Уро́к 3

Как сѝ? (Як ма́ешся?)

Вàрианти за òтговор:

Дòбре съм. (Я дòбра сябе чую.)
Мнòго дòбре. (Вельмі дòбра.)
Такà сѝ е. (Так сабé.)
Нè мнòго дòбре. (Не вèльмі дòбра.)
Злè съм. (Мне дрэннà.)
Горе-долу (Такое сабе)

Каквò прàви днèс? (Штò ты сёньня рабíла?)

Вàрианти за òтговор:

Рабòтих за еднà компàния. (Працавàла для кампàніі.)
Учих англèйски езìк. (Вучìла ангельскую мòву.)
Гòтвих хрàна. (Гатавàла ежу.)
Разхòждах се. (Шпацыравàла.)
Почѝвах си. (Адпачывàла.)
Рисỳвах. (Малявàла.)
Почѝствах апартàмента. (Прыбìрала кватэру.)
Мѝх съ̀дове. (Мылà посуд.)
Глèдах вѝдео. (Глядзèла відэа.)

✏️ Практыкаванне: Устаўце форму дзеяслова съм у цяперашнім часе.

(съм, си, е, сме, сте, са)

Звяртайце ўвагу на націскі ў астатніх словах.

А́з __________ в бло́к но́мер се́дем. (Я жыву ў доме №7.)
Ти́ __________ лека́р? (Ты лекар?)
То́й __________ учи́тел по бълга́рски. (Ён настаўнік па балгарскай мове.)
Ни́е __________ от Со́фия. (Мы з Сафіі.)
Вие́ __________ на рабо́та? (Вы на працы?)
Те́ __________ мои́ прия́тели. (Яны мае сябры.)
А́з __________ бълга́рин. (Я балгарын.)
Ти́ __________ у до́ма? (Ты дома?)
Тя __________ мно́го ти́ха. (Яна вельмі ціха.)
Ни́е __________ уче́ници в учи́лище. (Мы вучні ў школе.)
Вие́ __________ го́тови за уро́ка? (Вы гатовыя да ўроку?)
Те́ __________ бли́зо до па́рка. (Яны побач з паркам.)
А́з __________ уморе́н. (Я стомлены.)
То́й __________ в бо́лница. (Ён у бальніцы.)
Тя __________ моя́та съсе́дка. (Яна мая суседка.)
Ни́е __________ за́едно в ча́са. (Мы разам на ўроку.)
Вие́ __________ му́дри и внима́телни. (Вы разумныя і ўважлівыя.)
Те́ __________ на мо́ре. (Яны на моры.)
А́з __________ ща́стлив, ко́гато чита́ кни́га. (Я шчаслівы, калі чытаю кнігу.)
Ти́ __________ лека́р или учи́тел? (Ты лекар ці настаўнік?)
То́й __________ мо́й прия́тел. (Ён мой сябар.)
Тя __________ у до́ма си́. (Яна ў сябе дома.)
Ни́е __________ на вака́нция. (Мы на вакацыях.)
Вие́ __________ в учи́лището вся́ка сутри́н? (Вы бываеце ў школе кожную раніцу?)
Те́ __________ о́тлични студе́нти. (Яны выдатныя студэнты.)
А́з __________ ро́ден в Пло́вдив. (Я нарадзіўся ў Плоўдзіве.)
Ти́ __________ по́някога ума́рен след учи́лище? (Ты іншы раз стомлены пасля школы?)
Тя __________ до́бра и ла́скава. (Яна добрая і ласкавая.)
Ни́е __________ се́мейство от Варна. (Мы сям’я з Варны.)
То́й и тя __________ за́едно в бло́к но́мер шест. (Ён і яна разам жывуць у доме №6.)

✏️ Практыкаванне: Устаўце дзеяслоў у правільнай форме цяперашняга часу.

(правя, говоря, живея, работя, обичам)

Звяртайце ўвагу на націскі.

