Бона Сфорца

Бона Сфорца: уладарка, рэфарматарка, палітычная інтрыганка

Бона Сфорца (1494–1557) — адна з самых (выдающихся) жанчын у гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і Каралеўства Польскага. (Происходя) з (влиятельного) міланскага роду Сфорца, яна прынесла на беларускія і польскія землі рэнесансныя ідэі, (влияла) на палітыку, эканоміку і культуру.

(Юношество) і (брак) з Жыгімонтам I Старым

Бона (родилась) ў Мілане, у сям’і Джан Галеаца Сфорца і Ізабэлы Арагонскай. Яе маці паходзіла з уплывовага іспанскага (рода), што дало Боне магчымасць атрымаць (отличное образование). Яна вывучала замежныя мовы, гісторыю, палітыку і (военную) стратэгію, што было (редкостью) для жанчын яе эпохі.

У 1518 годзе 24-гадовая Бонапабралася шлюбам з Жыгімонтам I Старым, каралём польскім і вялікім князем літоўскім, які быў на 27 гадоў (старше её). Хутка яна стала актыўнай (участницей) дзяржаўных спраў, (используя) свае веды і амбіцыі для (усиления) каралеўскай улады.

Рэформы і ўплыў на ВКЛ

Бона Сфорца правяла (ряд важных реформ), якія мелі вялікі ўплыў на (развитие) беларускіх земляў:

Аграрная рэформа: яна ўвяла арэндную сістэму (хозяйствования) – валочную памеру, дзякуючы якой зямля была падзелена на (равные наделы) – волакі – і (налогообложение) стала больш (прозрачным).
Узмацненне гарадоў: яна падтрымлівала Магдэбургскае права, што (содействовало) эканамічнаму росту і развіццю (самоуправления).
Фінансавыя рэформы: Бона паспрабавала (оограничить) магнацкія (приыилегии) і павялічыць даходы дзяржавы (за счёт) больш эфектыўнага (использования) дзяржаўных земляў.

Барацьба за ўладу і канец жыцця

Бона (стремилась) перадаць трон свайму сыну Жыгімонту Аўгусту і (укрепила) яго ўладу яшчэ пры жыцці бацькі. Гэта (вызывало) канфлікты з магнатамі, якія (сопротивлялись) яе палітыцы.

Бона Сфорца мела шмат (врагов), асабліва (среди)польскіх і літоўскіх магнатаў, а таксама Габсбургаў, з якімі яна (соперничала) за ўплыў у Еўропе. Яе нярэдка (обвиняли) ў выкарыстанні (ядов) для ліквідацыі палітычных супернікаў. Асабліва (распространённым) было меркаванне, што яна магла быць (причастной) да смерці апошніх мазавецкіх князёў у 1522 годзе і сваёй (невестки) Барбары Радзівіл у 1551 годзе.

Аднак дакументальных (подтверждений) гэтым (обвинениям) няма, і яны хутчэй за ўсё былі часткай прапаганды (против) Боны, якая мела моцны палітычны ўплыў і часта (действовала решительно), (ограничивая) ўладу магнатаў.

Пасля смерці Жыгімонта I у 1548 годзе Бона (вернулась) ў Італію, дзе была (отравлена) ў 1557 годзе. Яе забіў дварэцкі Гасцінары, які (действовал по приказу) іспанскага караля, каб той не вярнуў ёй (ссуду).

Заключэнне

Бона Сфорца — (одновременно) адна з найбольш (противоречивых личностей) свайго часу. Яна змяніла эканоміку, палітычны (строй) і культурны ландшафт ВКЛ, аднак яе (интриги) зрабілі яе непапулярнай сярод шляхты. (Несмотря) на гэта, трэба (признать), што ейны ўплыў (ощущался) яшчэ доўгія гады пасля яе смерці.

Практыкаванне 1. Надайце дзеясловам у дужках форму мінулага часу..

