Жывёльны свет
Праўдзівыя і хлуслівыя факты пра жывёл:
1. https://learningapps.org/display?v=ppbpcaetn25
2. https://learningapps.org/display?v=ph3xfee5v25
Практыкаванне. Суаднясіце апісанні жывотных з іхнімі назвамі.
Пытанні для абмеркавання:
- 🐾 Якіх хатніх гадаванцаў Вы мелі ў сваім жыцці і як яны паўплывалі на Вас як на асобу?
- 🐘 Ці была калі-небудзь у Вашым жыцці сустрэча з дзікай жывёлай, якая Вас уразіла або нават змяніла Ваш погляд на прыроду?
- 🧠 Ці ёсць жывёла, з якою Вы сябе асацыюеце? :) Чаму?
📝 Спосабы ўтварэння прыметнікаў
Заданне: Утварыце прыметнікі ад назоўнікаў у дужках.
Правіла:
У беларускай мове ўсё ж ёсць кароткія прыметнікі 🙂
Напрыклад: лебядзіны пух, але каровін рог. Калі прыметнік кароткі, то канчаткі замяняюцца наступным чынам: м.р.: -ы → нулявы, ж.р.: -ая → -а, н.р.: -ае → -а, мн.л.: -ыя / -ія → -ы / -і
Дакладных правілаў утварэння прыметнікаў няма.
- (бабёр) футра → __________ футра
- (воўк) ікол → __________ ікол
- (алень) рогі → __________ рогі
- (мядзведзь) шкура → __________ шкура
- (вол) рогі → __________ рогі
- (карова) малако → __________ малако
- (рыба) тлушч → __________ тлушч
- (каза) малако → __________ малако
- (пчала) воск → __________ воск
- (ласось) ікра → __________ ікра
- (перапёлка) яйкі → __________ яйкі
- (конь) збруя → __________ збруя
- (гусь) пёры → __________ пёры
- (сабака) аброжак → __________ аброжак
- (воўк) зуб → __________ зуб
- (парсюк) сала → __________ сала
- (бабёр) струмень → __________ струмень
- (зубр) шкура → __________ шкура
- (арол) кіпцюры → __________ кіпцюры
- (вожык) іголкі → __________ іголкі
- (жаба) ікра → __________ ікра
- (баран) рог → __________ рог
- (певень) пёры → __________ пёры
- (бусел) лапкі → __________ лапкі
- (казёл) поўсць → __________ поўсць
- (гусь) тлушч → __________ тлушч
- (кабыла) капыт → __________ капыт
- (гадзюка) яд → __________ яд
- (сакол) позірк → __________ позірк
- (ястраб) палёт → __________ палёт
- (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
- (качка) пёры → __________ пёры
- (кіт) вус → __________ вус
- (заяц) поўсць → __________ поўсць
- (карп) луска → __________ луска
- (пліска) пёры → __________ пёры
- (рысь) кутасікі → __________ кутасікі
- (цецярук) гняздо → __________ гняздо
- (глушэц) ток → __________ ток
- (ластаўка) палёт → __________ палёт
- (хахуля) нора → __________ нора
- (тхор) пах → __________ пах
- (сініца) песня → __________ песня
- (чмель) гудзенне → __________ гудзенне
- (бусел) гняздо → __________ гняздо
- (зязюля) голас → __________ голас
- (салавей) спеў → __________ спеў
- (крумкач) карканне → __________ карканне
Заагалічныя тэрміны
🦁 Заапаркі: між адукацыяй і этычнай праблемай
Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.
Заапаркі (представляют собой) спецыяльна арганізаваныя (учреждения), дзе ўтрымліваюцца (дикие животные) з розных куткоў планеты. Яны маюць як (образовательную), так і навуковую мэту — дапамагаюць (сохранять) віды, што (находятся под угрозой исчезновения), і (повышают осведомлённость) людзей пра праблемы (экологии).
