Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках з рускае мовы на беларускую.

Гістарычны агляд рамёстваў у Беларусі

Рамяство (стар.-бел. рукамясло) — (производство) прамысловых вырабаў з дапамогай простых звычаёвых (приспособлений).

З'яўляецца першай (ступенью) у развіцці прамысловай вытворчасці. Вызначаецца асабістым (мастерством ремесленника) і асабістым спосабам (производства), бо той працуе сам або з малой колькасцю памагатых. Дало пачатак (областям) прамысловасці.

У часы (феодализма) кожны (крестьянский) двор быў невялікай (производственной) адзінкай, якая (обеспечивала) сям'ю неабходнымі рэчамі: адзеннем, посудам, (сельскохозяйственными) прыладамі і жытлом. У такой (хозяйстве) нараджаліся першыя (ремесленные) навыкі, якія перадаваліся з пакалення на пакаленне.

(С течением времени) з сялянскай (сообщества) пачалі вылучацца майстры, для якіх рамяство стала асноўнай (источником существования). Яны аб'ядноўваліся ў (поселения) рамеснікаў, дзе ствараліся ганчарныя, (кожевенные), (кузнечные) і ткацкія цэнтры. Такія паселішчы ўзнікалі вакол шляхецкіх (имений), манастыроў і (крупных) гарадоў.

(Уставы) Вялікага Княства Літоўскага замацавалі правы і (привилегии) рамеснікаў, што (способствовало) развіццю рамесных гільдый і (цехов). У XVI-XVII стагоддзях у гарадах Беларусі існавала каля 200 відаў (ремёсел). Найбольш распаўсюджанымі былі:

🛠 у гарадах – ганчарства, гарбарства, кавальства, (портняжество), (сапожничество);

🏡 на вёсках – апрацоўка (овечьей шерсти) і льну, (деревообработка), пляценне, (ткачество).

Рамеснікі (объединялись) у цэхі ў Вільні, Магілёве, Полацку, дзе (устанавливались) строгія правілы арганізацыі працы. Яны мелі (общую) касу, статут, сцяг і сымбаль, а таксама несьлі вайсковую службу (в случае) канфліктаў.

Аднак войны XVII-XVIII стагоддзяў, у тым ліку (Кровавый) патоп (1654—1667) і (Северная) вайна (1700—1721), нанеслі цяжкі ўдар па рамеснай (производству). Напрыклад, у Віцебску (число) рамеснікаў з 1000 майстроў (сократилось) да 72.

🔨 Асноўныя рамёствы Беларусі

💠 Ганчарства – выраб (глиняного) посуду, (изразцов), цацак. Найбольш вядомыя ганчарныя цэнтры былі ў Барысаве, Глуску, Амсціславе.

💠 Кавальства – апрацоўка (металла), (создание) зброі, сельскагаспадарчых (орудий), (украшений).

💠 Дрэваапрацоўка і (плотничество) – (строительство) хат, выраб (мебели), бочак, (кроватей), драўлянага посуду.

💠 Ткацтва і (вышивка) – апрацоўка льну і воўны, стварэнне ручнікоў, (скатертей), адзення з народнымі ўзорамі.

💠 Шапавальства – выраб (валяных) капелюшоў, (платков), (тулупов).

💠 (Кожевничество) – (обработка) скуры для (обуви), (ремней), торбаў.

💠 Пляценне з лазы, саломы, лыка – стварэнне (корзин), капелюшоў, саламяных (ковров).

🏭 Ад рамёстваў да (промышленности)

У XIX стагоддзі рамеснікі (постепенно) пераходзілі да мануфактурнай вытворчасці. (Самые крупные) цэнтры знаходзіліся ў Магілёўскай, Віцебскай, Гарадзенскай губернях, дзе развіваліся скураныя, (деревообрабатывающие) і (стеклодувные) мануфактуры.

Рэформы 1861 года (способствовали) пераходу рамеснікаў у гарады і (возникновению) рамесных майстэрняў, якія сталі (предшественниками) сучасных фабрык.

На (рубеже) XIX-XX стагоддзяў некаторыя рамёствы пачалі (приходить в упадок) (напрыклад, набойка тканіны, крашаніна, выраб з ліпавай кары), але развівалася (изразцовая), тэкстыльная, шкляная вытворчасць.