Бона Сфорца (ажыццяўляць) шматлікія эканамічныя рэформы ў ВКЛ.
Каралева (імкнуцца) абмежаваць уладу магнатаў і (узмацняць) манархію.
Яна (уплываць) на палітычныя рашэнні мужа, Жыгімонта I, які (разлічваць) на яе падтрымку.
У 1557 годзе яна (быць) атручаная дваранінам Джанам Лярэнцам Папакодам.
Яе палітычныя інтрыгі (выклікаць) незадаволенасць сярод польскай шляхты.
Бона (падтрымліваць) саюзы з Францыяй і Асманскай імперыяй, каб процістаяць Габсбургам.
Яе рэформы (заставацца) актуальнымі яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў пасля яе смерці.
Бона (ствараць) сетку верных ёй прыдворных і (узмацняць) кантроль над дзяржавай.
Яна (абмяжоўваць) уладу магнатаў і (вяртаць) незаконна прысвоеныя землі.
Дзякуючы яе ўплыву, Польшча і ВКЛ (захоўваць) моцныя пазіцыі ў Еўропе.
Яе сын, Жыгімонт Аўгуст, (пераняць) многія палітычныя прынцыпы сваёй маці.
Яна (раздаваць) землі верным прыхільнікам і (змяншаць) залежнасць ад магнатаў.
Пасля смерці Боны яе палітычная спадчына (захоўвацца) яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў.
Яе ворагі (спрабаваць) дыскрэдытаваць яе, распаўсюджваючы чуткі пра атручэнні.

2. Устаўце патрэбную форму займенніка: сабе ці сябе.

Бона Сфорца выбудоўвала палітычныя стратэгіі, арыентуючыся на ___.
Яна часта рабіла ўсё на карысць дзяржавы, але думала і пра ___.
Калі ты хочаш кіраваць краінай, трэба найперш ведаць самога ___.
Ты павінны шанаваць людзей вакол ___, каб мець падтрымку.
Магутны манарх заўсёды павінен кантраляваць ___.
Каб дамагчыся поспеху, трэба верыць у ___.
Каралева заўсёды старалася паказаць упэўненасць у ___.
Яна хацела, каб сын верыў у ___ і працягваў яе палітыку.

3. Спражэнне дзеясловаў з каранямі -ход-, -вод-, -нос-, -воз-

Заданне: Устаўце дзеясловы ў патрэбнай форме ў цяперашнім часе.

Бона Сфорца (выходзіць) за межы традыцыйных жаночых роляў і актыўна ўдзельнічае ў палітыцы.
Яна часта (прыводзіць) аргументы на карысць умацавання манархіі.
Праз яе рашучыя дзеянні каралеўскі двор (прыносіць) значныя прыбыткі.
Бона (адвозіць) сваю маёмасць у Італію перад ад’ездам з Польшчы.
Яе палітыка (прыносіць) шмат карысці, але таксама выклікала шмат канфліктаў.
Жыгімонт I часта (выносіць) рашэнні, абапіраючыся на парады жонкі.
Бона часта (праводзіць) дыпламатычныя перамовы з іншымі краінамі.
Яе палітычныя хады (выносіць) на абмеркаванне сойма.
Дыпламатыя каралевы часта (прыводзіць) да паспяховых пагадненняў.
На ўсходнія межы часта (заводзіць) вайсковыя заганы.

4. Скланенне прыметнікаў і назоўнікаў у месным склоне

Заданне: Устаўце словы ў правільнай форме.

Бона жыла ў (каралеўскі палац) ___.
Яна шмат часу праводзіла ў (палітычныя інтрыгі) ___.
Пасля смерці мужа яна засталася ў (польскі двор) ___.
У выніку яе рэформаў адбыліся вялікія змены ў (эканамічная сістэма) ___.
Яе ўплыў адчуваўся ў (адміністрацыйныя рэформы) ___.
Каралева прымала гасцей у (прыдворныя пакоі) ___.
Яе палітычны ўплыў захоўваўся ў (важныя гарады ВКЛ) ___.
Нават пасля смерці яе ўзгадвалі ў (каралеўскі архіў) ___.

5. Пераклад выразаў з расейскай мовы на беларускую

Заданне: Перакладзіце на беларускую мову.

Осуществлять значимые реформы – ___
Ограничивать влияние знати – ___
Поддерживать торговые связи – ___
Развивать экономику государства – ___
Возглавлять политическое движение – ___
Влиять на решения короля – ___
Выделять средства на строительство – ___
Оказывать поддержку союзникам – ___
Противостоять влиянию Габсбургов – ___
Вести дипломатические переговоры – ___
Расширять влияние династии – ___
Управлять королевскими землями – ___
Назначать советников при дворе – ___
Формировать финансовую политику – ___
Защищать государственные интересы – ___
Продвигать идеи монархической власти – ___
Восстанавливать контроль над налогами – ___
Улучшать международные отношения – ___
Вводить новые законы – ___
Обеспечивать безопасность королевского двора – ___