А́з (говоря) __________ по телефо́на се́га. (Я зараз размаўляю па тэлефоне.)
Ти́ (работя) __________ ли в бо́лница? (Ты працуеш у бальніцы?)
То́й (правя) __________ дома́шното си́ ве́секи де́н. (Ён робіць сваю хатнюю працу кожны дзень.)
Ни́е (говоря) __________ бълга́рски и англи́йски. (Мы гаворым па-балгарску і па-англійску.)
Вие́ (живея) __________ в Со́фия? (Вы жывяце ў Сафіі?)
Те́ (работя) __________ ка́то лека́ри. (Яны працуюць у якасці лекараў.)
А́з (обичам) __________ да чета́ кни́ги. (Я люблю чытаць кнігі.)
Ти́ (живея) __________ бли́зо до па́рка? (Ты жывеш каля парка?)
Тя (говоря) __________ мно́го ти́хо. (Яна гаворыць вельмі ціха.)
Ни́е (правя) __________ уро́ците си́ навре́ме. (Мы робім свае ўрокі своечасова.)
Те́ (живея) __________ в едно́ голя́мо се́ло. (Яны жывуць у вялікай вёсцы.)
А́з (работя) __________ от поне́делник до пе́тък. (Я працую з панядзелка да пятніцы.)
Ти́ (обичам) __________ музи́ка? (Ты любіш музыку?)
То́й (живея) __________ в бло́к но́мер се́дем. (Ён жыве ў доме №7.)
Ни́е (обичам) __________ зима́та. (Мы любім зіму.)
Вие́ (говоря) __________ с ба́ба си́ все́ки де́н? (Вы размаўляеце са сваёй бабуляй кожны дзень?)
Те́ (правя) __________ ху́баво кафе́. (Яны робяць смачную каву.)
А́з (живея) __________ в Бълга́рия. (Я жыву ў Балгарыі.)
Ти́ (говоря) __________ мно́го до́бре. (Ты размаўляеш вельмі добра.)
Тя (работя) __________ ка́то учи́телка. (Яна працуе настаўніцай.)
Ни́е (живея) __________ в це́нтъра на града́. (Мы жывём у цэнтры горада.)
Вие́ (обичам) __________ да слуша́те музи́ка? (Вы любіце слухаць музыку?)
Те́ (говоря) __________ твъ́рде бъ́рзо. (Яны гавораць занадта хутка.)
А́з (правя) __________ спра́вка за рабо́тата. (Я складаю справаздачу па працы.)
Ти́ (живея) __________ с роди́телите си́? (Ты жывеш з бацькамі?)
То́й (говоря) __________ щи́ро. (Ён гаворыць шчыра.)
Ни́е (работя) __________ в учи́лище. (Мы працуем у школе.)
Вие́ (живея) __________ бли́зо до море́то? (Вы жывяце каля мора?)
Те́ (обичам) __________ свое́то ку́че. (Яны любяць свайго сабаку.)
А́з (живея) __________ в бло́к но́мер шест. (Я жыву ў доме №6.)

🗣️ Диалог: Да се запознаем (Дыялог: Пазнаёмімся)

— Здрàвей! Как се кàзваш?

(Прывітанне! Як цябе клічуць?)

— Здрàвей! Кàзвам се Марѝя. А тѝ?

(Прывітанне! Мяне завуць Марыя. А цябе?)

— Аз съм Николàй. Приятно ми е да се запознàем!

(Я — Нікалай. Прыемна пазнаёміцца!)

— И на мèн ми е прия̀тно. Ти от къдè си?

(І мне таксама прыемна. Ты адкуль?)

— Аз съм от Бългàрия, от Софѝя. А тѝ?

(Я з Балгарыі, з Сафіі. А ты?)

— Аз живèя в блòк нòмер сèдем, блѝзо до пàрка.

(Я жыву ў доме №7, побач з паркам.)

— Рабòтиш ли?

(Ты працуеш?)

— Да, рабòтя в бòлница. А тѝ?

(Так, я працую ў бальніцы. А ты?)

— Аз съм студèнтка. Учà в университèта.

(Я студэнтка. Вучуся ў універсітэце.)

— Обѝчаш ли да слу̀шаш музѝка?