🎨 Рамёствы ў ХХ-XXІ стагоддзях

Пасля 1917 года (кустарные) рамёствы захоўвалі значэнне ў (быту), аднак развіццё буйной прамысловасці адцянула рамесныя (занятия) на другі план. Тым не менш, у часы СССР нацыянальныя рамёствы (сохранились) і сталі часткай мастацкай культуры Беларусі.

У 1992 годзе быў (создан) Зьвяз майстроў народнай творчасці, які займаецца (возраждением) і папулярызацыяй рамесных традыцый. У сучаснай Беларусі рамесніцкая справа стала самастойным відам (деятельности), а майстры (продолжают) аднаўляць народныя тэхнікі.

🔹 У 2009 годзе ў Беларусі было 3395 рамеснікаў, а ў 2012 іх колькасць (увеличилась) да 6000.

🔹 У наш час вырабы рамеснікаў (пользуются спросом) – гэта нацыянальныя (костюмы), гліняны посуд, плеценыя і (деревянные) рэчы, якія захоўваюць беларускую культурную (наследие).

📖 Заключэнне

Рамёствы (сыграли) вялікую ролю ў гісторыі Беларусі, (заложив фундамент) для развіцця эканомікі, культуры і (искусства). Яны перажылі стагоддзі і захаваліся ў якасці жывой традыцыі, якую сёння (продолжают) беларускія майстры.

📌 Рамёствы – гэта не проста спосаб вытворчасці, а цэлы (слой) культурнай спадчыны, які звязвае мінулае з (современностью). 🎭🔨

Ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў на падставе лексікі на тэму “Рамёствы”

У беларускай мове прыметнікі (які?) і прыслоўі (як?) могуць змяняцца па ступенях параўнання. Гэта патрэбна, каб выказаць, што адна якасць мацнейшая, слабейшая або найвыразнейшая, чым у іншых прадметах, асобах або з’явах.

🔹 Віды ступеняў параўнання

Ступень	Прыметнік (які?)	Прыслоўе (як?)
Звычайная	прыгожая вышыўка	ён працуе старанна
Вышэйшая	прыгажэйшая вышыўка	ён працуе старанней
Найвышэйшая	найпрыгажэйшая вышыўка	ён працуе найстаранней

!!! Ступені параўнання могуць утварацца ТОЛЬКІ ад якасных прыметнікаў.

Адносныя (дрэваапрацоўчы станок, скураны ранец) і прыналежныя (бацькаў дом, майстроўская праца) ступеняў параўнання не маюць.

🔹 Утварэнне ступеняў параўнання

Вышэйшая ступень:
- Простая форма: суфіксы –ейш–, –эйш–, –ш–
  - прыгожы → прыгажэйшы, светлы → святлейшы
- Складаная форма: больш / менш + прыметнік
  - больш зручны, менш складаны
Найвышэйшая ступень:
- Простая форма: най– + прыметнік у вышэйшай форме
  - найпрыгажэйшы, наймацнейшы
- Складаная форма: найболей / найменш + прыметнік, самы + прыметнік
  - найболей дакладны, найменш цяжкі

Выключэнні і суплетыўныя формы

Звычайная	Вышэйшая	Найвышэйшая
добры	лепшы	найлепшы / самы добры, самы лепшы
дрэнны / кепка / блАга	горшы	найгоршы / самы дрэнны / самы горшы
вялікі	большы /вялікшы [пра памер]	найбольшы / найвялікшы
малы, маленькі	меншы	найменшы

⚠ УВАГА:

вышэйшая адукацыя (не найвышэйшая!)
старэйшы брат (а не найстарэйшы)

Прыклады з рамесніцтва

Гэты брыль прыгажэйшы за той/ад таго, што я сплёў у мінулым годзе.
Новая кафля выглядае найпрыгажэйшай з усіх.
Майстар працуе дбайней за іншых.
Ён карыстаецца найзручнейшай прыладай.
Мы паказалі найлепшы узор працы.
На жаль, гэты варштат горшы за папярэднія.
Гэты гліняны збан больш дэталёвы. Ён хутчэйшы (які?). Ён бег хутчэй.

Практыкаванне 1. Вызначце, якія з гэтых прыметнікаў — якасныя.

гарбарны фартух
зручная прылада
скурная торба
керамічны кубак
мяккая воўна
кавальскі молат
цяжкая праца
бацькава хата
прыгожая клямка
ткацкі станок
драўляная лыжка
утульны цэх
майстроўская праца
тонкая нітка

Практыкаванне 2. Утварыце вышэйшую і найвышэйшую ступень параўнання, калі гэта магчыма.

