Тэма: Таямніцы Нясвіжскага замка

Практыкаванне. Прачытайце тэкст, адказваючы на пытанні пасля кожнага абзаца.

Нясві́жскі пала́цава-па́ркавы ко́мплекс — адзі́н з найаўтарытэтнейшых по́мнікаў архітэкту́ры Белару́сі. Ён узні́к у XVI [шасна́ццатым] стаго́ддзі як гало́ўная рэзідэ́нцыя магу́тнага ро́ду Радзіві́лаў. За́мак стаі́ць на паўво́страве, атачо́ны са́жалкамі і па́ркамі, таму́ здае́цца, што ён нібы́та плы́ве́ над вадо́ю. Ве́жы ро́зных паме́раў, высо́кія фаса́ды, герб Радзіві́лаў і шыро́кі ўну́траны двор ствара́юць ура́жанне сапра́ўднага карале́ўскага пала́ца. На праця́гу не́калькіх стаго́ддзяў тут прыма́лі каралё́ў, пасло́ў, генера́лаў і славу́тых гасце́й з усёй Еўро́пы. У 2005 [дзве ты́сячы пя́тым] го́дзе Нясві́жскі за́мак і па́ркі ўключы́лі ў Спіс Сусве́тнай спа́дчыны ЮНЕ́СКА. Цяпе́р гэ́та адзі́н з найпапуля́рнейшых турысты́чных абʼе́ктаў краі́ны, дзе мо́жна адчу́ць атмасфе́ру старада́ўніх часо́ў, пашпацырава́ць па прысáдах (рус. по аллеям) і ўяві́ць сябе́ кня́зем ці княгíняю.

👑 Як вы ду́маеце, чаму́ менаві́та Нясві́жскі за́мак уключы́лі ў спіс ЮНЕ́СКА?
🏰 Ці хаце́лі б вы пажы́ць хаця́ б адзі́н дзень у пала́цы?
💎 Ці хацелі б Вы быць княгíняю?

З са́мага пача́тку Нясві́жскі за́мак быў не то́лькі шыко́ўнай рэзідэ́нцыяй, а́ле́ і мо́цнай крэ́пасцю. Ён будава́ўся паво́дле «новаітальянскай» сістэ́мы ўмацава́нняў, яка́я на той час лічы́лася ве́льмі суча́снай. За́мак атача́ў глыбо́кі роў, я́кі́ частко́ва запаўня́лі вадо́й, а на вала́х стая́лі гарма́ты. У вы́падку небяспе́кі падʼё́мны мост мо́жна было́ ху́тка падня́ць, і во́раг не мог тра́піць уну́тр. Унутры́ ва́ла́ існава́лі падзе́мныя хады́, дзе захо́ўвалі збро́ю і амуні́цыю, а такса́ма бы́лі́ тае́мныя вы́хады. На праця́гу не́калькіх стаго́ддзяў за́мак вы́трымаў не адну́ вайну́ і абло́гу. Маско́ўскія, шве́дскія і і́ншыя во́йскі не раз спрабава́лі яго́ захапі́ць, а́ле́ нярэ́дка сыхо́дзілі ні з чым. Так Нясві́ж стаў сі́мвалам сі́лы́ і сто́йкасці Радзіві́лаў.

👑 Як вы лі́чыце, што штодня трэба было рабіць ў такі́м пала́цы?
🏰 Што вас больш ура́жвае ў палацах: пара́дныя за́лы ці падзе́мныя хады́ (лёхі) і ўмацава́нні?
💎 Ці хаце́лі б вы спусці́цца ў падзе́мныя хады́?