(Ты любіш слухаць музыку?)

— Да, обичàм рòк и классѝческа музѝка. А тѝ?

(Так, люблю рок і класічную музыку. А ты?)

— Аз съ̀що. Съ̀що така̀ обичàм да четà кнѝги.

(І я таксама. Яшчэ люблю чытаць кнігі.)

— Ти говорѝш мно̀го дòбре бългàрски.

(Ты вельмі добра размаўляеш па-балгарску.)

— Благодарѝя! Учà кàжѝн дèн.

(Дзякуй! Вучуся кожны дзень.)

— До скòро, Марѝя! Приятно ми бèше!

(Да сустрэчы, Марыя! Было прыемна!)

📘 Назоўнікі і члены (артыклі) у баўгарскай мове

🔹 1. Артыклі ў баўгарскай мове

У баўгарскай мове ёсць артыклі (члены), якія прыстаўляюцца да канца слова як суфіксы.

🔸 Артыкль (член) ужываецца толькі ў азначанай форме, прытым у выглядзе суфікса, які паказвае, што размова ідзе пра пэўны, вядомы прадмет.

🔸 У неазначанай форме артыкль адсутнічае. Але значэнне "нейкі/некаторы" часта перадаецца з дапамогай:

някой (нейкі)
един / една / едно / едни (адзін / адна / адно / адны)

Калі назоўнік мужчынскага роду з’яўляецца дзейнікам, дык ўжываецца поўны член, калі выказнікам — няпоўны.

📌 У жаночым родзе, ніякім родзе і множным ліку заўсёды ужываецца поўны член, незалежна ад сінтаксічнай ролі слова.

🔹 2. Агляд членаў

📊 У адзіночным ліку:

Род	Форма артыкула	Прыклады
мужчынскі род	-ът / -ят (поўны член)	градът (горад), светът (свет), лекарят (лекар)
мужчынскі род	-а / -я (няпоўны член)	града (горада), света (свету), лекаря (лекара)
жаночы род	-та	жената (жанчына), песента (песня)
ніякі род	-то	кучето (сабака), селото (вёска)

👨‍👩‍👧‍👦 У множным ліку:

Канчатак множнага ліку	Артыкль	Прыклад
-и / -е	-те	книги → книгите (кнігі), мъже → мъжете (мужчыны)
іншыя (напрыклад -а, -я)	-та	села → селата (вёскі), кучета → кучетата (сабакі)

📌 Важна: У множным ліку, калі форма заканчваецца на -и або -е, ужываецца -те. Ва ўсіх іншых выпадках (напрыклад, калі множны лік сканчаецца на -а, -я) ужываецца -та.

🔹 3. Поўны і няпоўны член у мужчынскім родзе

🔍 Як выбраць -ът ці -ят (поўны член):

Умова	Форма	Прыклад
Слова заканчваецца на "цвёрды" зычны	-ът	град → градът (горад), архитект → архитектът (архітэктар)
Слова заканчваецца на мяккі зычны ці той зычны, што раней быў мяккім	-ят	музей → музеят (музей), лекар → лекарят (лекар), писател → писателят (пісьменнік)

🔍 Як выбраць -а ці -я (няпоўны член):

Умова	Форма	Прыклад
Пасля "цвёрдых" зычных	-а	град → града (горада), архитект → архитекта (архітэктар)
Слова заканчваецца на мяккі зычны ці той зычны, што раней быў мяккім	-я	музей → музея (музей), лекар → лекаря (лекар), писател → писателя (пісьменнік)

🔹 4. Калі ставіцца член? То-бок калі назоўнік ужываецца ў членнай форме?

🌟 Прадмет вядомы	Телевизорът работи. ([Менавіта гэты] тэлевізар працуе.)
🧐 Прадмет ужо згадваўся	Аз преве́ждам стихотворе́ние от бъ́лгарски на български на белару́ски. Стихотворе́нието е мно́го интере́сно. (Я перакладаю верш з баўгарскай на беларускую. Верш вельмі цікавы.)
🌍 Адзіны ў сваім родзе	Слънцето грее. (Сонца свеціць.)
🔁 Абагульнена, як "кожны"	Лекарят лекува хора. (Лекар лечыць людзей.)

