Месны склон паказальных займеннікаў і прыметнікаў
З пляцоўкі Мова для ўсіх!
💬 Практыкаванне 1. Размоўная размінка
🎯 Заданне: адкажы на кожнае пытанне некалькімі сказамі.
- 🧠 Што табе цяжэй: змяніць сваё меркаванне або прызнаць, што ты памылілася? Чаму?
- 🌙 Калі б можна было на адзін дзень цалкам пазбавіцца ад адной эмоцыі, якую эмоцыю ты выбрала б? А якую эмоцыю ты ніколі не хацела б страціць?
- 🔮 Як ты думаеш, што больш змяняе чалавека: новыя людзі, новыя месцы або нейкая вельмі моцная падзея ў жыцці?
💬 Практыкаванне 2. Згаджаемся і не згаджаемся
📚 Карысныя выразы
| ✅ Калі ты згодная | ❌ Калі ты не згодная |
| Так, гэта слушна. | Не, гэта няслушна. |
| Я згодная. | Я не згодная. |
| Я таксама так думаю. | Я так не думаю. |
| Менавіта! | Не зусім. |
| Сто адсоткаў! | Мне так не здаецца. |
| Мне таксама так здаецца. | Наадварот. |
| Напэўна, так. | Не абавязкова. |
🎯 Заданне: прачытай сцвярджэнне і скажы, праўда гэта для цябе ці не. Патлумач адказ.
- 🎨 Калі ў мяне няма натхнення, мне значна цяжэй маляваць.
- 🧚♀️ Мне цікавей прыдумваць сваіх персанажаў, чым выкарыстоўваць ужо вядомых.
- ✏️ Спалучэнне алоўкаў і маркёраў выглядае цікавей, чым малюнак толькі алоўкамі.
- 🧠 Калі я прыдумваю персанажа, мне важна дакладна ведаць яго характар і здольнасці.
- 🏙️ Мне было б складана ўсё жыццё жыць у адным і тым жа горадзе.
- 🎓 Ва ўніверсітэце новыя людзі не менш важныя за саму вучобу.
- 🏠 Гармідар у пакоі можа ўплываць на мой настрой.
- 🧳 Валізы лепш збіраць загадзя, каб потым не спяшацца.
- 🚂 Адзінаццаць гадзін у добрым цягніку — гэта ніштавата.
- ☀️ Цёплае надвор’е лепшае за моцную спёку.
- 😌 Спакой прыемнейшы за моцнае хваляванне.
- 🍳 Вялікая патэльня карыснейшая за маленькую.
🚶 Практыкаванне 3. Дзеяслоў ісці ў мінулым часе
📚 Кароткая табліца
У мінулым часе форма дзеяслова залежыць ад роду або ліку.
| 👤 Займеннік | 🚶 Мінулы час |
| ён | ішоў |
| яна | ішла |
| яно | ішло |
| яны | ішлі |
💡 Запомні
ён ішоў — яна ішла — яно ішло — яны ішлі
✍️ Заданне
🎯 Устаў у пропуск слушную форму: ішоў / ішла / ішло / ішлі.
- 🎓 Яна ў панядзелак __________ ва ўніверсітэт пешшу.
- 🌳 Ён у аўторак __________ праз парк на працу.
- 🏙️ Яны ў суботу павольна __________ па цэнтры Гродна.
- 👣 Яно __________ наперадзе і ўвесь час азіралася.
- ☕ Яна ў сераду пасля заняткаў __________ у кавярню.
- 🚏 Ён раніцай __________ да прыпынку.
- 🖼️ Яны ў нядзелю __________ ў музей на новую выставу.
- 🏠 Яна ўвечары __________ дадому і думала пра новы малюнак.
- 🚂 Яны ў жніўні __________ на вакзал з цяжкімі валізамі.
- 🌧️ Ён у чацвер __________ дадому, калі пачаўся дождж.
- 🎨 Яна ў пятніцу __________ па калідоры і несла вялікі альбом.
- 🌲 Яны ў ліпені доўга __________ па лесе.
- 👶 Яно павольна __________ за дарослымі.
- 🚌 Ён учора __________ да аўтобуса і шукаў свой квіток.
