"Сівая Легенда", Уладзімір Караткевіч

“Сівая легенда” – Уладзімір Караткевіч

Практыкаванне. Пачніце чытаць твор, перакладаючы словы ў дужках на беларускую мову.

На пачатку мая ў Быхаў (примчался) на ўзмыленым кані ганец.

Конь (упал) ля самай брамы замкавай вежы, а коннік (перелетел) цераз яго галаву і, як мёртвы, расцягнуўся ў (пыли).

Гэты (едва) жывы чалавек прывёз мне (приказ) майго гаспадара, пана Аляхно Кізгайлы. Я, Канрад Цхакен, павінен быў не (медля) пакінуць Быхаў і на чале сваіх трох соцень швейцарцаў (спешить) ў замак Кізгайлы. Разам з граматай прыбылі (деньги) на куплю новых коней і вусны загад аб тым, што (животных) не трэба шкадаваць.

На (вопрос), што прымусіла пана быць такім паспешлівым і (расточительным), ганец ледзь здолеў прахрыпець:

— Воўк (вырвался) з логава...

Яму ўжо (седлали) другога каня, і праз хвіліну ён памчаў у трэці замак Кізгайлы, у Збароў.

Я не (знал), хто быў гэты воўк. Але швейцарац, калі яму добра (платят), не патрабуе паўторнага загаду.

Кізгайлу было (желательно), каб мы загналі коней, — мы загналі іх і роўна праз суткі (прискакали) ў Кісцяні, дзе нас гэтак нецярпліва чакалі і дзе чагосьці так моцна (боялись). Баяліся, аднак мост, на наша (удивление), быў апушчаны.

Коней мы загналі бязлітасна, да (одышки). Кізгайла страціў на гэтым не менш як сотню (золотых). Але гэта была не мая справа. Я, Канрад Цхакен, (уроженец) кантона Швіц, вядома, не так (разбрасывался) б, але я ўжо дзевяць год бачыў гэтых людзей і ведаў, што ад іх заўсёды можна чакаць самых (сумасшедших) учынкаў, за іх ніколі нельга (поручиться), таму што ў іх вецер свішча ў галаве.

Я жыў сярод іх дзевяць год, часам пачынаў нават (думать) па-беларусінску, а ўсё ж ведаў іх (ненамного) лепей, чым у першы дзень.

Яны будуць (кричать): «Воўк вырваўся з логава» і ніколі не зробяць ласкі толкам (объяснить), што здарылася, каб добры хрысціянін зразумеў іх. Як быццам гэта наш (обязанность) — разумець іхнія тропы і (иносказания)? Крый Божа, калі сярод іх з'явіцца першы (поэт) — яны затопяць вершамі ўвесь свет і нікому не дадуць (покоя).

Яны трацяць (бешеные) грошы на цэлы табун (заранее) асуджаных коней — і пакідаюць пад'ёмны мост апушчаным.

Іхнія старыя (крепости), як Смаляны, Ворша, Магілеў, — страшныя. Я не (согласился) б абараняць іх нават пад пагрозай (лишения) раю (я ўсё адно, бадай што, туды не траплю), нават калі б мне плацілі не пяцьдзесят талераў, а сто. Сапраўды, каб (выстоять) за такім плотам, патрэбна вялікая (мужество) і вялікая легкадумнасць. А яны не толькі выстойваюць, але і (наносят) страты ворагу.

Яны (умудрились), седзячы ў гэтых быдлячых загонах, (отбиться) ад татар і сто год, абяскроўленыя, (сопротивлялись) Літве — гэтага досыць.

Я кажу вам, ніхто не назваў бы такія (ограды) крэпасцямі.

Аднак гэта не (касается) замка Кізгайлы. Хто панюхае (воздух) каталіцкага храма, той ніколі не будзе такі, як раней. А новая знаць нюхнула яго ў ахвоту. Яна (строит) такія замкі, быццам у кожны з іх вось-вось могуць прынесці (крест) Пана Бога, які давядзецца абараняць ад усіх (язычников) зямлі.

Ёсць (знаменитый) горад Кёльн. І ў гэтым славутым горадзе ёсць (памятник) дурасці і непасільнаму (начинанию) — недабудаваны сабор. І ёсць паэт Газельберг, які хоць і размаўляе са мною на адной мове, а (довольно-таки) немалы дурань.

