Асноўная граматыка (А1)

📝 Практыкаванне для пачатку заняткаў. Дапоўніце сказы інфармацыяй пра сябе.

😊 радасць, 😔 сум, 🌫️ смутак, 😠 злосць, 😟 занепакоенасць, 😨 боязь, 😨 страх, 😳 сорам, 🤗 удзячнасць, 😌 спакой, 😤 раздражненне, 😞 роспач, 😮 здзіўленне, 🥱 стома, 🌟 натхненне

😊 Сёння я адчуваю … , бо … .
🤒 Сёння я крыху / вельмі …
💭 Сёння я хачу сказаць, што я …
🌤️ Сёння … надвор’е.
💻 Зараз я …
📚 Сёння я таксама …
🍽️ Сёння я ўжо …
🚶 Учора я …
🛒 Яшчэ ўчора я …
🎧 Учора ўвечары я …
😴 Учора пасля працы …
📅 Заўтра я буду …
🏠 Заўтра дома я …
🌙 Заўтра ўвечары я хачу ...

📖 Тэорыя: Родны склон назоўнікаў мужчынскага роду

Калі мы ставім да назоўніка пытанне “няма каго/чаго?” , канчатак назоўніка мужчынскага роду змяняецца. Могуць быць два варыянты канчаткаў -а / -я ці -у / -ю.

Выбар канчатка залежыць ад таго, наколькі «канкрэтны» пэўны (рус. тут или иной) назоўнік.

1. Канчатак -А / -Я (Канкрэтнае і лічбавае)

Выкарыстоўваецца для рэчаў, якія можна палічыць, пакратаць або дакладна вызначыць:

👤 Істоты (рус. существа): людзі і жывёлы (сына, ката, суседа).
📦 Прадметы: усё, што мае форму і межы (стала, тэлефона, заплечніка).
📏 Адзінкі вымярэння і лікі: (метра, літра, рубля, нумара).
📅 Каляндар: назвы месяцаў і дзён тыдня (сакавіка, чэрвеня, чацвярга).
🏢 Гарады: (Менска, Гродна, Лондана).

2. Канчатак -У / -Ю (Абстрактнае і неакрэсленае)

Выкарыстоўваецца для паняццяў без выразнай формы:

🧠 Пачуцці і стан: (страху, болю, спакою).
🌬️ З’явы прыроды: (ветру, дажджу, снегу, марозу).
⏳ Час і прастора (рус. пространство): (часу, лесу, краю, шляху).
☕ Рэчывы (вещества) і прадукты: калі мы кажам пра іх як пра масу, а не асобны прадмет (цукру, мёду, сыру, соку).

📝 Практыкаванне: Дапішыце канчаткі роднага склону – -а/-я ці -у/-ю, карыстаючыся правіламі вышэй.

👨‍💼 брат (брат) → няма брат...
📏 метр (метр) → няма метр...
🏙️ горад (город) → няма горад...
❄️ студзень (январь) → няма студзен...
🐱 кот (кот) → няма кат...
💵 рубель (рубль) → няма рубл...
💨 вецер (ветер) → няма ветр...
📱 тэлефон (телефон) → няма тэлефон...
🌱 сакавік (март) → няма сакавік...
🌳 лес (лес) → няма лес...
🥛 літ[а]р (литр) → няма літр...
👨‍🎓 студэнт (студент) → няма студэнт...
☀️ чэрвень (июнь) → няма чэрвен...
⏳ час (время) → няма час...
⚖️ кілаграм (килограмм) → няма кілаграм...
🖊️ аловак (карандаш) → няма алоўк...
🍂 верасень (сентябрь) → няма верасн...
🍏 яблык (яблоко) → няма яблык...
🌡️ градус (градус) → няма градус...
🏠 дом (дом) → няма дом...
🌧️ дождж [дошч] (дождь) → няма дажджу...
📅 аўторак (вторник) → няма аўторк...
🦶 крок (шаг) → няма крок...
🥪 сыр (сыр) → няма сыр...
🏫 ліцэй (лицей) → няма ліцэ...
🍂 лістапад (ноябрь) → няма лістапад...
🚲 ровар (велосипед) → няма ровар...
❄️ снег (снег) → няма снег...
🤝 сябар (друг) → няма сябр...
🔢 нумар (номер) → няма нумар...
🎒 заплечнік (рюкзак) → няма заплечнік...
🌷 травень (май) → няма траўн...
🥤 сок (сок) → няма сок...
🏟️ стадыён (стадион) → няма стадыён...
😨 страх (страх) → няма страх...
🔨 малаток (молоток) → няма малатк...
🍯 мёд (мёд) → няма мёд...
📅 чацвер (четверг) → няма чацвярг...
🚉 вакзал (вокзал) → няма вакзал...

