Замена канчатка -ёт і месны склон

Замена канчатка -ёт на -е ці -э

Правіла: -ёт замяняецца на -е пасля мяккіх зычных, на -э – пасля цвёрды: везёт — вязе, стережёт → сцеражэ

Практыкаванне. Перакладзіце дзеясловы ў дужках на беларускую мову.

1. Матуля (везёт) дзіця ў школу на машыне.
2. Ён (несёт) кветкі для настаўніцы ў школу.
3. Бацька (ведёт) сына ў дзіцячы садок.
4. Дзяўчынка (берёт) яблык са стала.
5. Сабака (стережёт) дом кожную ноч.
6. Маці (бережёт) сына і не дазваляе яму шпацыраваць позна ўвечары.
7. Лебедзь (плывёт) па возеры павольна і паважна.
8. Настаўніца хутка раззлуецца і (отберёт) у вучня тэлефон.
9. Бабуля (заберёт) унука з гуртка па валенні.
10. Сусед (отвезёт) нас на кірмаш заўтра раніцаю, таму мой брат ужо (идёт) спаць.
11. Югася (отнесёт) гэтыя кнігі ў бібліятэку, а потым (отвезёт) дакументы ў банк.
12. Змяя (ползёт) па сцежцы ў лесе, шукаючы сваю новую здабычу.
13. Хлопчык (идёт) дахаты пасля заняткаў і (несёт) у руках сваю ўлюбёную цацку.
14. Твой хлопец (понесёт) тваю торбу, яна зацяжкая.
15. Мой сябар (отвезёт) мяне на матацыкле ў парк.
16. Вуж (отползёт) ў прахалоднае месца пад карчагу.
17. Ён (несёт) падарунак на дзень народзінаў.
18. Цётка (ведёт) свайго сабаку ў лес, каб з ім удосталь пашпацыраваць.
19. Ён (берёт) грошы і купляе вельмі шмат марозіва.
20. Дзядуля (стережёт) гарод, каб не прыбеглі гарэзлівыя зайчыкі.

Паўтарэнне

Практыкаванне. Перакладзіце дзеясловы ў дужках на беларускую мову.

1. Сабака (грызёт → …) костку пад сталом.
2. Бацька (сечёт → …) дровы на зімнюю нарыхтоўку.
3. Воўк (ревёт → …) ад голаду і холаду.
4. Сонца (пячёт → …) так моцна, што ўсе хаваюцца ў цень.
5. Хлопец (берёт → …) кнігу з паліцы.
6. Ён (ведёт → …) машыну вельмі асцярожна.
7. Заяц (ползёт → …) праз высокую траву.
8. Ён (несёт → …) бабулі кошык з яблыкамі.
9. Яна (ведёт → …) гасцей у свой дом.
10. Ён (несёт → …) сцяг на ўрачыстым фестывалі.
11. Ён (плывёт → …) да берага праз шырокую раку.
12. Цётка (плетёт → …) вянок з дзьмухаўцоў.
13. Кот (грызёт → …) дрот — гэта небяспечна!
14. Вавёрка (несёт → …) гарэх у гняздо.
15. Хлопчык (ведёт → …) малодшага брата ў школу.
16. Мой сябар (берёт → …) кілбасу з халадзільніка.
17. Ён (плывёт → …) упэўнена, нібы алімпіец.
18. Пажарнік (льёт → …) ваду на моцны агонь.
19. Кошт (растёт → …) на ўсё — ад прадуктаў да паліва.
20. Работнік (ведёт → …) машыну на рамонт.
21. Сусед (несёт → …) стос дроў у хлеў.
22. Мая сястра (берёт → …) каву замест гарбаты.

Месны склон

Практыкаванне. Утварыце ад пададзеных ніжэй словаў формы меснага склону з дапамогаю прыметнікаў “на”, “у”, “пры”, “па”.

Схема:

• -ка (ж.р.) → -цы: казка (ж.р.) → у казцы
• -ка (ж.р.) (націск.) → рака → у рацэ
• -к (м.р., н.р.) → -ку: парк → у парку
• -г (м.р.) → -зе: парог → на парозе
• зацвярдзелы зычны (Ж, Ш, Дж, Ч, Р + Ц) → -ы: плошча → плошчы
• мяккі зычны → -і: конь → кані
• астатнія выпадкі → -е: лес → у лесе

балота → балоце (цеканне)

лес, палянка, гара, рака, возера, балота, поле, хмара, неба, пясок, бераг, камень, трава, куст, дрэва, пячора, ручай, узлесак, луг, вецер

Практыкаванне. Надайце назоўнікам у дужках форму меснага склону.