🔹 5. Калі не ставіцца член? То-бок калі назоўнік не ўжываецца ў членнай форме

❌ Прадмет няпэўны (нейкі)	Обичам музика. (Люблю музыку.)
❌ Пасля един, този, всеки	Всеки лекар работи много. (Кожны лекар працуе.)
❌ Пасля имам / няма	Имам сестра. / Няма нищо. (Ёсць сястра / Няма нічога)
❌ Пасля звязкі съм	Той е учител. (Ён — настаўнік.)
❌ Імёны, назвы гарадоў, краін	Град София, река Дунав
❌ Назвы дзён і месяцаў	Понеделник, юни, август
❌ Устойлівыя канструкцыі	играя футбол, следвам математика, занима́вам се с му́зика
❌ У загалоўках	упражнения, домашна работа

🔹 6. Важная заўвага

📌 Калі перад назоўнікам стаіць прыназоўнік (на, при, към, за, без, около і інш.), у мужчынскім родзе заўсёды ставіцца няпоўны член, бо назоўнік дакладна не з’яўляецца дзеянікам:

на учителя (у настаўніка)
при директора (у дырэктара)
към лекаря (да доктара)

Упражнения

📝 Практыкаванне 1: Устаўце правільны поўны член: -ът ці -ят

(Назоўнік з'яўляецца падметам. Пераклад пададзены ў дужках.)

Директор___ говори всеки ден. (Дырэктар гаворыць кожны дзень.)
Лекар___ отговаря всеки ден. (Лекар адказвае кожны дзень.)
Адвокат___ помага всеки ден. (Адвакат дапамагае кожны дзень.)
Писател___ чака всеки ден. (Пісменнік чакае кожны дзень.)
Архитект___ идва в осем часа. (Архітэктар прыходзіць а восьмай гадзіне.)
Професор___ учи студентите. (Прафесар вучыць студэнтаў.)
Инженер___ работи в офиса. (Інжынер працуе ў офісе.)
Учител___ говори с децата. (Настаўнік гаворыць з дзецьмі.)
Съсед___ слуша музика. (Сусед слухае музыку.)
Преводач___ говори бързо. (Перакладчык гаворыць хутка.)
Ресторант___ е пълен. (Рэстаран поўны.)
Герой___ спасява селото. (Герой ратуе вёску.)
Коментар___ звучи странно. (Каментар гучыць дзіўна.)
Музей___ отваря в девет. (Музей адкрываецца а дзявятай.)
Полицай___ идва веднага. (Паліцэйскі прыходзіць адразу.)
Клиент___ пита за сметката. (Кліент пытаецца пра рахунак.)
Писател___ пише роман. (Пісменнік піша раман.)
Директор___ отговаря учтиво. (Дырэктар адказвае ветліва.)
Инженер___ черта план. (Інжынер чарціць план.)
Актьор___ влиза на сцената. (Актор выходзіць на сцэну.)

📝 Практыкаванне 2: Устаўце правільную форму: -ът / -ят (поўны член) ці -а / -я (няпоўны член)

(Звяртайце ўвагу на ролю назоўніка: падмет або аб'ект / пасля прыназоўніка.)

Говоря с доктор___. (Я размаўляю з доктарам.)
Учител___ обяснява урока. (Настаўнік тлумачыць урок.)
Чакам адвокат___. (Чакаю адваката.)
Писател___ живее в този град. (Пісменнік жыве ў гэтым горадзе.)
На масата има писмо от инженер___. (На стале ліст ад інжынера.)
Инженер___ проектира нова сграда. (Інжынер праектуе новы будынак.)
Искам да говоря със съсед___. (Хачу пагаварыць з суседам.)
Съсед___ винаги поздравява. (Сусед заўсёды вітаецца.)
Професор___ е много строг. (Прафесар вельмі строгі.)
Гледам филм за преводач___. (Гляджу фільм пра перакладчыка.)
Преводач___ говори няколко езика. (Перакладчык валодае некалькімі мовамі.)
Задавам въпрос на директор___. (Задаю пытанне дырэктару.)
Музей___ е близо до парка. (Музей блізка да парку.)
Посещавам музей___ с приятел. (Наведваю музей з сябрам.)
Ресторант___ предлага вкусна храна. (Рэстаран прапануе смачную ежу.)
Чакам пред ресторант___. (Чакаю перад рэстаранам.)
Обичам книгите на писател___. (Люблю кнігі гэтага пісьменніка.)
Писател___ често чете в библиотеката. (Пісменнік часта чытае ў бібліятэцы.)
Той говори с клиент___. (Ён гаворыць з кліентам.)
Клиент___ чака реда си. (Кліент чакае сваёй чаргі.)