🧠 Практыкаванне 4. Віктарына
🎯 Заданне: выберы адзін слушны варыянт.
Тут паўтараем:
📈 вышэйшую і найвышэйшую ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў;
👉 паказальныя займеннікі гэты / той;
🎨 дапасаванне прыметнікаў да назоўнікаў.
📈 Вышэйшая і найвышэйшая ступені параўнання
- 🎨 Цяпер яна малюе __________, чым у студзені.
прыгажэйшая
прыгажэй
найпрыгажэйшая
- 📚 Гэты падручнік __________ за той.
цікавей
цікавейшы
найцікавей
- ✏️ Увечары ёй працаваць __________, чым раніцай.
зручней
зручнейшая
найзручнейшы
- 🚶 У панядзелак яна ішла __________ за сяброўку.
хутчэйшая
хутчэй
найхутчэйшая
- 🏠 Гэты пакой __________ за той.
утульней
утульнейшы
найутульней
- 🌟 Гэта __________ эскіз ва ўсёй калекцыі.
цікавей
найцікавейшы
найцікавей
- 🎓 У верасні яна хоча вучыцца яшчэ __________.
лепшая
лепш
найлепшы
- 📏 Гэтае заданне __________ за папярэдняе.
прасцей
прасцейшае
найпрасцей
👉 Паказальныя займеннікі гэты / той + прыметнік
- 📘 __________ падручнік ляжыць на стале.
гэты новы
гэтая новая
гэтае новае
- 👗 __________ сукенка падыходзіць для цёплага надвор’я.
гэты лёгкі
гэтая лёгкая
гэтыя лёгкія
- 🪞 __________ люстэрка вісіць у маім пакоі.
той вялікі
тая вялікая
тое вялікае
- ✏️ __________ алоўкі ляжаць у заплечніку.
гэты каляровы
гэтыя каляровыя
гэтае каляровае
- 🍳 __________ патэльня стаіць на пліце.
той вялікі
тая вялікая
тыя вялікія
- ✂️ __________ нажніцы добра рэжуць тканіну.
той востры
тая вострая
тыя вострыя
- 🚪 __________ дзверы вядуць у калідор.
той стары
тыя старыя
тое старое
- 📖 __________ правіла вельмі лёгка запомніць.
гэты просты
гэтае простае
гэтая простая
📦 Практыкаванне 5. Родны склон назоўнікаў мужчынскага роду
📚 Кароткая тэорыя
У родным склоне назоўнікі мужчынскага роду могуць мець канчаткі:
-у / -ю
або
-а / -я
📚 Зводная табліца
| -У / -Ю | -А / -Я |
| 😨 Эмоцыі, пачуцці, псіхічныя станы: страх → няма страху, спакой → няма спакою, сум → няма суму | 👨 Асобы і жывыя істоты: студэнт → няма студэнта, выкладчык → няма выкладчыка, чалавек → няма чалавека |
| 💭 Абстрактныя паняцці, якасці, працэсы: сэнс → няма сэнсу, адпачынак → няма адпачынку, рух → няма руху | 📘 Канкрэтныя прадметы, якія можна палічыць: падручнік → няма падручніка, аловак → няма алоўка, нож → няма нажа |
| 🧀 Рэчывы, матэрыялы, маса: сыр → няма сыру, цукар → няма цукру, пясок → няма пяску | 🚌 Канкрэтныя прадметы і асобныя аб’екты: аўтобус → няма аўтобуса, цягнік → няма цягніка, рондаль → няма рондаля |
| 🌧️ Прыродныя з’явы: дождж → няма дажджу, снег → няма снегу, вецер → няма ветру | 🌙 Назвы дзён тыдня мужчынскага роду: панядзелак → да панядзелка, аўторак → да аўторка, чацвер → да чацвярга |
| 🧹 Зборныя і неакрэсленыя паняцці: бруд → няма бруду, шум → няма шуму | 🗓️ Назвы месяцаў мужчынскага роду: студзень → да студзеня, сакавік → да сакавіка, жнівень → да жніўня, лістапад → да лістапада |
| 😄 Некаторыя назвы станаў: настрой → няма настрою | 🏙️ Назвы гарадоў і населеных пунктаў на зычны: Мінск → з Мінска, Віцебск → з Віцебска, Полацк → з Полацка |
💡 Простая падказка
Можна палічыць асобныя прадметы або істот → часта -а / -я.