Архітэкту́ра пала́ца ў Нясві́жы выгляда́е ве́льмі гармані́чна і ўрачы́ста. Цэнтра́льны ко́рпус утвара́е ра́за́м з ба́кавы́мі кры́ламі закры́ты ўну́траны двор, дзе ране́й прахо́дзілі пара́ды і ўрачы́стыя прыё́мы. Фаса́д упрыго́жаны піля́страмі, дэкараты́ўнай ляпні́най, скульпту́рнымі элеме́нтамі і вялі́кім ге́рба́м над увахо́дам. Ве́жы ро́знай вышы́ні́ надаю́ць усяму́ ко́мплексу раманты́чны і кры́ху́ ка́зачны вы́гляд. Унутры́ пала́ца бы́лі́ бага́та́ аздо́бленыя за́лы: Мармуро́вая, Залата́я, Партрэ́тная, Ры́царская. Сце́ны ўпрыго́жвалі партрэ́ты Радзіві́лаў і іх сваяко́ў, габеле́ны, збро́я і слу́цкія паясы́. Пе́чы і камі́ны́ рабі́лі з ка́флі і ма́рмуру, падло́гі — з дубо́вага паркета. Усё́ гэ́та ствара́ла ўра́жанне невераго́днай раско́шы і магу́тнасці ро́ду, які́ вало́даў гэ́тым пала́цам.

👑 У яко́й зале вы хаце́лі б апыну́цца перадусíм (в первую очередь): Мармуро́вай, Залато́й ці Ры́царскай?
🏰 Як вы ду́маеце, ці камфо́ртна жыць у пала́цы, дзе сто́лькі памяшка́нняў?
💎 Што для вас больш прыва́бнае: карці́ны на сце́нах, мэ́бля ці архітэкту́ра само́га буды́нка?

Нясві́жскі за́мак быў не то́лькі до́мам Радзіві́лаў, а́ле́ і вялі́кім культу́рным цэ́нтрам. Тут існава́лі ўла́сны тэа́тр, капэ́ла, бібліятэ́ка і бага́тыя кале́кцыі збро́і, по́суду, мане́т і маста́цтва. Уршуля Франці́шка Радзіві́л пераклада́ла і піса́ла пʼе́сы для нясві́жскай сцэ́ны, а прыго́нныя акцё́ры і музыка́нты ста́вілі спекта́клі і о́перы. У пала́цы адбыва́лася шмат ба́лаў, прыё́маў і святаў, на які́я прыязджа́лі го́сці з Варша́вы, Вільні́ і і́ншых гарадо́ў. Тут гуча́ла му́зы́ка, та́нчы́лі ў мо́дных убо́рах, абмярко́ўвалі палі́тыку і но́выя ідэ́і. Для Радзіві́лаў ва́жна было́ паказа́ць свой высо́кі ўзро́вень культу́ры і адука́цыі, таму́ я́ны́ запраша́лі мастако́ў, архітэ́ктараў і навуко́ўцаў з ро́зных краі́н. Нясві́ж стаў ме́сцам, дзе шляхе́цкае жыццё́ выгляда́ла сапраўды́ «карале́ўскім».

👑 Што вам падае́цца больш ці́ка́вым: тэа́тр у за́мку́ ці вялі́кая бібліятэ́ка?
🏰 Ці хаце́лі б вы тра́піць на баль у Нясві́жы? У якім стороі (рус. наряде) Вы б былі?
💎 Як, на ва́шу ду́мку, культу́ра і маста́цтва пака́зваюць ста́тус улада́льнікаў пала́ца?

У XIX–XX [дзевятна́ццатым – двацца́тым] стаго́ддзях лёс Нясві́жскага за́мка́ быў няпро́сты. Пасля́ во́йнаў, рабава́нняў і паліты́чных змен ён не раз губля́ў ча́стку сваі́х ска́рбаў. Ча́стка ка́рці́н, кніг і збро́і была́ вы́везена ў і́ншыя гарады́ і краі́ны. У саве́цкі час у пала́цы размяшча́ўся санато́рый, і мно́гія гістары́чныя элеме́нты інтэрʼе́ра бы́лі́ пашко́джаныя або́ зні́клі. То́лькі ў ка́нцы́ ХХ [двацца́тага] і пача́тку ХХІ [два́ццаць пе́ршага] стаго́ддзяў пачала́ся сурʼё́зная рэстаўра́цыя. Спецыялі́сты аднаўля́лі фаса́ды, за́лы, парке́т, ро́спісы і парк. Цяпе́р Нясві́жскі пала́цава-па́ркавы ко́мплекс зноў выгляда́е ўрачы́ста і бага́та́. Ён прыма́е туры́стаў, право́дзіць выста́вы, канцэ́рты і адукацы́йныя прагра́мы. За́мак стаў сі́мвалам белару́скай гісто́рыі і напамі́нам пра то́е, як ва́жна берагчы́ сваю́ культу́рную спа́дчыну.