Прыклад: цікавы выраб→ цікавейшы выраб→ → найцікавейшы выраб

1. складаны працэс

2. цяжкая праца

3. прыгожая кафля

4. дакладны малюнак

5. старанны вучань

6. майстэрская праца

7. гліняны посуд

8. дэталёвая вышыўка

9. акуратны праца

10.практычны інструмент

11.шырокі дыван

12.тонкая нітка

13.драўляны посуд

14.гучны стук

15.саматужная тэхніка

16.трывалы капялюш

17.яркая фарба

18.вялікі горад

19.багатая спадчына

20.зручная прылада

Практыкаванне 3. Устаўце пададзены прыметнік ці прыслоўе ў форме належнай ступені параўнання (вышэйшай ці найвышэйшай).

1. Майстар працаваў __________ (старанна), чым звычайна.

2. Гэта быў __________ (цяжкі) этап у развіцці рамяства.

3. Мы заўважылі __________ (дасканалы) арнамент у вышыўцы.

4. Новая кафля выглядае __________ (прыгожа) за старую.

5. Ён карыстаўся __________ (зручная) прыладай у сваёй майстэрні.

6. Гэтая вышыўка — __________ (прыгожая) з тых, якія я калі-небудзь бачыў.

7. Тэхніка выканання стала __________ (простая) дзякуючы новым інструментам.

8. Гэта была __________ (пруткі) скура з усіх даступных.

9. У гэтым цэху майстры працуюць __________ (хутка) за астатніх супрацоўнікаў.

10.Гэта (зручны) інструмент для апрацоўкі дрэва, у параўнанні з тым, што я выкарыстоўвала раней.

11.Сёння майстар працаваў (актыўна), каб паспець скончыць працу ў час.

12.Гэта (прыгожы) гафт ў ейнай калекцыі.

13.Мушу прызнаць, што гэтая прылада (лёгкая) у выкарыстанні за тую, што ў мяне была раней.

Практыкаванне 4. Якія з прыведзеных у дужках формаў прымальна ўжываць у наступных сказах.

1. У гэтым горадзе (вялікі / большы / найбольшы) цэнтр ткацтва.

2. З усіх узораў гэты (дакладны / дакладней / найдакладнейшы).

3. Гэта быў (ціхі / цішэйшы / найцішэйшы) перыяд у гісторыі рамёстваў.

4. Гэты капялюш (моцны / мацней / наймацнейшы), таму служыць даўжэй.

5. Майстар працаваў (старанна / старанней / найстаранней), бо праца ішла на выставу.

6. Гэты посуд (трывалы / трывалейшы / найтрывалейшы) за той, што вы зрабілі летась.

7. У музеі прадстаўлены (стары / старэйшы / найстарэйшы) ткацкі станок у Беларусі.

8. Яна выконвае працу (акуратна / акуратней / найакуратней) з усіх вучаніц.

9. Выраб выглядае (прыгожа / прыгажэй / найпрыгажэй), чым іншыя.

10. Гэты майстар быў (знакаміты / знакаміцейшы / найзнакаміцейшы) у сваім рэгіёне.

Практыкаванне 5. Утварыце ад дзеясловаў у дужках дзеепрыслоўі закончанага ці незакончанага трывання, у залежнасці ад трывання дзеяслова.