📖 Тэорыя: Прыметнікі ў назоўным склоне

Канчатак прыметніка залежыць ад роду ды ліку (рус. числа) назоўніка.

Род / Лік	Пытанне	Канчаткі	Прыклад
👨 Мужчынскі (М.р.)	Які?	-ы / -і	добры дзень, сіні мяч
👩 Жаночы (Ж.р.)	Якая?	-ая / -яя	добрая раніца, сіняя кніга
⚪ Ніякі (Н.р.)	Якое?	-ае / -яе	добрае слова, сіняе неба
👥 Множны лік (Мн.л.)	Якія?	-ыя / -ія	добрыя людзі, сінія кветкі

Падказка: Канчаткі -і, -яя, -яе, -ія пішам пасля мяккіх зычных (напрыклад, пасля н' у слове "сіні").

📝 Практыкаванне: Пастаўце прыметнікі ў патрэбную форму

☀️ (добры) раніца (ж.р.) → добрая раніца
👨‍🎓 (новы) вучань (м.р.) → ....
🍎 (смачны) яблык (м.р.) → ....
📚 (цікавы) кніга (ж.р.) → ....
🏙️ (вялікі) горад (м.р.) → ....
👭 (стары) сяброўкі (мн.л.) → ....
☕ (гарачы) гарбата (ж.р.) → ....
🏞️ (прыгожы) возера (н.р.) → ....
👨‍👩‍👧‍👦 (малады) бацькі (мн.л.) → ....
🐱 (маленькі) кот (м.р.) → ....
👗 (новы) сукенка (ж.р.) → ....
☁️ (белы) воблака (н.р.) → ....
👟 (стары) чаравíкі (мн.л.) → ....
👧 (вясёлы) дзяўчынка (ж.р.) → ....
🏠 (высокі) дом (м.р.) → ....
🌞 (цёплы) лета (н.р.) → ....
🥖 (свежы) хлеб (м.р.) → ....
👩‍🏫 (добры) настаўніца (ж.р.) → ....
🛶 (стары) човен (м.р.) → ....
🧸 (цудоўны) цацкі (мн.л.) → ....
🥛 (холадны) малако (н.р.) → ....
🌸 (сіні) кветка (ж.р.) → ....
🍏 (зялёны) яблыкі (мн.л.) → ....
🌌 (глыбокі) мора (н.р.) → ....
👨‍💼 (разумны) чалавек (м.р.) → ....
🍰 (салодкі) торт (м.р.) → ....
🎒 (цяжкі) заплечнік (м.р.) → ....
🖊️ (чорны) аловак (м.р.) → ....
❄️ (белы) зіма (ж.р.) → ....
🌳 (высокі) дрэвы (мн.л.) → ....
🥣 (гарачы) суп (м.р.) → ....
🚲 (хуткі) ровар (м.р.) → ....
🎁 (вялікі) падарунак (м.р.) → ....
🎶 (прыгожы) песня (ж.р.) → ....
👥 (добры) людзі (мн.л.) → ....

📝 Практыкаванне. Праспрагайце дзеясловы ў цяперашнім часе.

Заданне: запоўніце формы я, ты, яна, мы, вы, яны.

📘 1. Правільныя дзеясловы Е-спражэння

📖 чытаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧠 ведаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🤔 думаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧠 мець → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
💡 умець → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
💡 разумець → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
👂 слухаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
👂 чуць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
👋 вітаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🛒 набываць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🔍 шукаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🍽️ абедаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
📚 паўтараць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🗣️ размаўляць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧹 прыбіраць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🎶 спяваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🌞 грэць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🏃 бегаць (рус. бегать) → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
✍️ занатоўваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
😌 адчуваць сябе → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
😴 адпачываць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
📖 перакладаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🔄 паўтараць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
✅ адказваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧠 памятаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🩺 хварэць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...