👑 Чаму́, на ва́шу ду́мку, ва́жна аднаўля́ць і рэстаўрава́ць такі́я гістары́чныя ме́сцы?
🏰 Ці хаце́лі б вы са́мі працава́ць у музе́і або́ за́мку экскурсаводам? Чаму́?

Практыкаванне. Надайце дзеясловам у дужках адпаведныя формы цяперашняга часу.

👑 Нясвіжскі замак (знаходзіцца) у цэнтры Нясвіжа.
🏰 Замак (стаяць) на паўвостраве каля вады.
💎 Высокія вежы (дадаваць) будынку казачны выгляд.
🏰 Туристы часта (прыязджаць) сюды з розных краін.
💎 Людзі (фотаграфаваць) замак і парк для памяці.
👑 Экскурсавод (распавядаць) гасцям пра род Радзівілаў.
🏰 Дзеці уважліва (слухацца) гіда ў залах палаца.
💎 Многія госці (марыць) пажыць тут хоць адзін дзень.
👑 У парку людзі (шпацыраваць) па алеях і (глядзець) на сажалкі.
🏰 У палацы музыкі (граць) на канцэртах для наведнікаў.
💎 Работнікі музея штодзень (працаваць), каб захаваць замак.
👑 Рэстаўратары (аднаўляць) старыя сцены і столі.
🏰 У бібліятэцы супрацоўнікі (даглядаць) старыя кнігі.
💎 У тэатральнай зале артысты часам (рэпетаваць) спектаклі.
👑 Туристы (купляць) сувеніры з сімваламі Нясвіжа.
🏰 Некаторыя госці (чытаць) інфармацыйныя стэнды пра гісторыю.
💎 Экскурсійная група (чакаць) свайго гіда каля ўваходу.
👑 Увечары замак прыгожа (свяціцца) ў агнях.
🏰 Шмат хто (лічыць), што Нясвіжскі замак — сімвал Беларусі.

Практыкаванне. Прачытайце тэкст, перакладаючы словы ў дужках на беларускую мову і адказваючы на пытанні, скіраваныя на разважанне.

Нясвіжскі замак: гісторыя і архітэктура

Нясвіжскі замак быў (заложен) князем Мікалаем Крыштофам Радзівілам Сіроткам у 1583 годзе на месцы старога (деревянного) замка. Гэты (велічественный) (дворцово)-паркавы комплекс стаў важным культурным і ваенным цэнтрам. Замак (выделялся) сваёй архітэктурнай (изяществом), бо пры яго (строительстве) выкарыстоўваліся элементы новаітальянскай сістэмы бастыённых (укреплений). Замкавыя ўмацаванні былі аднымі з (сильнейших) у Беларусі таго часу і (обеспечивали безопасность) і (возможность) абароны ў выпадку вайны. Унутры замка знаходзіліся вялікія манументальныя (помещения), дзе (располагались) каралеўскія галерэі і бібліятэкі, а таксама калекцыі (искусства того времени).

Пытанне на разважанне:

⛪ Ці жадалі б Вы жыць у замку?

Архітэктурныя асаблівасці замка

Нясвіжскі замак (потрясает) сваёй архітэктурнай сіметрычнасцю і (изобилие декора). Асноўны корпус быў пабудаваны з (использованием) італьянскага барока. Фасады былі ўпрыгожаны пілястрамі, багатымі рэльефнымі дэкарацыямі і скульптурамі, што (подчуркивали) ўрачысты характар (сооружения). Вежы замка, якія (окружали) цэнтральны корпус, з'яўляліся як (оборонительными) элементамі, так і архітэктурнымі акцэнтамі, што стварала эфект (глубинный) перспектывы. На другім (этаже) (в восточной) вежы знаходзілася (часовня), якая (отличалась) вытанчаным дызайнам і адметным купалам.