🔨 Каваль, (працаваць) на кавадле, не заўважыў, як сутонела.
👷‍♂️ Майстры, (аб’яднацца) у цэхі, змаглі абараніць свае інтарэсы.
🧵 (Стварыць) новы ўзор на тканіне, ткачка з гонарам паказала яго на кірмашы.
👀 Чаляднік вучыўся, (назіраць) за майстрам.
🌾 (Часаць) лён, жанчыны рыхтавалі тканіну для вырабу ручнікоў.
🧵 (Вырабляць) валёнкі, шапавалы карысталіся уласнымі мудрагелістасцямі.
👨‍👩‍👦 (Перадаць) рамяство сыну, бацька забяспечваў захаванне саражытнай справы для будучых пакаленняў.
🏙️ (Пераязджаць) у горад, рамеснікі адкрывалі новыя майстэрні.
🌍 (Ужываць) мясцовыя матэрыялы, майстры стваралі экалагічна чыстыя вырабы.
🎨 (Захапіцца) вырабам гліняных цацак, дзяўчына запісалася на курсы ганчарства.
⛪ (Развівацца) побач з манастырам, ганчарства атрымала падтрымку духавенства.
🎖️ (Вырабіць) унікальны пояс, ткач быў уганараваны прызам на выставе.
🌟 (Папулярызаваць) рамёствы, Саюз майстроў ладзіў выставы і кірмашы.
🔧 (Прыстасавацца) да новых умоваў, майстры пачалі выкарыстоўваць сучасныя інструменты.
👒 (Плесці) з саломы, жанчыны рабілі цудоўныя капелюшы.
🎓 (Вярнуцца) з вучобы, юнак адразу пайшоў працаваць у майстэрню.
💬 (Размаўляць) з іншымі рамеснікамі, кравец даведаўся пра новыя тэхнікі.
🔨 (Пачаць) работу ў кавальні, хлопец зразумеў, як цяжка быць майстрам.
🪡 (Скончыць) гафтаваць абрус, жанчына паказала яго сваім знаёмым.
🪓 (Афармляць) драўляны посуд, цясляр выкарыстоўваў таемныя сімвалы.
📝 (Падаваць) заяву ў Саюз майстроў, малады ганчар спадзяваўся на падтрымку.
🔄 (Адраджаць) традыцыі, беларускія рамеснікі ўмацоўваюць нацыянальную ідэнтычнасць.

Тэма “Жыццё на вёсцы”

Практыкаванне 6. Перакладзіце займеннікі на беларускую мову.

Я адчуў (себя) іншым чалавекам, калі пераехаў у вёску.
Цішыня тут прымушае (тебя) слухаць не знешні свет, а ўласную душу.
У гэтым доме кожная дэталь нагадвае (мне) пра дзяцінства.
Бабуля заўсёды разумела (меня) без словаў.
Тут лёгка згубіць час, але немагчыма згубіць (себя).
Я навучыўся давяраць (себе), нават калі ўсё ішло не так.
Гэтая зямля вучыць (тебя) быць цярплівым і ўдзячным.
Калі хмары плывуць над галавой, я кажу (себе): «Усё міне».
Вёска адкрыла (мне) тое, чаго я не бачыў у горадзе.
Гэтая прастора прыняла (меня) такім, які я ёсць.
Ты не здрадзіш (себе), калі застанешся тут жыць.
Мой дзядуля глядзіць на (тебя) уважліва, але без ацэнкі.
Калі я перапрацаваў, бабуля сказала (мне): «Дай (себе) адпачыць».
Нават кот разумеў (меня) лепей за некаторых людзей.
Ранішняя цішыня вучыла (меня) адчуваць (себя) у моманце.
Я часта лавіў (себя) на думцы, што ў горад (меня) ужо не цягне.
Тут нават дрэвы нібыта слухаюць (тебя).
Гэта месца дапамагло (мне) сабраць (себя) па частках.
Я хацеў паказаць (себе), што магу пачаць з нуля.
Калі ты прымаеш (себя), тады і свет пачынае прымаць (тебя).
Гэтая печ нагадвала (мне) пра зімы, калі бабуля пякла хлеб.
Я больш не караю (себя) за слабасць — я вучуся быць мяккім да (себя).
І ўсё, што дапраўды важна, знойдзеш унутры (себя).

Практыкаванне 7. Апішыце наступныя карцінкі.

Тэма: Традыцыйныя беларускія рамёствы (В1-В2)

Лексіка

🧵 Практыкаванне. Вызначыце, ці з'яўляецца сцверджанне праўдзівым ці хлуслівым.

