Таямніцы сну

Выразы на тэму “Сон”: https://wordwall.net/resource/95117319

Віктарына на тэму “Сон”: https://learningapps.org/display?v=p1cn8mau525

Важна:

Храпці

Час / Форма	Форма
Цяперашні час	храпу, храпеш, храпе, храпём, храпяце, храпуць
Мінулы час	хроп, храпла, храпло, храплі
Загадны лад	храпі, храпіце
Дзеепрыслоўе	храпучы

Сапці

Час / Форма	Форма
Цяперашні час	сапу, сапеш, сапе, сапём, сапяце, сапуць
Мінулы час	соп, сапла, сапло, саплі
Загадны лад	сапі, сапіце
Дзеепрыслоўе	сапучы

Практыкаванне. Перакладзіце пададзеныя сказы на беларускую мову.

Студэнт спал как убитый, не слыша даже раскатов грома.
Школьница утонула в мечтах посреди скучного разговора.
Марку привиделось во сне, что они снова вместе.
Мальчик витал в облаках, забыв о реальности.
Сомкнув глаза, актёр ушёл в мир фантазий.
Родители утверждали, что у ребёнка просто разыгралось воображение.
Сосед храпел так сильно, что стены дрожали.
Старичок впал в детство, услышав колыбельную.
Медсестра спала без задних ног после тяжёлой смены.
Кот дремал и сопел, лёжа в кресле у окна.
Пациенту приснилось, что он выздоровел.
Сон перешёл в глубокую фазу.
Девушка погрузилась в свои мысли и забыла о разговоре.
Бабушка кемарила, укрывшись до ушей.
Пожилой мужчина ходит во сне, иногда открывая двери.
Мне померещилось, что у окна сидит большой иссиня-чёрный кот.
Когда мама украдкой вошла в комнату, студентка зажмурилась от неожиданной вспышки света.
Иногда поэт-мечтатель просто грезит, глядя куда-то в пустоту.

Практыкаванне. Апішыце сны, адлюстраваныя на відарысе.

Практыкаванне. Тэрміналогія на тэму “Самналогія”.

https://wordwall.net/resource/95122169

Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Таямніцы сну

Сон — адна з (наименее исследованных), але (жизненно) важных функцый (человеческого) арганізму. (Несмотря на) значны прагрэс у галіне нейрабіялогіі, мы і сёння не можам (однозначно) адказаць на пытанне: чаму менавіта сон дае такі моцны эфект (восстановления), якога не забяспечвае нічога іншае.

З навуковага пункту гледжання, сон — гэта актыўны, а не пасіўны (состояние). У гэты час галаўны мозг (перерабатывает) інфармацыю, назапашаную (на протяжении дня), выдаляе так званае «нейроннае смецце» дзякуючы гліяльнай сістэме, (восстанавливает) сінаптычную пластычнасць і рэгулюе эмацыйны стан. (Нехватка) сну на працягу некалькіх начэй можа (вызвать) сімптомы, (похожие на психоз), а праз 5–7 дзён (бессонницы) магчымы мікрапсіхатычны стан, які ўжо патрабуе медыцынскага (вмешательства).

Звычайна чалавечы сон (состоит) з некалькіх цыклаў (продолжительностью) каля 90 хвілін. Кожны цыкл уключае дзве (основные) фазы: NREM (спанне без хуткіх рухаў вачэй) і REM (спанне з хуткімі рухамі вачэй). У фазе NREM цела максімальна (расслабляется), (замедляются) сардэчны рытм і (дыхание), адбываецца актыўнае (физиологическое) аднаўленне. (Особенно значимой) лічыцца глыбокая частка гэтай фазы — менавіта тады мозг (закрепляет) новыя нейронныя сувязі і праводзіць «інвентарызацыю» атрыманай інфармацыі.

Фаза REM, наадварот, характарызуецца высокай (мозговой) актыўнасцю: адбываецца (обработка) эмоцый, фарміруецца доўгатэрміновая памяць і ажыццяўляецца інтэлектуальная (перестройка).

Цікава, што здольнасць «вучыцца ў сне» ўласцівая не толькі чалавеку — мы не (единственное существо), якое выкарыстоўвае сон так актыўна. (Иследования) паказалі, што (северные) мядзведзі падчас сну «праграваюць» сцэнары (охоты), а (воробьи), якія толькі вучацца спяваць, у сне трэніруюць новыя (последовательности) гукаў.