📝 Практыкаванне. Раскрыйце дужкі і ўстаўце правільную членную форму (азначаны артыкль). Скарыстайцеся правіламі са старонкі.

Ви́ждам едно́ (дърво́). (Бачу адно дрэва.)
Аз не знам та́зи (новина́). (Я не ведаю гэтай навіны.)
Живе́я на (у́лица) „Гогол“. (Жыву на вуліцы „Гогаля“.)
(Автобу́с) спи́ра на проспе́кт „Невски“. (Аўтобус спыняецца на праспекце „Няўскага“.)
Аз сли́зам от (автобу́с). (Я выходжу з аўтобуса.)
Той ме ча́ка пред (хоте́л). (Ён чакае мяне каля гатэля.)
(Хоте́л) е голя́м. (Гатэль вялікі.)
Върви́м из (парк) към це́нтъра на (град). (Ідзём праз парк у цэнтр горада.)
Не знам отго́вора на (въпрос). (Не ведаю адказу на пытанне.)
Слушам гла́са на (пе́вец). (Слухаю голас спевака.)
Говорим за (филм), който гледахме. (Гаворым пра фільм, які мы глядзелі.)
На (ма́са) има цветя́. (На стале — кветкі.)
Ста́вям книга́та върху (стол). (Кладу кнігу на стол.)
Те идва́т от (университе́т). (Яны прыходзяць з універсітэта.)
Имам въпроси към (професо́р). (Маю пытанні да прафесара.)
(Професо́р) отговаря спокойно. (Прафесар адказвае спакойна.)
Мина́вам покрай (теа́тър). (Праходжу міма тэатра.)
Позна́х (писа́тел), който живее тук. (Пазнаў пісьменніка, які тут жыве.)
Разговарям с (съсе́д) за (вре́ме). (Размаўляю з суседам пра надвор’е.)
(Гра́д) е много тих сутрин. (Горад вельмі ціхі зранку.)

Указальныя займеннікі

Каб пачаць размаўляць на замежнай мове, трэба ведаць хаця б самыя асноўныя словы, якія палягчаюць зносіны. Гэта, перш за ўсё, указальныя займеннікі.

Не трэба палохацца слова «займеннік»: калі вы памятаеце школьныя ўрокі, гэта ўсяго толькі заместнікі назоўнікаў.

Указальныя займеннікі ўсім добра вядомыя. У беларускай мове гэта: гэта, тое, гэты, той, гэтая, тая, гэтыя, тыя.

Як бачым, іх не так шмат, але яны вельмі важныя.

У баўгарскай мове ім адпавядаюць наступныя формы:

Указальныя займеннікі

Баўгарскі	Беларуская	Прыклад
това́	гэта	Това́ е маса́ (Гэта стол.)
онова́	тое	Онова́ палто́ е скъ́по (Тое паліто дарагое.)
то́зи	гэты	То́зи чове́к е продава́ч (Гэты чалавек — прадавец.)
о́нзи	той	О́нзи шофьо́р не е внима́телен (Той кіроўца неасцярожны.)
та́зи	гэтая	Та́зи жена́ е краси́ва (Гэтая жанчына прыгожая.)
она́зи	тая	Она́зи арти́стка е черноко́са (Тая артыстка цёмнавалосая.)
те́зи	гэтыя	Те́зи прия́тели не са и́стински (Гэтыя сябры не сапраўдныя.)
оне́зи	тыя	Оне́зи кни́ги са мно́го интере́сни (Тыя кнігі вельмі цікавыя.)