🧶 Ткацтва з'явілася ў Беларусі толькі ў XVII стагоддзі, а да гэтага людзі выкарыстоўвалі іншыя тэхнікі для стварэння тканіны.
🪢 Пляценне з травы і трыснягý было папярэднім этапам перад развіццём ткацтва.
🧥 Пояс у народным беларускім строі заўсёды меў арнамент чырвонага, зялёнага і белага колераў, што было характэрна для ўсіх рэгіёнаў.
🪡 Для ткацтва выкарыстоўвалася ад трох да пяці дошчачак, таму вырабы былі вузкімі.
🧺 Ручнік у традыцыйнай культуры меў не толькі практычнае, але і сімвалічнае значэнне.
🎨 У беларускіх ручніках заўсёды выкарыстоўваўся толькі вышываны ўзор, тканыя ўзоры ў іх не сустракаліся.
🧵 Посцілкі ў Беларусі, як правіла, выраблялі з лёну, паколькі гэты матэрыял быў самым папулярным для ткацтва.
🔥 Падчас абпалу ганчарныя вырабы могуць змяняць колер і становяцца чорнымі або сіняватымі, калі яны абпальваюцца ў закрытым горне.
🐏 Гліняныя сасуды ў выглядзе жывёл, такіх як бараны ці кані, вырабляліся для ўпрыгожвання інтэр'еру і захоўваліся як сямейныя каштоўнасці.
🪆 Гліняныя цацкі, якія рабіліся ў Беларусі, былі вельмі дарагімі і іх маглі дазволіць сабе толькі багатыя людзі.
🌾 Пляценне з саломкі ў Беларусі было больш як забава, і рэдка выкарыстоўвалася для стварэння практычных рэчаў.
🪚 Цесляры (плотникик) у Беларусі былі адказныя не толькі за будаўніцтва дамоў, але і за стварэнне розных іншых пабудоў, такіх як масты і млыны.
🪵 Бандарства ў Беларусі — гэта выраб драўлянага посуду і іншых прадметаў з клёпкі, які шырока выкарыстоўваўся ў сельскім побыце.
🌬️ Ветракі галандскага і нямецкага тыпу, якія выкарыстоўваліся ў Беларусі, былі распаўсюджаны з XIV стагоддзя.

Практыкаванне. Перакладзіце наступныя сказы, каб паўтарыць словы на тэму “Рамёствы”.

🧶 Ткачество в Беларуси развивалось постепенно, получив широкое распространение только в семнадцатом веке.
🪢 Плетение из травы и тростника являлось более древним этапом, предшествующим ткачеству.
🧥 Пояс в народном костюме всегда украшался орнаментом, при этом использовались красный, белый и изредка чёрный цвет.
🧺 Рушник в традиционной культуре имел не только практическое, но и символическое значение.
🧵 Покрывала на территории Беларуси обычно изготавливали из льна, поскольку этот материал был самым популярным для ткачества.
🔥 Во время обжига гончарные изделия могут менять цвет, становясь в горне синеватыми.
🐏 Глиняные сосуды в виде животных, таких как бараны или кони, использовались в качестве украшений для избы.
🪚 Плотники в Беларуси отвечали не только за строительство домов, но и других важных построек, например, мостов.
🪵 Бондарство — это изготовление деревянной посуды из клёпки, которая впоследствии в сельском быту.
🌬️ Ветряные мельницы голландского и немецкого типа активно использовались в Беларуси.
🪡 Ажурную вышивку часто использовали для украшения рушников.
🌸 Шёлк, будучи дорогим материалом, иногда применялся для создания кружев.
🕯️ Самые красивые рушники с вышитым узором вешались в красном углу дома.
🎄 Ёлка украшалась изделиями, созданными в технике соломоплетения, и глиняными игрушками.
🥣 Чтобы глина лучше держала форму, в её состав иногда добавляли поваренную соль при создании гончарных изделий.
🛠️ Мастера использовали крючок и спицы для создания изящных кружев.

Пытанні для абмеркавання

🎨 Што для Вас азначае слова "рамяство"?
🧶 Якія беларускія рамесныя вырабы Вы прыгадваеце з дзяцінства?
🧵 Калі Вы ўпершыню навучыліся нешта рабіць сваімі рукамі?
🌾 Як Вы лічыце, якія рамёствы найбольш важныя для беларускай культуры?
🏺 Якія беларускія народныя вырабы Вы лічыце самымі прыгожымі?
🌻 Як, на Вашу думку, змяняюцца рамёствы ў наш час?
🪶 Якія традыцыйныя рамёствы былі папулярнымі ў Вашай сям'і?
🎨 Ці былі ў Вашым жыцці выпадкі, калі Вы ўласнаруч стваралі падарункі?
🧺 Якія матэрыялы выкарыстоўваюцца для стварэння традыцыйных беларускіх вырабаў?
🪡 Як Вы ацэньваеце сённяшнюю цікавасць да рамёстваў сярод моладзі?
🌾 Як Вы думаеце, якія рамёствы будуць актуальныя ў будучыні?
🎨 Як Вы ставіцеся да выкарыстання традыцыйных беларускіх тэхнік у сучасным мастацтве?
🧶 Якую частку Вашага жыцця займаюць рамёствы?
🪡 Ці верыце Вы, што сучасныя беларусы павінны вывучаць традыцыйныя рамёствы, каб захаваць культурную спадчыну?