Традыцыі і абрады беларусаў

📚 Практыкаванне: Традыцыйныя святы Беларусі

Заданне: Прачытайце тэкст пра беларускія традыцыі. Пасля кожнага абзаца адкажыце на пытанне, выказаўшы сваё меркаванне.

🎭 1. Каляды і зімовыя абрады

Каляды — адно з самых вясёлых і доўгачаканых святаў у Беларусі. Яно пачынаецца ўвечары перад Раством і працягваецца да Хрышчэння. У гэтыя дні моладзь апранаецца ў маскарадныя строі, ходзіць па хатах і спявае калядкі — спецыяльныя песні-пажаданні здароўя і дастатку. Часта з імі ходзяць «каза» або «мядзведзь» — людзі ў масках, якія паказваюць жартоўныя сцэнкі. За гэта гаспадары частуюць гасцей пірагамі, каўбасой, даюць манеты. Некаторыя дзяўчаты займаюцца каляднымі варожбамі, каб даведацца пра свайго будучага мужа.

❓ Пытанне: Як вы думаеце, чаму людзі ў мінулым верылі, што варожбы на Каляды могуць паказаць будучыню?

🌱 2. Гуканне вясны

Гуканне вясны — старажытны абрад, які праводзяць вясной, каб прывітаць прыход цёплых дзён. Дзяўчаты збіраюцца на ўзвышшы або каля ракі, спяваюць вяснянкі і заклікаюць птушак — вестуноў вясны. Часам яны плятуць вянкі і кідаюць іх у ваду, спадзеючыся на добрую долю. У некаторых мясцінах распальваюць вогнішчы і водзяць караго́ды, святкуючы абуджэнне прыроды.

❓ Пытанне: Ці ёсць у вашай культуры традыцыі, звязаныя з прыходам вясны? Як яны выглядаюць?

🔥 3. Купалле

Купалле — летняе свята, якое адзначаецца ў ноч з 6 на 7 ліпеня. Паводле павер’яў, у гэтую ноч расліны і вада набываюць магічныя ўласцівасці. Моладзь збірае лекавыя травы, пляце вянкі, якія пускаюць па рацэ, і пераскоквае праз вогнішча, каб ачысціцца ад усяго дрэннага. Асаблівае месца ў легендах займае кветка папараці, якая, нібыта, прыносіць шчасце і багацце.

❓ Пытанне: Як вы лічыце, чаму для людзей так важныя былі легенды пра магічныя расліны?

🥚 4. Вялікдзень

Вялікдзень — галоўнае хрысціянскае свята, якое святкуе ўваскрасенне Хрыста. У Беларусі яго адзначаюць з асвячэннем кулічаў, яек і іншых страў. Яйкі фарбуюць у яркія колеры і часта гуляюць у «биткі» — стукаюцца яйкамі, каб праверыць, чыё мацнейшае. У некаторых вёсках спяваюць велічальныя песні, віншуюць гаспадароў і жадаюць ім добрага ўраджаю.

❓ Пытанне: Што, на вашу думку, сімвалізуе фарбаванае яйка на Вялікдзень?

🌾 5. Дажынкі

Дажынкі — восеньскае свята заканчэння жніва. Пасля таго як з поля збяруць апошні сноп, яго ўпрыгожваюць стужкамі і нясуць у вёску. Гаспадар частуе людзей, дзякуючы ім за працу, а вяскоўцы пяюць жніўныя песні і танчаць. Дажынкі сімвалізуюць дастатак, ураджай і ўзаемную дапамогу.

❓ Пытанне: Як вы лічыце, ці патрэбныя сёння традыцыі, звязаныя з сельскай працай, калі шмат прадуктаў вырабляецца на фабрыках?

📖 Граматыка: Дзеепрыслоўі незакончанага трывання

Дзеепрыслоўе — гэта форма дзеяслова, якая абазначае дадатковае дзеянне, якое адбываецца адначасова з асноўным.

Адказвае на пытанне "што робячы?" (напрыклад: спяваючы, гуляючы).

