Восень (А1-А2)
🌙 Практыкаваньне 1. Размова пра восеньскі вечар
🎯 Заданьне: адкажыце на пытаньні па-беларуску. Паспрабуйце даць кароткі адказ у адным-двух сказах.
- 🍁 Ці падабаецца Вам восень? Што Вам у ёй падабаецца або не падабаецца? Чи подобається Вам осінь? Що Вам у ній подобається або не подобається?
- ☕ Як Вы звычайна праводзіце ціхія восеньскія вечары? Як Ви зазвичай проводите тихі осінні вечори?
- 🌧️ Што дапамагае Вам адпачыць пасьля доўгага або стомнага дня? Що допомагає Вам відпочити після довгого або виснажливого дня?
🌧️ Практыкаваньне 2. Чытаем і абмяркоўваем верш Янкі Купалы «Плача восень»
🎯 Заданьне: спачатку пазнаёмцеся з гісторыяй верша і новымі словамі. Потым прачытайце верш уголас і вызначце яго агульны настрой.
📜 Гісторыя напісаньня
Верш «Плача восень» датаваны 1915 годам. Дакладная нагода яго стварэньня ў даступнай крыніцы не ўдакладняецца. Купала будуе верш вакол вобразу восені, якая паводзіць сябе амаль як чалавек: плача, стогне, просіць і перадае свой сум навакольнаму сьвету. Тэкст вядомы паводле акадэмічнага Поўнага збору твораў Янкі Купалы.
🌿 Словы для разуменьня
🪟 шыбы — шибки
🏡 сялібы — оселі, домівки
🌲 пушча — пуща, великий ліс
🧵 валокны — волокна
🍂 Янка Купала. «Плача восень»
🌧️ Плача восень за вакном,
💧 Сьлёзы плюскаюць аб шыбы,
🌫️ Абняла трывожным сном
🏠 Непрытульныя сялібы.
🍃 Плача восень, стогне ў сьне,
🌲 З пушчай, з ветрамі галосіць,
🌬️ Як бы дзе каго кляне
🙏 Ці аб шчасьці моліць, просіць.
🌧️ Плача восень ноч і дзень,
🪟 Сьлёзы плюскаюць аб вокны,
🌑 А па хаце чорны цень
🧵 Лазіць, тчэ свае валокны.
😔 Гэта ходзіць, бродзіць сум,
🕸️ Душу мучыць ў сваіх сетках
💭 І трывожыць сказы дум,
🌸 Дум аб шчасьці і аб кветках.
💬 Пытаньне: Што ў гэтым вершы Вам здаецца найбольш восеньскім: дождж, вецер, цемра, цішыня ці сам настрой?
🌳 Практыкаваньне 3. Чытаем і абмяркоўваем верш Алеся Гаруна «Асеньні сьпеў»
🎯 Заданьне: спачатку прачытайце кароткую гісторыю верша і словы для разуменьня. Потым прачытайце верш і параўнайце яго настрой з папярэднім вершам.
📜 Гісторыя напісаньня
«Асеньні сьпеў» увайшоў у зборнік Алеся Гаруна «Матчын дар», выдадзены ў 1918 годзе. Дасьледнік Яўген Барычэўскі адносіў гэты верш да любоўнай лірыкі Гаруна і пісаў пра хвіліны асабістага шчасьця, душэўнай цішыні і ласкі, якія адчуваюцца ў такіх творах. У вершы восеньскі лес становіцца месцам ціхай сустрэчы двух людзей і спакойнага разьвітаньня з прыродай да новай вясны.
🌿 Словы для разуменьня
👋 жагнаньне — прощання
🍃 шэлест — шелест
🍂 ападаньне лістоў — опадання листя
🌱 мураўка — трава, рослинність
🌲 галее — втрачає листя, стає голим
🍁 Алесь Гарун. «Асеньні сьпеў»
🚶 Пойдзем, каханачка, двое
🌲 У лес у густы,
🤫 Ціхі, бо скончыў сваё панаваньне;
🍂 Жоўкне, галее, мураўка ў ім вяне,
🌿 Чарнеюць кусты.