💻 2. Дзеясловы з суфіксам -ава- / -ява-

💻 працаваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🍳 гатаваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🖌 маляваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
📞 тэлефанаваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🙏 дзякаваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
😔 сумаваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
🚶 шпацыраваць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ... ----

✍️ 3. Дзеясловы з э-аканнем (А-спражэння)

пісаць → пішаш (а не пішэш), казаць → кажаш (а не кажэш)

✍️ пісаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
💬 казаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ... ----

👀 4. Дзеясловы І/Ы-спражэння

👀 бачыць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
👀 глядзець → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🏃 бéгчы (рус. бежать) → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...
❤️ любіць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🛏️ ляжаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
📚 вучыць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧼 чысціць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🛌 спаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧭 верыць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🔥 гарэць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🧍 вісець → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🗣️ крычаць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🩺 лячыць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ... ----

📗 5. Дзеясловы з Ё і Е ў канчатках

🏠 жыць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
☕ піць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🚶 ісці → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...

☕ 6. Дзеясловы архаічнага спражэння

🍎 есці → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
🤲 даць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ... ----

🏠 7. Зваротныя дзеясловы

📚 вучыцца → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны …
😮 здзіўляць → я ... , ты ... , яна ... , мы ... , вы ... , яны ...

📝 Практыкаванне. Перакладзіце сказы з рускай мовы на беларускую.

👋 Добрый день! Как Вы сегодня себя чувствуете?
☕ Утром я пью горячий чай и ем хлеб с сыром.
📚 Сейчас я читаю текст и записываю новые слова.
💻 Сегодня я работаю дома за компьютером.
🛒 После работы я иду в магазин за продуктами.
🥛 В магазине я покупаю молоко, хлеб и яйца.
✍️ Я пишу сообщения друзьям и отвечаю на письма.
👂 Я Вас хорошо слышу, но звук немного тихий.
👀 Сейчас я не вижу текст, повторите, пожалуйста.
🎧 Вечером я слушаю музыку и отдыхаю дома.
🚶 После ужина я гуляю возле дома и думаю.
🍳 Утром я готовлю завтрак и пью чай.
🏠 В комнате на столе лежат книга и тетрадь.
😊 Сегодня у меня хорошее настроение, я спокоен.
🌙 Вечером я говорю: до свидания и спокойной ночи.

📝 Практыкаванне: Пастаўце назоўнікі ў форму меснага склону.

🪑 стол → на ...
🏫 школа → у ...
🏠 дом → у ...
🚪 пакой → у ...
🍽️ кухня → на ...
🛏️ ложак → на ...
🛋️ канапа → на ...
🪟 акно → пры ...
🚗 машына → у ...
🚌 аўтобус → у ...
🏙️ горад → у ...
🏡 двор → на ...
🛣️ дарога → на ...
🌉 мост → на ...
🌳 лес → у ...
🏞️ парк → у ...
⛰️ гара → на ...
🌊 вада → у ...
🧊 лёд → на ...
☀️ сонца → на ...
🌧️ дождж → пры ...
💨 вецер → пры ...
🔥 агонь → пры ...
💡 святло → пры ...
📚 кніга → у ...
📓 сшытак → у ...
📱 тэлефон → у ...
💻 камп’ютар → на ...
👩 матуля → пры ...
👨 тата → пры ...
👵 бабуля → пры ...
👦 хлопчык → пры ...
👧 дзяўчынка → пры ...
🏪 крама → у ...
🌍 свет → у ...

📝 Практыкаванне: Перакладзіце сказы з расейскай мовы на беларускую.

☀️ Сегодня утром я пил кофе и смотрел в окно.
🧥 На улице холодно, поэтому я надел тёплую куртку.
📚 После уроков ученик читает текст и учит новые слова.
🍲 Днём мама готовит суп, а потом моет посуду.
🛒 После работы отец идёт в магазин за хлебом.
📱 Вечером сестра смотрит видео в телефоне и отдыхает.
🧣 Зимой я всегда ношу шапку, шарф и перчатки.
🏠 В субботу мы долго сидим дома и разговариваем.
🌨️ Сегодня на улице снег, поэтому дети играют во дворе.
☕ Бабушка сидит на кухне и пьёт горячий чай.
🚗 Сейчас он едет в машине и слушает спокойную музыку.
😊 Я чувствую радость, когда на улице светит солнце.
🛏️ После обеда ребёнок лежит на кровати и читает.
👢 В такую погоду мы часто ходим в тёплых ботинках.
🌷 Весной люди чаще гуляют в парке и радуются теплу.