Упражненне 1

Дапоўніце пераклад справа, выбраўшы адпаведныя указальныя займеннікі з табліцы. Таксама пажадана перапісаць правую частку практыкавання ў сшытак для лепшага запамінання.

__________ жена́ е учи́телка. (Гэтая жанчына — настаўніца.)
__________ съсе́дка е бъ́лгарка. (Тая суседка — балгарка.)
__________ мъж е сервитьо́р. (Гэты мужчына — афіцыянт.)
__________ мъж е неме́ц. (Той мужчына — немец.)
__________ представле́ние е неинтере́сно. (Тое прадстаўленне нецікавае.)
__________ палто́ е зи́мно. (Гэта паліто — зімовае.)
__________ хора́ са симпати́чни. (Гэтыя людзі — сімпатычныя.)
__________ пе́сни са наро́дни. (Тыя песні — народныя.)

Тэкст-дыялог: «У краме зімовага адзення»

Вре́мето ве́че е студе́но, след две се́дмици е пъ́рви деке́мври и аз тря́бва да си ку́пя кожу́х.

(Надвор'е ўжо халоднае, праз два тыдні — першае снежня, і мне трэба купіць кажух.)

Аз вли́зам в магази́на и пи́там:

(Я заходжу ў краму і пытаюся:)

— Извиня́вайте, и́мате ли зи́мни дре́хи мо́ята мя́рка?

(Прабачце, ці ёсць у вас зімовае адзенне майго памеру?)

— Кой но́мер дре́хи но́сите?

(Які памер вы носіце?)

— 46 (чети́рийсет и ше́ст).

(Сорак шосты.)

— Заповя́дайте, те́зи я́кета са мно́го то́пли.

(Калі ласка, гэтыя курткі вельмі цёплыя.)

— Покаже́те ми, мо́ля, о́нзи кожу́х, не и́скам я́ке.

(Пакажыце мне, калі ласка, той кажух, я не хачу куртку.)

— Ама, то́зи кожу́х е 54 (петдесе́т и четвъ́рта) мя́рка. Съжаля́вам, но друг но́мер ня́ма.

(Але гэты кажух — 54-га памеру. Прабачце, іншага памеру няма.)

— А какви́ ко́жени па́лта и́мате?

(А якія скураныя паліто ў вас ёсць?)

— И́маме палта́ от о́вча ко́жа — че́рни, кафя́ви и бе́жови.

(У нас ёсць паліто з авечай скуры — чорныя, карычневыя і бэжавыя.)

— Добре́, дайте да ви́дя това́ бе́жово.

(Добра, дайце паглядзець гэта бэжавое.)

— Е́то, заповя́дайте. В́иждам, че ви стои́ мно́го ху́баво!

(Вось, калі ласка. Бачу, што вам вельмі ідзе!)

— Да и аз така́ ми́сля. Взи́мам го.

(Так, і я так думаю. Бяру яго.)

— Плате́те на ка́са и да го но́сите с удово́лствие.

(Аплаціце на касе і насіце з задавальненнем!)

— Благодаря́ ви мно́го! Прия́тен ден!

(Дзякуй вам вялікі! Прыемнага дня!)

Жарт — Анекдот

В зоомагази́н продава́чът гово́ри на жена́та:

(У заамагазіне прадавец гаворыць жанчыне:)

— Внима́вайте с та́зи су́ха храна́! Ня́кой път предизв́иква за́пек при ха́мстерите.

(Будзьце асцярожныя з гэтым сухім кормам! Часам ён выклікае завалу ў хамячкоў.)

— Ама́, да ви ка́жа: аква́риумът с ха́мстъра стои́ на едно́ шка́фче, къде́то на́шият котара́к оби́ча да ска́ча. Така́ че ха́мстърът ни́кога не получа́ва за́пек!