🌳 Пойдзем, галубка, пад дубам
🪵 Прысядзем, мая.
🍁 Гэнам убачым лістоў ападаньне,
👂 Шэлест іх сумны пачуем, шаптаньне
💧 І звоны руч’я.
🌌 Будзем адны мы на сьвеце
🤍 З табою, адны,
🍂 Тыя, што прыйдзем у часе скананьня
🌲 Беднаму лесу сказаць на жагнаньне:
🌱 — Да новай вясны!
💬 Пытаньне: Ці падабаецца Вам восеньскі лес, калі там ціха і амаль няма людзей?
🔮 Практыкаваньне 4. Просты будучы час: «застацца», «вярнуцца» і «сустрэцца»
🎯 Заданьне: спачатку прачытайце формы дзеясловаў у табліцы. Потым пастаўце дзеяслоў у дужках у патрэбную форму простага будучага часу.
📘 Застацца, вярнуцца і сустрэцца
| 👤 | застацца | вярнуцца | сустрэцца |
| я | застануся | вярнуся | сустрэнуся |
| ты | застанесься | вернесься | сустрэнесься |
| ён / яна | застанецца | вернецца | сустрэнецца |
| мы | застанёмся | вернемся | сустрэнемся |
| вы / Вы | застаняцеся | вернецеся | сустрэнецеся |
| яны | застануцца | вернуцца | сустрэнуцца |
✍️ Устаўце слушную форму
- 🌧️ Я __________ дома, калі ўвечары пачнецца дождж. (застацца)
- ☕ Ты __________ ў кавярні яшчэ на паўгадзіны? (застацца)
- 🎸 Ён __________ дадому пасьля рэпэтыцыі. (вярнуцца)
- 📚 Мы __________ тут яшчэ на дзесяць хвілін. (застацца)
- 🌙 Вы __________ дадому позна ўвечары? (вярнуцца)
- 🏙️ Яны __________ ў горадзе да нядзелі. (застацца)
- 📖 Я __________ да гэтай кнігі на выходных. (вярнуцца)
- 🎶 Яна __________ ў зале пасьля канцэрту. (застацца)
- 💭 Ты __________ да гэтай тэмы заўтра? (вярнуцца)
- 🌃 Мы __________ дахаты, калі стане зусім цёмна. (вярнуцца)
- 🍂 Калі надвор’е пагоршыцца, яны __________ дома. (застацца)
- ☕ Заўтра я __________ зь сябрам у нашай улюбёнай кавярні. (сустрэцца)
- 🎤 Пасьля рэпэтыцыі ты __________ з астатнімі музыкамі? (сустрэцца)
- 🌳 У суботу яна __________ зь сяброўкай у парку. (сустрэцца)
- 🍁 Мы __________ каля ўваходу ў парк а шостай гадзіне. (сустрэцца)
- 🚉 Вы __________ зь ім на вакзале ці ўжо ў цэнтры горада? (сустрэцца)
- 🎶 Яны __________ пасьля канцэрту і разам пойдуць дадому. (сустрэцца)
- 🌧️ Калі заўтра ня будзе дажджу, мы __________ і крыху пашпацыруем. (сустрэцца)
👤 Практыкаваньне 5. Асабовыя займеннікі «ён», «яна», «яны» ў розных склонах
🎯 Заданьне: прачытайце табліцу і зьвярніце ўвагу на адрозьненьне паміж беларускімі і ўкраінскімі формамі. Потым пастаўце займеннік у дужках у патрэбны склон.