(С положительной стороны), заапаркі служаць (центрами изучения) жывёльнага свету. Наведвальнікі, асабліва дзеці, могуць (увидеть вживую) такіх жывёл, якіх яны ніколі не сустрэлі б у прыродзе: (жирафов), (тигров), (слонов), пінгвінаў і іншых. Такі досвед (способствует развитию эмпатии), павышае (интерес) да навукі і (формирует уважительное отношение) да прыроды.
(Кроме того), шматлікія заапаркі ўдзельнічаюць у (международных программах разведения), дзе рэдкія віды, як амурскі леапард ці чорны насарог, (размножаются в неволе), а затым (реинтродуцируются) у прыроднае асяроддзе. Такі падыход можа (спасти от вымирания) цэлыя папуляцыі.
Аднак ёсць і (отрицательные стороны). Многія крытыкі сцвярджаюць, што заапаркі (нарушают естественные потребности) жывёл. Жывёлы, якія (находятся в ограниченном пространстве), часта (испытывают стресс), (страдают от скуки) і (развивают ненормальное поведение), вядомае як (зооз). Таксама некаторыя заапаркі (не соответствуют стандартам) дабрабыту, што прыводзіць да (неудовлетворительных условий содержания).
(В последние годы), павялічылася колькасць (эко-парков) і прыродных рэзерватараў, дзе жывёлы (живут в более естественной среде) і маюць (просторные вольеры). Гэта (расширяет возможности) для (наблюдения) за імі без (ущерба) для іх (благополучия).
(В целом), заапаркі — гэта складанае (явление), якое патрабуе (баланса) паміж адукацыйнай, навуковай і этычнай місіяй. Яны могуць быць (полезными инструментами охраны природы), але толькі пры (ответственном управлении) і (уважительном отношении) да жывёл. Будучыня заапаркаў залежыць ад таго, наколькі грамадства будзе (готово пересматривать) свае (взгляды) на ўтрыманне жывёл у няволі.
📝 Практыкаванне: Надайце словам у дужках форму меснага склону (дзе? у чым? на чым? пры чым?)
- 🦌 Казуля хавалася ў (густы хмызняк) каля ўзлесся.
- 📘 Мы прачыталі пра качкадзюба ў (энцыклапедыя) пра рэдкія віды.
- 🐿️ Вавёрка сядзела на (высокая елка) і трымала ў лапках шышку.
- 🌳 На (векавы дуб) птушкі зрабілі гняздо.
- 🦡 Тхары схаваліся у (шчыліна) і назіралі за дзіком.
- 🐆 Рысь сустрэлі ў (глыбокая палеская пушча).
- 🔬 У (падручнік па біялогіі) вучні чыталі пра паразітаў і іх уплыў.
- 🐻 Мядзведзь доўга спіць у (зімовы бярлог), пакуль не прыйдзе вясна.
- 🐾 Хахуля жыве толькі ў (спакойны лясны ручай).
- 🦉 Ляляк адпачывае ўдзень на (галінка) старога дрэва.
- 🏞️ У (дзіцячы заапарк) мы бачылі качкадзюба і слухалі пра яго арэал.
- 🐂 У (паляўнічая выстава) быў прэзентаваны шкілет зубра і яго поўсць.
- 🌾 У (забалочаная нізіна) мы заўважылі сляды выдры.
- 🦆 Глушэц такаваў у (ранішні хваёвы лес) і не заўважаў нічога навокал.
- 🧠 У (прэзентацыя) пра жывёл гучала слова "інстынкт" некалькі разоў.
- 🐦 Птушкі затрымаліся ў (балота з трыснягом) падчас міграцыі.
- 🔒 Мы назіралі за жывёламі ў (вялікі вальер) для драпежнікаў.
- 🌲 Крыжадзюб жыве ў (хвойнік) і жывіцца ігліцай і насеннем.
- 🪺 У (гняздо перапёлкі) мы заўважылі маленькія плямістыя яйкі.
- 🎭 Камуфляж савы асабліва добра відаць на (кара) дрэва, калі яна нерухома сядзіць і сочыць за здабычай.
🧠 Віктарына «Жывёльны сусвет»
Пытанні для абмеркавання 🧠 Практыкаванне. Падумайце і адкажыце на пытанні. Выкажыце свае думкі, прывёўшы прыклады са свайго жыцця, калі гэта магчыма.