(Але скажу вам: акварыум з хамячком стаіць на шафцы, на якую наш кот любіць скакаць. Таму ў нашага хамячка ніколі не бывае завалы!)

🗣 Зносіны і сваяцкія сувязі

Першыя словы, якія вы, хутчэй за ўсё, пачуеце ў Балгарыі, гэта:

Как сте? і Как си?

Слова „как“ (як?) зразумела і без перакладу.

Дзеяслоў-звязка „съм“ нам таксама ўжо вядомы (з урока №2), але на ўсякі выпадак паўторым спражэнне:

Асоба	Форма
Аз съм	Я ёсць
Ти си	Ты ёсць
Той / Тя / То е	Ён / Яна / Яно ёсць
Ние сме	Мы ёсць
Вие сте	Вы ёсць
Те са	Яны ёсць

Такім чынам, пытанні Как сте? і Как си? перакладаюцца як:

Як Вы? Як ты? ці Як справы?

Што можна адказаць?

Калі вас пытаюць на хаду, проста з ветлівасці, адказвайце каротка:

Добре́! – Добра!
Ху́баво! – Цудоўна!
Чу́дно! – Прэктасна!
Ня́мам пробле́ми. – Няма праблем.
Вси́чко е наре́д. – Усё ў парадку.

Калі ж гэта сябар ці блізкі чалавек, і вы хочаце падзяліцца настроем, можна сказаць:

Го́ре-до́лу. – Так сабе, больш-менш. (літ. «уверх-уніз»)
Ня́ма с какво́ да се похва́ля. – Няма чым пахваліцца.

А калі ўсё сапраўды добра:

И́мам ху́бава ра́бота. – У мяне добрая праца.
То́ку-що се оже́них / омъ́жих. – Толькі што жаніўся / выйшла замуж.
Замина́вам за... – З’язджаю ў...

Пазней мы навучымся складаць больш складаныя адказы, але пакуль выкарыстоўвайце гэтыя гатовыя фразы.

🖐 Вітальныя і ветлівыя словы

Гэтыя словы патрэбныя на кожным кроку. У дужках — формы на «Вы».

Здраве́й (Здраве́йте) – Прывітанне / Вітаю
До́бър ден, Добро́ утро, До́бър ве́чер – Добры дзень, раніца, вечар
Ле́ка нощ – Спакойнай ночы (літ. лёгкай)
Дови́ждане – Да пабачэння
Дочу́ване – Да слыху (па тэлефоне)
Чао – Бывай / пакуль
Сбо́гом! – Бывайце (калі надоўга, назаўсёды)
До у́тре – Да заўтра
До сре́ща – Да сустрэчы
Мерси́ – Дзякуй
Благодаря́ – Дзякую
Извиня́вай(те), Извине́те, Проща́вай(те) – Прабач(це), прабачай(це)
Мо́ля – Калі ласка
Заповя́дайте – Калі ласка / праходзьце / бярыце
Ако́ оби́чате – Калі ласка (у ветлівай просьбе)
Добре́ дошли́! – Сардэчна запрашаем!
Добре́ зава́рили! – (адказ на папярэдняе, літ. "добра, што мы вас засталі")
Ко́лко стру́ва? – Колькі каштуе?

👪 Сваяцкія сувязі

Роднасныя назвы, якія трэба ведаць:

Баўгарскі	Беларуская
Ма́йка	Маці
(мама, мами)	Мама
Син	Сын
(си́нче)	Сыночак
Дъщеря́	Дачка
(ще́рка)	Дачушка
Баща́	Бацька
(татко, тати)	Тата
Внук, вну́чка	Унук, унучка
(вну́че)	Унучак
Ка́ка	Старэйшая сястра
(ка́кичка)	Сястрычка
Ба́тко	Старэйшы брат
Ле́ля	Цётка
Чи́чо	Дзядзька
чи́чко	Дзядзька (з мяча)
Пле́менница / ник	Пляменніца / пляменнік
Дя́до	Дзядуля
Ба́ба	Бабуля
Братовчед(ка)	Стрыечны брат / сястра
Съпру́г / Съпру́га	Муж / Жонка
Тъ́ща / Зет	Цешча / Зяць
Све́кър / Свекъ́рва	Свёкар / Свякроў
Брат / Сестра	Брат / Сястра
Дечурли́га	дзяцішкі
Дете́ / Деца́	Дзіця / Дзеці
Зъ́лва [зылва]	Залатая — сястра мужа
Годени́ца / Годени́к	Нявеста / Жаніх
Ѓадже	Хлопец / Дзяўчына (у адносінах)

📌 Прыклад:

Как са ва́шите дечурли́га?