Пытанне на разважанне:

⛪ Якую роля, на вашу думку, магла выконваць капліца ў замку?

Ваенная значнасць замка

У XVI—XVII [шаснаццатым-сямнаццатым] стагоддзях Нясвіжскі замак (выполнял) важную ваенную функцыю. Замак стаў месцам для збору (войск) Радзівілаў, а яго абарончая сістэма, (включая) бастыёны, артылерыю і пяхоту, (позволяла) (успешно) адбіваць (врагов). Падчас (Северной) вайны і (событий) 1655 года замак служыў (опорой) у абароне Беларусі. Замкавыя ўмацаванні, што (состояли) з (рва), моцнай (ворот) і вежы, дазвалялі замку (противостоять) (многочисленным нападениям).

Культурнае значэнне замка

Нясвіжскі замак быў не толькі (военным) аб'ектам, але і важным (центром) культурнага жыцця. Унутры замка была вялікая бібліятэка з 20 [дваццацю] тысячамі (томов) кніг, партрэтная галерэя, а таксама калекцыі мастацтва і (оружия). Замак стаў месцам правядзення тэатральных (постановок) і мастацкіх (выставок), што (свидетельствует) аб вялікім культурным узроўні Радзівілаў. Тут (устраивались балы) і (торжественные) прыёмы. Такім чынам, Нясвіж быў не толькі цэнтрам ваеннай (мощи), але і культурнай (наследия).

Пытанні на разважанне:

🎭 Як Вы лічыце, чаму так важна было мець тэатр і бібліятэку ў замку?
🎨 Калі б Вы жылі б у замку, як выглядаў бы Ваш дзень?

Практыкаванне. Надайце назоўнікам у дужках слушную форму.

Месны склон	Родны склон
🏰 жыць у (Нясвіжскі замак) 🧱 гуляць па (двор) Мірскага замка 🔔 слухаць ціхі звон ў (капліца) 🌉 стаяць на (мост) пры (уваход) у Брэсцкую крэпасць 🛡️ знаходзіцца ў (вежа) 📜 чытаць гісторыю ў (музейная зала) 🌿 камізэлька на (экскурсавод) 🔥 стаяць пры (вечны агонь) 📸 рабіць фота на (гаўбец) над дворыкам 🕰️ быць у (старая зала) Гародзенскага замка 🎨 разглядаць карціны ў (галерэя) Радзівілаў 🏹 стаяць на (абарончы вал) 🧭 заблудзіць, ідучы па (калідор) 🕍 капялюш на (краязнаўца) 🪨 адтуліна ў (муроўка) 💬 слухаць экскурсавода ў (вітальня) ⛪ маліцца ў (касцёл) пры (замак) 🌙 сустракаць змярканне ў (дворык) 🗝️ шукаць рэліквіі ў (цёмнае сутарэнне) 🎭 удзельнічаць у фестывалі на (замкавая пляцоўка) 👣 сядзець на (лавачка) каля муроў 🌳 стаяць у (цень) пры (старое дрэва) 🗝️ новы пінжак на (дырэктар) музея	🏰 няма (фрагмент) старой сцены 🛡️ вышыня (спічак) вежы ў паўднёвай частцы 🎨 не хапае яшчэ аднаго (выраб) для поўнае экспазіцыі 📜 адсутнічае частка (рукапіс) 🧱 няма нават (кавалачак) цагліны ад першабытнай сцяны 🔔 працягласць (гук) старажытнага (звон) 🌉 даўжыня (мост) праз абарончы роў 🪞 умацаванне без (вокны) 🔥 святло (каганéц) 🕰️ чакаць (момант) адкрыцця (замак) 🗝️ няма (ключ) ад заходняй брамы 🕍 абыймо (купал) у адноўленай частцы 🧭 згубілася частка (экспанат) ⛪ шукаць вачыма (святар) падчас службы 🪨 кавалак (камень) выпаў з муроўкі 🏞️ любавацца выглядам з (данжон) 🌙 святло (месяц) прабіваецца праз хмары 🏞️ знік след ад былога (шлях) 💬 сюжэты з (апавяданне) пра рыцараў 🎭 не засталося нават (напамінак) пра старажытнасць 🔔 магутнасць (гук) ранішніх звонкаў 🕊️ дакладнасць (факт) са старой легенды 🧳 няма (праход) да старога ўмацавання 🕊️ слухаць спевы (птушкі)