Пачуццё, стан, рэчыва, матэрыял, з’ява, абстрактнае паняцце → часта -у / -ю.
❗ Але ёсць словы, форму якіх лепш запамінаць асобна.
✍️ Заданне
🎯 Пастаў назоўнік у родны склон.
- 😨 страх → няма __________
- 📘 падручнік → няма __________
- 😌 спакой → няма __________
- ✏️ аловак → няма __________
- 🧀 сыр → няма __________
- 👨🏫 выкладчык → няма __________
- 🌧️ дождж → няма __________
- 🍲 рондаль → няма __________
- 💭 сэнс → няма __________
- 🎓 студэнт → няма __________
- 🍬 цукар → няма __________
- 🚌 аўтобус → няма __________
- 😄 настрой → няма __________
- ❄️ снег → няма __________
- 🎨 дызайнер → няма __________
- 🔪 нож → няма __________
- 🥣 тварог → няма __________
- 🎫 квіток → няма __________
- 🧹 бруд → няма __________
- 👤 чалавек → няма __________
- 🌙 панядзелак → да __________
- 🔵 аўторак → да __________
- 📘 чацвер → да __________
- ❄️ студзень → да __________
- 🌱 сакавік → да __________
- 🌷 красавік → да __________
- ☀️ чэрвень → да __________
- 🏖️ ліпень → да __________
- 🌻 жнівень → да __________
- 🍎 верасень → да __________
- 🍂 кастрычнік → да __________
- 🌧️ лістапад → да __________
- 🎄 снежань → да __________
- 🏙️ Мінск → з __________
- 🏰 Віцебск → з __________
- 🏛️ Полацк → з __________
📍 Практыкаванне 6. Месны склон назоўнікаў
📚 Кароткая тэорыя
Месны склон адказвае на пытанні:
дзе? у кім? у чым? на кім? на чым? пры кім? пры чым? па кім? па чым?
Ён ужываецца пасля прыназоўнікаў:
у / ва, на, пры, па
💡 Прыклады
- у лесе
- на стале
- у горадзе
- на прыпынку
- у музеі
- у гаражы
📚 Асноўныя канчаткі
| Якая аснова? | Канчатак | Прыклад |
| 🔵 Цвёрдая зычная, якая можа змякчацца | -е | лес → у лесе, стол → на стале |
| 🟠 Ж, ш, ч, дж, р, ц | -ы | пляж → на пляжы, тэатр → у тэатры |
| 🟢 Мяккая зычная / й / мяккая аснова | -і | музей → у музеі, бабуля → пры бабулі |
| 👗 Жаночыя словы на ненаціскное -ка | -цы | сукенка → на сукенцы, старонка → на старонцы |
| ✋ -ка, калі канчатак становіцца націскным | -цэ | рука → у руцэ, рака → у рацэ |
| 📚 Многія мужчынскія словы на -к | -ку | падручнік → у падручніку, прыпынак → на прыпынку |
✍️ Заданне
🎯 Пастаў назоўнік мужчынскага роду ў дужках у месны склон.
- 🌲 У нядзелю мы доўга шпацыравалі ў (лес).
- 🏙️ У жніўні яна ўжо будзе жыць у (горад).
- 🌳 У суботу мы сустрэліся ў (парк).
- 📚 Гэтае правіла ёсць у (падручнік).
- 🚏 У панядзелак чакай мяне на (прыпынак).
- 🏛️ У нядзелю мы былі ў (музей).
- 🎭 У пятніцу яны былі ў (тэатр).
- 🚪 Пасля заняткаў мы доўга размаўлялі ў (калідор).
- 🚗 Аўтамабіль стаіць у (гараж).
- 🌊 У ліпені яны адпачывалі на (пляж).
- 🏘️ Яна хоча жыць у (цэнтр) горада.
- 🏠 У аўторак ён застанецца ў (дом).
- 🍽️ Сняданак ужо стаіць на (стол).