(Як вашыя дзеткі?)

Добре́ са, благодаря́.

(Усё добра, дзякуй.)

Текст-диалог „Юбиле́й“

— А́ло, Хри́си, ти ли си? Ма́ма в къ́щи ли е?

(Алё, Хрысі, гэта ты? Мама дома?)

— Здраве́й, Го́шо! Ма́ма е в магази́на, а ти какво́ и́скаш?

(Прывітанне, Гоша! Мама ў краме, а ты што хочаш?)

— Тя вче́ра ми ка́за, че ще и́маме го́сти от се́ло. Ти зна́еш ли не́що за това́?

(Яна ўчора сказала мне, што ў нас будуць госці з вёскі. Ты нешта пра гэта ведаеш?)

— Да, ще до́йдат ле́ля Вене́та, чи́чо То́дор, ба́ба Цвета́на и дя́до Пла́мен.

(Так, прыедуць цётка Венета, дзядзька Тодар, бабуля Цветана і дзед Пламен.)

— Е́ха! И защо́?

(Ого! А чаму?)

— Днес ба́ба и дя́до и́мат юбиле́й, живе́ят за́едно ве́че 50 (петдесе́т) годи́ни!

(Сёння ў бабулі і дзядулі юбіле́й, яны жывуць разам ужо 50 гадоў!)

— Ааа... а защо́ и́скат да го празну́ват тук, а не на се́ло?

(Ааа... а чаму яны хочуць святкаваць тут, а не ў вёсцы?)

— Ти помни́ш ли, че ма́ма и́ма еди́н позна́т, упра́вител на рестора́нта? Той ни пока́ни вси́чки и да́ва голя́мо намале́ние.

(Ты памятаеш, што мама мае знаёмага, кіраўніка рэстарана? Ён нас усіх запрасіў і дае вялікую зніжку.)

— Да, разбра́х. И кой ще до́йде о́ще?

(Так, зразумеў. А хто яшчэ прыйдзе?)

— Ця́лото ни семе́йство: ма́ма, та́тко, аз, съпру́гът ми, на́шите деца́, ти с годени́цата и о́ще 30 (три́йсет) бли́зки и дале́чни родни́ни. Така́ че, ще ви ча́каме днес в 6 (шест) часа́ в рестора́нт «Гла́рус».

(Уся наша сям’я: мама, тата, я, мой муж, нашы дзеці, ты з нявестай і яшчэ 30 блізкіх і далёкіх сваякоў. Так што чакаем вас сёння а 6-й гадзіне ў рэстаране «Гларус».)

— А пода́рък?

(А падарунак?)

— Пода́ръкт е пари́чки, ще ги събере́м вси́чки за́едно и подари́м на ба́бичка, не́ка да напра́ви ремо́нт на къ́щата, защо́то тя е мно́го ста́ра.

(Падарунак — гэта грошы, мы ўсе іх разам збяром і падорым бабулі, хай зробіць рамонт у хаце, бо яна вельмі старая.)

— Ама́, да. Това́ е пра́вилно! Добре́, до ве́чера!

(Ага, так. Гэта правільна! Добра, да сустрэчы ўвечары!)

Ко́тешки виц (Кацячы анекдот)

Ба́бичката с ло́шо зре́ние така́ оби́чала ко́тки, че три де́на да́вала мля́ко на една́ зи́мна ста́ра ша́пка, коя́то я наме́рила пред вхо́да.

(Бабулька з кепскім зрокам так любіла катоў, што тры дні паіла малаком старую зімовую шапку, якую знайшла перад уваходам.)