Акрамя таго, некаторыя жывёлы маюць унікальныя механізмы сну. Напрыклад, (дельфины) і кіты спяць толькі адным паўшар’ем: адно (полушарье) адпачывае, а другое застаецца актыўным, каб (управлять) дыханнем. Гэта (позволяет) ім не тануць. Альбатросы могуць спаць (вовремя полёта), (включая) кароткія эпізоды сну, якія доўжацца літаральна некалькі секунд. У людзей, што доўга (путешествуют) — у цягніках, самалётах — таксама адзначаюцца падобныя «мікрасны».

Яшчэ адной цікавосткай з’яўляецца тое, што сон — гэта не толькі псіхалагічнае, але і фізіялагічнае (явление). У фазе REM (происходит) амаль поўны (паралич) мускулатуры цела, каб чалавек не (переживал) свае сны фізічна. Без гэтага (механизма) ён мог бы актыўна (двигаться), што было б (опасным) і для (него самого), і для іншых.

Сон (тесно) звязаны з памяццю і (личной) ідэнтычнасцю. Падчас сну мозг (приводит в порядок) ўспаміны, (сохраняет) важную інфармацыю і вырашае, што пакінуць, а што — (стереть). Некаторыя навукоўцы (полагают), што сон (выполняет) нават этычную функцыю: ён «падчышчае» эмацыйную рэакцыю на (травмирующие) падзеі — пакідае факт, але зніжае інтэнсіўнасць (переживания).

(Особенным явлением) з’яўляецца і тое, што чалавек падчас сну не цалкам «адключаецца» ад (мира): мозг (продолжает) кантраляваць гукі, пахі, тэмпературу, (риски). Таму, напрыклад, маці можа (проснуться) ад лёгкага (плача ребёнка), але не ад гучнага тэлевізара.

Такім чынам, сон — гэта зусім не «(отдых) ад жыцця», а глыбокі, (скложно организованный) біялагічны працэс, падчас якога жыццё (продолжается) на іншым узроўні.

🔍 Зноскі:

Гліяльная сістэма — сетка дапаможных клетак у мозгу, якія падтрымліваюць і абараняюць нейроны, выдаляюць прадукты абмену і ўдзельнічаюць у ачыстцы мазгавой тканкі падчас сну.
Сінаптычная пластычнасць — здольнасць нейронаў у мозгу змяняць сілу або эфектыўнасць сваіх сувязяў, што з’яўляецца асновай навучання і памяці.
NREM-сон (ад англ. non-rapid eye movement) — фаза сну без хуткіх рухаў вачэй; уключае тры стадыі, ад лёгкай дрымоты да глыбокага сну.
REM-сон (ад англ. rapid eye movement) — фаза сну з хуткімі рухамі вачэй, калі з’яўляюцца сны і актыўна працуюць механізмы апрацоўкі памяці і эмоцый.
Мікрасны — вельмі кароткія перыяды сну, якія доўжацца некалькі секунд, часта ўзнікаюць у стане моцнай стомленасці або манатоннай дзейнасці.
Ідэнтычнасць асобы — унутранае ўспрыманне чалавекам самога сябе, сваіх каштоўнасцей, памяці і гісторыі.
Самнамбулізм — парушэнне сну, пры якім чалавек выконвае рухальныя дзеянні (ходзіць, гаворыць, адкрывае дзверы) падчас глыбокай фазы NREM-сну, не ўсведамляючы гэтага і не памятаючы пра інцыдэнт пасля абуджэння.
Цыркадны рытм — натуральны 24-гадзінны біялагічны цыкл, які рэгулюе перыяды сну і няспання, тэмпературу цела, выпрацоўку гармонаў і іншыя працэсы; асноўны "біялагічны гадзіннік" чалавека.
Парасомніі — група разладаў сну, пры якіх адбываюцца незвычайныя паводзіны або перажыванні падчас засыпанння, сну або абуджэння (напрыклад, кашмары, самнамбулізм, начны крык).
Мелатанін — біяхімічнае рэчыва, якое выпрацоўваецца ў шышкападобнай залозе і рэгулюе цыркадныя рытмы, асабліва фазу засыпанння; яго ўзровень павышаецца ў цемры і зніжаецца пры святле.