🧠 Практыкаванне.

Утварыце ад дзеясловаў у дужках дзеепрыслоўі закончанага або незакончанага трывання.

🏰 Сказы пра Нясвіжскі, Мірскі, Брэсцкую крэпасць і Стары замак у Гародні

🚶‍♀️ (Праходзіць) праз браму Мірскага замка, адразу адчуваеш дух сярэднявечча.
🔥 Брэсцкая крэпасць, (абараняцца) у першыя дні вайны, стала легендай мужнасці.
🌉 (Стаяць) на мосце каля крэпасці, можна доўга слухаць цішыню над Бугам.
🕰️ Стары замак у Гародні, (захавацца) часткова, усё яшчэ ўражвае наведвальнікаў.
📜 Экскурсавод, (распавядаць) пра Радзівілаў, робіць гісторыю вельмі жывой.
🌿 (Шпацыраваць) па Нясвіжскім парку, можна добра адпачыць.
🧱 Майстры, (адбудаваць) частку муроў, вярнулі замку гістарычны выгляд.
🕳️ Турысцкая група, (уваходзіць) у сутарэнні, адчувае холад каменных сцен.
🎨 (Разглядаць) партрэты ў галерэі Радзівілаў, можна заўважыць дробныя дэталі.
🌙 (Сустрэць) вечар каля Мірскага замка, можна ўбачыць яго загадкавасць.
👣 Турысцкая група, (падымацца) на вежу, бачыць панараму старога Гродна.
🧱 Горад, (захоўваць) рэшткі старых сцен, беражліва іх аднаўляе.
🔔 (Паслухаць) звон касцёла ў Нясвіжы, можна адчуць асаблівую атмасферу.
📸 Гід, (фотаграфаваць) адноўленую браму, паказвае найлепшыя ракурсы.
⛪ (Увайсці) у касцёл пры замку, адразу заўважаеш прыгожыя фрэскі.
🛶 (Глядзець) на Мірскі замак з возера, лёгка ўбачыць яго сіметрыю.
⚔️ Абаронцы, (змагацца) да апошняга, пакінулі след у гісторыі краіны.
🪞 (Убачыць) замак у водным адлюстраванні, можна можна пабачыць яго з іншага боку.
🚩 Салдаты, (узняць) сцяг над крэпасцю, адчувалі велізарную адказнасць.
👣 Турысцкая група, (ісці) па старых калідорах, уважліва слухае экскурсавода.
🔍 Археолагі, (даследаваць) культурныя пласты, знаходзяць нечаканыя артэфакты.
🕯️ Людзі, (запаліць) свечку ў Брэсцкай крэпасці, ушаноўваюць памяць герояў.
🗺️ Гісторыкі, (параўнаць) планы замкаў розных эпох, робяць цікавыя высновы.
❤️ Людзі, (адчуваць) гонар за сваю гісторыю, часта прыязджаюць у гэтыя мясціны.
🧱 Будаўнікі, (аднаўляць) дробныя фрагменты муроў, падтрымліваюць замкі ў добрым стане.
🎭 (Праводзіць) фестывалі ў Нясвіжы, арганізатары падтрымліваюць традыцыі.
🪨 Будаўнікі, (падняць) цяжкія камяні, змаглі ўзвесці моцныя вежы.
🌌 (Углядацца) ў абрысы замка ноччу, можна адчуць цішыню і веліч гісторыі.