Як утварыць дзеепрыслоўе незакончанага трывання:

Пераканацца, што дзеяслоў — незакончанага трывання (адказвае на "што рабіць?").
Узяць форму 3-й асобы множнага ліку цяперашняга часу (гукаюць, плятуць, спяваюць).
Замяніць канчатак -ць на -чы (гукаючы, пляцучы, спяваючы).
Калі дзеяслоў зваротны — захаваць -ся (рыхтуючыся, збіраючыся).

📝 Практыкаванне

Заданне: У кожным сказе ад дзеяслова ў дужках утварыце дзеепрыслоўе незакончанага трывання. Усе сказы звязаныя з тэмай «Беларускія традыцыйныя святы».

Дзяўчаты, (гукаць) вясну, выходзілі на ўзвышшы каля вёскі.
Моладзь, (плясці) вянкі з траў, смяялася і спявала.
Хлопцы, (пераскокваць) праз вогнішча, верылі ў ачышчальную сілу агню.
Дзяўчына, (варожыць) на Каляды, чакала адказу лёсу.
Дзеці, (спяваць) калядкі, заходзілі ў кожную хату.
Жанчыны, (прыгатоўваць) святочныя стравы, абменьваліся рэцэптамі.
Юнакі, (шукаць) кветку папараці, хадзілі па лесе ўсю ноч.
Гаспадары, (частаваць) гасцей, дзякавалі ім за добрыя словы.
Падлеткі, (гуляць) у «биткі» яйкамі, смяяліся і жартавалі.
Жанчыны, (асвячаць) кулічы і яйкі, стаялі каля царквы.
Вяскоўцы, (несці) апошні сноп у вёску, спявалі жніўныя песні.
Хлопчыкі, (скакаць) праз вогнішча, спаборнічалі паміж сабой.
Дзяўчаты, (кідаць) вянкі ў раку, спадзяваліся на шчаслівую долю.
Маладыя людзі, (збіраць) зёлкі, думалі пра здароўе і дабрабыт.
Дзеці, (гушкацца) на арэлях, чакалі пачатку Купалля.
Мужчыны, (ставіць) вогнішча, абмяркоўвалі мінулыя святы.
Дзяўчына, (спяваць) вяснянку, трымала ў руках букет кветак.
Моладзь, (танцаваць) каля агню, святкавала ўсю ноч.
Жанчыны, (прымаць) удзел у дажынках, апраналі традыцыйныя строі.
Сяляне, (збіраць) ураджай, рыхтаваліся да восеньскага свята.

🗣 Дзеясловы спосабу маўлення

Практыкаванне. Устаўце ў прагалы дзеясловы казаць, гаварыць ці размаўляць у адпаведнай форме.

Падчас Калядаў дзеці пачалі ________ калядкі і віншаванні.
На Купалле дзяўчаты любяць ________ пра свае надзеі і мары каля вогнішча.
Старэйшыя жанчыны пачалі ________ пра старыя звычаі, якія ўжо амаль забыліся.
Гаспадар выйшаў на ганак і стаў ________ словы падзякі гасцям.
На дажынках сяляне селі за стол і пачалі дружна ________ пра ўраджай.
Падчас гукання вясны дзяўчаты пачалі гучна ________ песні-вяснянкі.
Стары калядоўшчык стаў ________ пра тое, як святкавалі ў яго дзяцінстве.
На Вялікдзень суседкі выйшлі на вуліцу і пачалі ________ пра святочныя стравы.
Дзядуля стаў ціха ________ унукам легенду пра кветку папараці.
На Купалле моладзь доўга заставалася каля агню, каб ________ адзін з адным.
На свяце адзін хлопчык пачаў гучна ________ верш пра Беларусь.
Падчас варажбы дзяўчаты любяць ________ пра тое, які будзе іхны жаніх.
На кірмашы людзі пачалі ________ паміж сабой, гандлюючы вырабамі.
Маці стала ціхенька ________ дзіцяці калыханку.
Пасля вяснянак вяскоўцы працягвалі ________ на лаўках каля хаты.