📘 Кароткая табліца
| Склон | ён | яна | яны |
| Назоўны | ён | яна | яны |
| Родны | яго | яе | іх |
| Давальны | яму | ёй | ім |
| Вінавальны | яго | яе | іх |
| Творны | ім | ёй / ёю | імі |
| Месны | ім | ёй | іх |
⚠️ Важнае адрозьненьне ад украінскай
🇺🇦 з ним — з нею — з ними
🇧🇾 зь ім — зь ёй — зь імі
У беларускай мове тут не зьяўляецца н-.
🎸 з музыкам → зь ім
👩 зь сяброўкай → зь ёй
👥 з музыкамі → зь імі
✍️ Пастаўце займеннік у слушную форму
- 🎵 Сёньня я размаўляў зь (ён) пра новую песню.
- ☕ Учора мы сустрэлі (яна) каля невялікай кавярні.
- 📱 Я напісаў (яны) кароткае паведамленьне.
- 📚 Ці можаце Вы перадаць (ён) гэтую кнігу?
- 🍂 Увечары я пайду зь (яна) на шпацыр.
- 🎤 Мы доўга гаварылі пра (яны) пасьля канцэрту.
- 🎸 Мне падабаецца працаваць зь (ён): ён вельмі спакойны чалавек.
- 🌿 Выкладчык растлумачыў (яна) новае слова.
- 💭 Я яшчэ нічога ня чуў пра (яны).
- 🌙 На рэпэтыцыі я сядзеў побач зь (яна).
- 📰 У гэтым артыкуле шмат сказана пра (ён).
- 🎁 Я хачу падарыць (яна) невялікі падарунак.
- 🏙️ Мы выпадкова сустрэлі (ён) у цэнтры горада.
- 🎧 Я даў (яны) паслухаць новую песьню.
- 🍁 Заўтра я сустрэнуся зь (яны) каля парку.
- 📞 Калі ўбачыце (яна), калі ласка, перадайце (яна), што я патэлефаную ўвечары.
🍵 Практыкаваньне 6. Восеньская лексыка
🎯 Заданьне: прачытайце новыя словы і іх украінскія адпаведнікі. Потым выберыце тры словы, якія лепш за ўсё апісваюць Ваш сёньняшні вечар.
🌆 прыцемкі — сутінки
🌫️ імгла — імла
🍃 шэлест — шелест
🌧️ прамокнуць — промокнути
🕯️ утульны — затишний
☁️ пахмурны — похмурий
🌧️ пагоршыцца — погіршитися
🧣 захутацца — закутатися
🤫 цішыня — тиша
😌 улагоджаньне — заспокоєння
💬 Выберыце тры словы, якія лепш за ўсё апісваюць Ваш сёньняшні вечар.
🇺🇦➡️🇧🇾 Практыкаваньне 7. Пераклад з украінскай на беларускую мову
🎯 Заданьне: перакладзіце сказы з украінскай на беларускую мову. Зьвяртайце ўвагу на просты будучы час, формы займеннікаў і новую восеньскую лексыку.
- 🌧️ Сьогодні ввечері я залишуся вдома, якщо почнеться сильний дощ.
- 🔁 Після заняття ми повернемося до цієї теми ще раз.
- 🎶 Я часто розмовляю з ним про музику й нові пісні.
- ☕ Учора я зустрівся з нею в маленькій кав’ярні.
- 📱 Я написав їм повідомлення, але вони ще не відповіли.
- 🍂 Восени мені особливо подобається гуляти тихими вулицями.
- 📖 У цій книжці є кілька коротких віршів про осінь.
- 🍵 Після важкого дня мені допомагають тиша, гарячий чай і музика.
- 🚶 Якщо погода не зіпсується, ми трохи погуляємо після заняття.
- 🎸 Він повернеться додому пізно, бо сьогодні в нього репетиція.
- 🏙️ Вона залишиться в місті до неділі й зустрінеться з друзями.
- 🌙 Я не люблю поспішати ввечері, особливо коли дуже втомився.
- 🪟 На другому поверсі є затишна кав’ярня з великими вікнами.
- 🌧️ Коли я чую дощ за вікном, мені хочеться читати й нічого не планувати.