Навуковы стыль маўлення

Тэарэтычны матэрыял

Навуковы стыль  абслугоўвае сферу навукі, тэхнікі і навучальных зносін.

Мэта навуковага тэксту — перадаваць навуковыя веды, сістэматызаваць і класіфікаваць факты, сфармуляваць пэўныя правілы і заканамернасці.

Агульныя стылёвыя рысы навуковых тэкстаў: дакладнасць, доказнасць, лагічнасць, аргументаванасць выкладу. Навуковы тэкст рэалізуе пераважна пісьмовую (маналагічную) форму маўлення, радзей — вусную (даклад, выступленне на канферэнцыі).

Асноўныя жанры навуковага стылю: навуковы артыкул, рэферат, манаграфія, даклады і выступленні на навуковую тэму.

Лексіка тэкстаў навуковага стылю характарызуецца дакладнасцю, актыўным выкарыстаннем тэрмінаў, слоў з абстрактным значэннем.

Разнавіднасць стылю — навукова-папулярны падстыль. Навукова-папулярныя выданні разлічаны на чытача, які не мае спецыяльнай падрыхтоўкі. З гэтай прычыны выкарыстоўваюцца агульнанавуковая лексіка, вобразныя сродкі мовы, а вузкаспецыяльныя тэрміны, як правіла, не ўжываюцца.

Практыкаванні

1. Вывучэнне лексікі, характэрнае для навуковага стылю маўлення;
2. Устаўленне словаў у пропускі.
3. Лексіка;
4. Сказы.

Адказы на практыкаванні

Словы навуковага стылю

Па-беларуску	Па-руску
су́тнасць, і́снасць – суть абагу́льніць – обобщить запэ́ўніць – заверить, уверить падсумава́ць – подытожить падкрэ́сліць – подчеркнуть абмеркава́ць – обсудить з гэ́тага выніка́е – из этого следует на заканчэ́нне – в заключение тлума́чыць – объяснять, пояснять разва́жа́ць – рассуждать адця́гнены – отвлечённый меркава́ць – полагать, предполагать лічы́ць (ён лі́чыць) – считать (он считает)	абвярга́ць – опровергать абве́ргнуць – опровергнуть пацве́рдзіць – подтвердить ва́рта адзна́чыць – стоит отметить паве́даміць – сообщить вы́явіць – обнаружить меркава́нне – мнение, суждение высно́ва – вывод да́дзены – данный дакла́днасць, вераго́днасць – достоверность рэчаі́снасць – действительность адпавяда́ць – соответствовать

Дадатковы словы з сустрэчы

• займеннік – местоимение
• даказальнасць – доказуемость
• доказнасць – доказательность
• напрыканцы ... – в конце ...

~ напрыканцы сустрэчы ўдзельнікі паціснулі рукі – в конце встречи участники пожали руки

• з майго пункту гледжання = з майго гледзішча – с моей точки зрения
• верыць – верить
• будучы – 1. будущий; 2. будучи (дзеепрыслоўе)

• Розніца паміж словамі "кропка" і "пункт":

Слова "кропка" азначае:

1. знак прыпынку;
   • Паставіць кропку ў канцы сказа.
2. геаметрычнае паняцце;
   • На прамяні размешчаная кропка А.
3. месца збірання вялікай колькасці чагосьці; o  Усе ведалі пра гэтую найбуйнейшую гандлёвую кропку.
4. узор, арнамент. o  Дзяўчына часцяком апранала сваю сукенку ў кропкі.

Слова "пункт" азначае:

1. частку спісу або структуры;
   • Трэба выканаць кожны пункт інструкцыі.
2. месца або кропку на мапе;
   • Адпраўны пункт маршруту знаходзіцца ў цэнтры горада.
3. аспект або меркаванне;
   • З яго пункта гледжання, гэта правільнае рашэнне.
4. мяжу, пры якой надыходзіць пэўная з'ява. o  Вада дасягнула пункту замярзання.

• Пра дзеясловы "бачыць" і "відзець"У старабеларускай мове (XIV – пач. ХІХ стст.) існавалі два дзеясловы "відзець" і "бачыць". "Відзець" пераважна ўжываўся ў справаводстве, а "бачыць" – у гутарковай мове. З цягам часу дзеяслоў "бачыць" выціснуў "відзець". Але ад апошняга ўтварыўся шэрага слоў, якія дагэтуль існуюць у сучаснай беларускай мове. Прыкладам: "від" (рус. вид на что-л.), "відовішча" (рус. зрелище), "відавочны" (рус. очевидны).

1. Этымалогія дзеяслова "відзець":
   • Дзеяслоў "відзець" паходзіць ад праславянскага кораня "viděti", які меў значэнне "бачыць" і быў агульным для ўсіх славянскіх моў.
   • Гэты корань ёсць таксама ў лацінскай мове (videre), ад якога паходзяць англійскае "video" і іншыя запазычанні, звязаныя з бачаннем.
2. Этымалогія дзеяслова "бачыць":
   • Гістарычна форма "бачыць" утварылася ад праславянскага кораня "bog-" або "bak-", якое мае дачыненне да слова "вочы" і пазначае усё, звязанае з гляджэннем або зрокам. Гэтая форма замацавалася ў беларускіх і заходніх славянскіх гаворках.
3. абагу́ліць/абагульнмць
4. адцягнен
5. хлапе́чнік
6. дзяво́чнік
7. да́дзены

Практыкаванне на выпраўленне памылак у тэксце навуковага стылю.

Артыкул з памылкамі

Выпраўлены артыкул

Уплыў экалагічных умоў на рост раслін Сутнасць даследавання заключаецца ў вывучэнні ўплыву розных экалагічных умоў на рост раслін. Перад намі стаіць мэта абагульніць наяўныя дадзеныя/даныя і выявіць асноўныя фактары, якія спрыяюць або замінаюць іх развіццю. Згодна з вызначанымі крытэрыямі, былі падабраны ўзоры для аналізу. На заканчэнне кожнага эксперыменту мы падсумавалі атрыманыя звесткі, падкрэсліўшы значэнне вільготнасці, тэмпературы і сонечнага святла для росту раслін. Дадзеныя паказваюць, што недахоп сонечнай энергіі значна запавольвае фотасінтэз. Наш пункт гледжання абапіраецца на дакладнасць навуковых фактаў. З даследавання вынікае, што нават нязначныя змены ў клімаце могуць выклікаць з'явы, якія ўплываюць на раслінны свет. Мы меркавалі, што расліны адаптуюцца да зменлівых умоў, і праца гэта пацвердзіла. Лічыць, што ўсе расліны аднолькава рэагуюць на змены клімату, няслушна. Таму варта адзначыць неабходнасць далейшых даследаванняў у гэтым кірунку/напрамку. Выснова: комплексны падыход дазволіць лепш зразумець механізмы адаптацыі раслін.