзіцца шчэдраванне з вясёлымі маскамі і песнямі. Трэцяя, Вадзяная куцця, ужо вертала абрадавы лад у больш строгую, сакральную пляскатасць. Яна была звязаная з магіей вады, ачышэннем, захістам дому і гаспадаркі ад нячыстай сілы. Такім чынам, тры куцці стваралі лагічную паслядоўнасць: чаканне — насычэнне — ачышчэнне, што адбівала глыбокі цыклічны святапогляд беларусаў.
Пытанні для разважання:
- 🌾 Як Вы разумееце ролю ежы як абрадавага (сакральнага) элемента?
- 💧 Як Вы мяркуеце, ці захаваліся па сёння ідэі ачышчэння ў пэўных святочных традыцыях? Дайце прыклады.
Калядаванне як тэатральны паказ сакральнага свету
Калядаванне было адной з найбольш зрелішчных і сэнсава насычаных часцей каляднага цыклу. Гурты калядуюшчых у масках жывёл, людзей і міфічных істотаў хадзілі ад хаты да хаты, стварая сваеасаблівы рухомы тэатр. Гэты персанажы ўспрымаліся не як звычайныя людзі, а як госці з Іншасвета, пасланцы найвышэйшых сіл, здольныя прынесці або добрабыт, або няшчасце. Таму адказаць калядоўнікам у прыёме лічылася небеспечным. Асаблівае месца занімала Каза — сімвал урадлівасці, смерці і нараджэння прыроды. Яе «смерць» і «ажыццяўленне» ў час выступлення мелі магічны характар і непасярэдна звязваліся з будучым ураджаем. Песні, танцы, жарты і патрабаванне награды былі не проста забаваю, а формаю абмена паміж чалавекам і сакральным светам. Дары выступалі як ахвяра, якая абяспечвала гаспадарам удачу, здароўе і сямейны лад у новым гаду.
Пытанні для разважання:
- 🎭 Чаму, на Ваш погляд, маскі былі настолькі важным элементам калядавання?
- 🐐 Як Вы разумееце матыў смерці і адраджэння ў вобразе Казы?
- 🎶 Ці можна лічыць калядаванне формай народнага тэатра?
Практыкаванне. Надайце словам у дужках формы меснага ці роднага склону.
| Месны склон | Родны склон |
|
|