Пытанні для абмеркавання

Ці верыце Вы, што сны адлюстроўваюць наша падсвядомае?
Як часта Вы аналізуеце свае сны?
Што для Вас значыць «добры сон»?
Як колькасць і якасць сну ўплываюць на Ваш настрой і працу на працягу дня?
Якія рытуалы дапамагаюць Вам заснуць або расслабіцца перад сном? Што можа замінаць Вам заснуць?
Як Вы ставіцеся да выразу «высплюся на пенсіі»?
Якія дзівосныя сны Вы снілі? Ці бачыце Вы заканамернасці паміж снамі і рэчаіснасцю?
Ці спрабавалі Вы калі-небудзь кіраваць сном — праз тэхніку ўсвядомленага сну?
Ці ўплывае сезон ці надвор’е на Ваш сон?
Ці здаралася ў Вашым жыцці, што недасып прыводзіў да нечаканых або кур’ёзных наступстваў?

Граматыка

Дзеепрыслоўі

🛌 Практыкаванне. У кожным сказе ад дзеяслова ў дужках утварыце дзеепрыслоўе закончанага або незакончанага трывання, звяртаючы ўвагу на кантэкст.

Чалавек паступова разбурае свой цыркадны рытм, (засынаць) занадта позна штодня.
(Ввыспацца) як мае быць, ён адчуваў сябе бадзёрым і ўраўнаважаным.
Навукоўцы, (праводзіць) шэраг даследаванняў, выявілі сувязь паміж REM-сном і творчаю актыўнасцю мозга.
Чалавек, (перажываць) стрэс або траўму, часта сутыкаецца з парасомніямі.
Мой сябар навучыўся кантраляваць сны, (практыкаваць) тэхнікі ўсвядомленага сну.
Нават (пакідаць) тэлефон на тумбачцы, некаторыя людзі ўсё адно правяраюць яго ноччу.
Дзіця заснула, (выключыць) святло і гук у пакоі.
Яна палепшыла свой стан, (выпрацаваць) звычку класціся спаць да поўначы.
(Не спаць) амаль усю ноч, ён пачаў адчуваць знямогу.
Аўтар, (пісаць) гэты соннік, спасылаўся на даследаванні ў галіне самналогіі.
Лекар, (прызначыць) пацыенту мелатанін, растлумачыў правілы яго ўжывання.
(Бачыць) амаль кожную кашмары, яна пачала жаліцца на сваё здароўе.
Чалавек, (спаць) недастаткова некалькі начэй, губляе здольнасць засяроджвацца на важных момантах.
Хлопец зусім забыўся пра час, (мроіць) пра далёкія падарожжы.
(Сапець) у падушку, брат замінаў усім сямейнікам.
(Храпці) амаль усю ноч, дзядуля не даваў спаць усім унукам.
(Хадзіць у сне), ён выйшаў на гаўбец, але зусім гэтага не памятаў.
(Лунаць у надхмар’і) вучаніца не пачула свайго імя.
Я ледзь не прапусціў сваю станцыю, (знікнуць у марах) пад гукі музыкі.
(Жмурыцца) ад святла, хлопчык намагаўся заснуць.
Студэнт так і не дачытаў раздзел, (прадрамаць) над кнігай усю ноч.
(Сядзець) на лавачцы і (паглыбіцца ў думкі), яна не заўважыла, як пачала сутонець.
Ён заплакаў, (бачыць як наяве) бацькоўскі дом.
(Паглыбіцца ў свет фантазій), мастачка стварала палатно, прасякнутае сімвалізмам.

Дзеясловы спосабу маўлення

Практыкаванне 1. Устаўце ў прагалы дзеясловы казаць, гаварыць ці размаўляць.

У сне чалавек можа ________ незразумелыя словы.
Самнамбула пачаў ________ сам з сабой, хоць побач нікога не было.
Калі ты бачыш сон, у якім пачынаеш ________ на іншай мове — гэта добры знак.
Лекар спытаў, ці не пачынаў пацыент ________ падчас сну.
Ён баяўся ________ лекарам, што пакутуе ад парасомній.
Яна не хацела ________ пра свае кашмары.
На сёмым годзе хлопчык пачаў ________ у сне, і гэта напалохала бацькоў.
Вельмі цяжка ________ з самнамбуламі, бо ў сне яны не ўсведамляюць, што робяць.
Жанчына пачала ________ нешта незразумелае, быццам у сне.
Хлопец не хацеў ________ пра свае ночныя страхі.
Дзеці часта пачынаюць ________ падчас сну пасля стрэсу.
Доктар параіў бацькам ________ з дзіцём перад сном, каб супакоіць яго.
Самнамбула можа ________ вельмі гучна, але ніколі не памятае гэтага.
Псіхолагі раяць ________ з дзецьмі пра тое, што яны снілі.
Часам чалавек можа ________ нават не прачынаючыся.