Практыкаванне. Прачытайце тэкст. Замяніце рускія словы ў дужках на адпаведныя беларускія формы, захоўваючы патрэбны склон, лік і час.

На (начале) мая ў Быхаў (примчался) на (взмыленном) кані (гонец).

Конь (свалился) ля самай (ворот) замкавай вежы, а (всадник) пераляцеў (через) яго галаву і, як мёртвы, (растянулся) у (пыли).

Гэты (едва) жывы чалавек (привёз) мне (приказ) майго (хозяина), пана Аляхно Кізгайлы. Я, Канрад Цхакен, (должен) быў (не медля) пакінуць Быхаў і (во главе) сваіх трох (сотен) швейцарцаў (спешить) у замак Кізгайлы. Разам з (грамотой) (прибыли) грошы на (куплю) новых коней і (устный) загад аб тым, што (животных) не (нужно) (жалеть).

На (вопрос), што (заставило) пана быць такім (поспешным) і (расточительным), ганец ледзь (сумел) (прохрипеть):

— Воўк (вырвался) з (логова)...

Яму ўжо (седлали) другога каня, і праз (минуту) ён (помчался) у трэці замак Кізгайлы, у Збароў.

Я не (знал), хто быў гэты воўк. Але швейцарац, калі яму (хорошо) плацяць, не (требует) (повторного) загаду.

Кізгайлу было (желательно), каб мы (загнали) коней, — мы загналі іх і (ровно) праз (сутки) (прискакали) у Кісцяні, дзе нас гэтак (нетерпеливо) чакалі і дзе (чего-то) так моцна (боялись). Баяліся, (однако) мост, на наша (удивление), быў (опущен).

Коней мы загналі (безжалостно), да (одышки). Кізгайла (потерял) на гэтым не (менее) як сотню (золотых). Але гэта была не мая (дело). Я, Канрад Цхакен, (уроженец) кантона Швіц, (конечно), не так (раскидывался) б, але я ўжо дзевяць (лет) бачыў гэтых людзей і ведаў, што ад іх (всегда) можна чакаць самых (безумных) (поступков), за іх ніколі нельга (поручиться), таму што ў іх вецер (свистит) у галаве.

Я жыў (среди) іх дзевяць год, (иногда) пачынаў (даже) думаць (по-белорусски), а (все же) ведаў іх (ненамного) лепей, чым у першы дзень.

Яны будуць (кричать): «Воўк вырваўся з логава» і ніколі не (сделают одолжения) (толком) (объяснить), што (случилось), каб добры (христианин) (понял) іх. Як быццам гэта наш (обязанность) — разумець іхнія (тропы) і (иносказания)? (Упаси Боже), калі сярод іх (появится) першы (поэт) — яны (затопят) (стихами) увесь (свет) і нікому не дадуць (покоя).

Яны (тратят) (бешеные) грошы на цэлы (табун) (заранее) (обречённых) коней — і пакідаюць (подъёмный) мост апушчаным.

Іхнія старыя (крепости), як Смаляны, Ворша, Магілеў, — (страшные). Я не (согласился) б (защищать) іх нават пад (угрозой) (лишения) (рая) (я ўсё адно, (пожалуй), туды не траплю), нават калі б мне плацілі не (пятьдесят) (талеров), а сто. (Действительно), каб (выстоять) за такім (забором), (нужна) вялікая (мужество) і вялікая (легкомыслие). А яны не толькі выстойваюць, але і (наносят) (урон) (врагу).

Яны (умудрились), седзячы ў гэтых (скотских) (загонах), (отбиться) ад татар і сто год, (обескровленные), (сопротивлялись) Літве — гэтага (достаточно).

Я кажу вам, ніхто не (назвал) б такія (изгороди) крэпасцямі.

Аднак гэта не (касается) замка Кізгайлы. Хто (понюхает) (воздух) каталіцкага (храма), той ніколі не будзе такі, як (прежде). А новая (знать) нюхнула яго (вволю). Яна будуе такія замкі, (будто) у кожны з іх (вот-вот) могуць прынесці крыж Пана Бога, які (придётся) абараняць ад усіх (язычников) (земли).

Ёсць (знаменитый) горад Кёльн. І ў гэтым (знаменитом) горадзе ёсць (памятник) (глупости) і (непосильному) (начинанию) — (недостроенный) (собор). І ёсць паэт Газельберг, які хоць і (разговаривает) са мною на адной (языке), а (довольно-таки) немалы (дурак).