- 🌤️ Увечары дзеці гуляюць на (двор).
- 🚌 Раніцай яна часта чытае ў (аўтобус).
- 🚂 У жніўні мы доўга ехалі ў (цягнік).
- 🎓 У верасні яна будзе вучыцца ва (ўніверсітэт).
- 👨🎓 У чацвер мы сустрэліся на (факультэт).
- 🛏️ З верасня ён будзе жыць у (інтэрнат).
- 🛒 У суботу мы набываем гародніну на (рынак).
- 🏦 Грошы захоўваюцца ў (банк).
- 🏰 У ліпені мы былі ў старым (замак).
- 📓 Адказ запісаны ў (сшытак).
- 🎒 Квіток ляжыць у (заплечнік).
- 📱 Я знайшла патрэбны нумар у (тэлефон).
- 💻 Увесь вечар яна працуе на (камп’ютар).
- 🖥️ Расклад заняткаў можна паглядзець на (экран).
- 📔 Усе эскізы захоўваюцца ў (альбом).
- 🎨 Я заўважыла памылку на (эскіз).
- 📐 У жніўні яна працуе над новым (праект).
- 🍲 Суп застаўся ў (рондаль).
- ☕ Гарбата засталася ў (кубак).
- 🫖 Вада ўжо кіпіць у (гарбатнік).
- 🚃 Ноччу мы спалі ў апошнім (вагон).
👉🎨 Практыкаванне 7. Месны склон: гэты / той + прыметнік + назоўнік
📚 Кароткая тэорыя
У месным склоне змяняюцца ўсе тры словы:
паказальны займеннік + прыметнік + назоўнік
📚 Зводная табліца
| Род / лік | гэты | той | Прыметнік |
| 👨 Мужчынскі род | гэтым | тым | -ым / -ім |
| 👩 Жаночы род | гэтай | той | -ай / -яй |
| 🧥 Ніякі род | гэтым | тым | -ым / -ім |
| 👥 Множны лік | гэтых | тых | -ых / -іх |
💡 Прыклады
- 🌳 у гэтым добрым парку
- 🏙️ у тым вялікім горадзе
- 📚 у гэтым новым падручніку
- 🏠 у гэтай утульнай кватэры
- 👗 на той прыгожай сукенцы
- 📖 у гэтых новых кнігах
🔎 Канчаткі прыметнікаў
Пасля звычайнай цвёрдай асновы:
- добры → у добрым
- новы → у новым
- стары → у старым
Пасля к, г, х:
- вялікі → у вялікім
- лёгкі → у лёгкім
- ціхі → у ціхім
✍️ Заданне
🎯 Пастаў паказальны займеннік, прыметнік і назоўнік у дужках у месны склон.
- 🌳 У нядзелю мы доўга шпацыравалі ў (гэты, ціхі, парк).
- 🏙️ У жніўні яна будзе жыць у (той, вялікі, горад).
- 📚 У панядзелак я знайшла патрэбнае правіла ў (гэты, новы, падручнік).
- 🏠 Мне вельмі ўтульна ў (гэтая, светлая, кватэра).
- 👗 У суботу яна была ў (тая, прыгожая, сукенка).
- 🪟 Раніцай яна сядзіць пры (гэтае, вялікае, акно).
- 🏛️ У нядзелю мы сустрэліся ў (той, стары, музей).
- ☕ У сераду пасля заняткаў яна доўга сядзела ў (гэтая, маленькая, кавярня).
- 🎭 У пятніцу мы былі ў (той, стары, тэатр).
- 🌊 У ліпені яны адпачывалі на (гэты, чысты, пляж).
- 📄 Хатняе заданне знаходзіцца на (гэтая, апошняя, старонка).
- 🚏 У аўторак чакай мяне на (гэты, новы, прыпынак).
- 🧥 У снежні ёй будзе цёпла ў (тое, новае, паліто).
- 🛣️ Увечары мы сустрэліся на (тая, ціхая, вуліца).
- 🖼️ У гэтым месяцы яна працуе над (гэты, цікавы, эскіз).
- 📚 У чацвер мы ўжо чыталі пра гэта ў (тыя, новыя, кнігі).