- 🦁 Ці патрэбныя заапаркі ў ХХІ стагоддзі? Як Вы лічыце, ці гэта клопат пра захаванне відаў, ці хутчэй за ўсё — утрыманне жывёл у няволі дзеля забаў?
- 🧪 Ці варта выкарыстоўваць жывёл для праверкі касметыкі або лекаў?
- 🐘 Ці прымальна, што жывёлы выступаюць у цырках?
- 🧬 Ці мае чалавек права змяняць жывёльны геном дзеля ўласных патрэб — напрыклад, каб атрымліваць больш мяса або мець "прыгажэйшых" хатніх жывёл?
- 🌍 Ці варта ствараць ахоўныя прыродныя зоны, куды чалавеку ўваход забаронены?
- 🍖 Як Вы ставіцеся да вегетарыянства і ідэі, што чалавек мусіць адмовіцца ад мяса дзеля экалогіі або этыкі?
- 🐾 Чаму нам хочацца "ачалавечваць" жывёл?
- Напрыклад, казаць, што сабака "сумуе", котка "крыўдуе", птушка "спявае ад радасці".
- 🐕 Ці варта забараняць утрыманне дома дзікіх або экзатычных жывёл, напрыклад, малпаў, рысяў або змей?
- 🎓 Ці можна сказаць, што чалавек адказны за жывёльны свет? Ці прырода павінная існаваць незалежна ад нашага клопату?
📝 Спосабы ўтварэння прыметнікаў
Заданне: Утварыце прыметнікі ад назоўнікаў у дужках.
Правіла: У беларускай мове кароткія прыметнікі ўтвараюцца так:
- м.р.: -ы → нулявы (воўчы зуб, але кароўін рог),
- ж.р.: -ая → -а (воўчая шкура, але каровіна галава),
- н.р.: -ае → -а (воўчае выццё, але карівіна вымя,
- мн.л.: -ыя / -ія → -ы / -і (воўчыя зграі, але каровіны ногі)
- (алень) рогі → __________ рогі
- (мядзведзь) шкура → __________ шкура
- (карова) малако → __________ малако
- (рыба) тлушч → __________ тлушч
- (гусь) пёры → __________ пёры
- (парсюк) сала → __________ сала
- (вожык) іголкі → __________ іголкі
- (качка) пёры → __________ пёры
- (заяц) поўсць → __________ поўсць
- (барсук) нора → __________ нора
- (лось) рогі → __________ рогі
- (журавель) адбіткі → __________ адбіткі
- (салавей) спеў → __________ спеў
- (сініца) песня → __________ песня
- (дзятел) дзюба → __________ дзюба
- (шчупак) пашча → __________ пашча
- (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
- (кабыла) капыт → __________ капыт
- (баран) поўсць → __________ поўсць
- (каза) малако → __________ малако
- (певень) грабяні → __________ грабяні
- (качар) крылы → __________ крылы
- (варона) крыло → __________ крыло
- (зубр) моц → __________ моц
- (глушэц) ток → __________ ток
- (цецярук) гняздо → __________ гняздо
- (тхор) пах → __________ пах
- (зязюля) голас → __________ голас
- (гадзюка) атрута → __________ атрута
- (качка) лапкі → __________ лапкі
- (ластаўка) палёт → __________ палёт
- (бусел) гняздо → __________ гняздо
- (рысь) кутасікі → __________ кутасікі
- (крумкач) карканне → __________ карканне
- (чмель) гудзенне → __________ гудзенне
- (вуж) цела → __________ цела
- (слон) ікол → __________ ікол
- (трус) вушы → __________ вушы
- (крот) нора → __________ нора
- (індык) хвост → __________ хвост
- (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
- (жаба) ікра → __________ ікра
- (сарока) хвост → __________ хвост
- (шпак) гняздо → __________ гняздо
- (каўка) крык → __________ крык
- (дрозд) песня → __________ песня
- (тхор) пах → __________ пах