1. У (лес) і на (палянка) было ціха і відно.
2. На (гара) раслі хвоі і елкі.
3. Мы адпачывалі на (возера), на самым (бераг).
4. У (балота) і на (палянка) жылі жабы і буслы.
5. На (пясок) каля возера дзеці гулялі ў квач.
6. Па (рака), каля берага плавалі качкі.
7. На (поле) і ў (трава) скакалі конікі і гайсалі мышкі.
8. У (неба) праз хмары ляцелі жоравы.
9. У цёмнай (пячора) на вялікім (камень) сядзелі кажаны.
10. На (узлесак) у (куст) хаваліся баязлівыя зайцы.
11. Каля дрэва, на (палянка) былі мурашнікі.
12. У (ручай) і каля балота плавалі рыбы.
13. На (луг) у (трава) шумелі чмялі.
14. У (лес) і на (возера) было вельмі прыгожа.
15. На (неба) зіхацела маланка.
16. У (пясок) каля ракі ляжалі людзі.
17. На (палянка) і ў (лес) мы збіралі грыбы і ягады.
18. На (дрэва) і на (куст) спявалі птушкі.
19. У (пячора) і ў (лес) жылі дзікія звяры.
20. На (бераг) і на (палянка) мы расклалі вогнішча.

Практыкаванне. Апішыце наступную карцінку, працягнуўшы пададзеныя пачаткі сказаў.

1. Мы бачым пячору. У пячоры можа жыць ...
2. У небе мы бачым ...
3. На пярэднім плане знаходзіцца возера. На возеры можна ўбачыць ...
4. На лузе мы бачым ...
5. На заднім плане мы бачым высокія горы, на вяршыні якіх ...
6. Унізе карцінкі знаходзіцца сцежка, якая вядзе ...
7. На беразе мы бачым дрэва. Пад дрэвам могуць быць ...
8. Мы бачым кусты, за якімі ...
9. У лесе могуць быць ...

Паўтарэнне. Месны склон і іншыя формы назоўнікаў

• у кім? чым? → у торбе, у аўтобусе, у яблыку, у заплечніку, у гаманцы, у пакеце, у хустцы, у крэсле, у грушы
• на кім? чым? → на цягніку, на самалёце, на таксоўцы, на машыне, на матацыкле, на самакаце, на вазку
• пры кім? чым? → пры матулі, пры каце, пры сабаку, пры зайцы, пры лісе, пры мядзведзі, пры ваўкУ
• па кім? чым (по кому? по чему?)  → па правіле, па законе, па слове
• аб кім? чым? → аб хлопчыку, аб дзяўчыне, аб ваўку

Практыкаванне. Надайце назоўнікам слушную форму.

1. Мы шпацыравалі ў ___________(парк) і спыніліся каля ___________ (лава).
2. Я ўбачыла стары ___________ (замак) на ___________ (гара).
3. Мы праводзілі час у ___________(сад).
4. Я знайшоў дзіўны камень у ___________ (пячора).
5. Птушкі сядзелі на ___________ (дрэва) і іх спеў чуўся ў ___________(лес).
6. У ___________ (вёска) не было ___________ (снег), толькі лісцё.
7. На ___________ (пляцоўка) дзецям было вельмі весела.
8. У ___________ (ручай) плыў маленькі камень.
9. Мы шпацыравалі па ___________ (пляж) і загаралі на ___________ (сонца).
10. Я сустрэла сябра на ___________ (вуліца) і мы пайшлі ў ___________ (кавярня).
11. Ён чытаў кнігу на ___________ (дрэва), якое расло ў ___________ (парк).
12. Мы знайшлі прыгожую ракавінку на ___________ (бераг) ___________ (мора).
13. Я люблю адпачываць у ___________ (сад) і слухаць ___________ (птушкі).
14. Мы з сябрамі прайшлі па ___________ (плошча) і паглядзелі на ___________ (помнік).
15. На ___________ (вакзал) мы сустрэлі шмат падарожнікаў, якія чакалі ___________ (цягнік).
16. Мы гулялі ў ___________ (парк) і ___________ (лес) і назіралі за ___________ , ___________ , ___________ , ___________ (зайцЫ, лісЫ, ваўкІ, трусЫ).
17. Я знайшоў цікавы камень у ___________ (пячора).
18. Па ___________ (мост) праходзілі людзі і ён калыхаўся на ___________ (вецер).
19. У ___________ (вёска) не было грамадскага ___________ (транспарт), усе ездзілі на ___________ (машына).
20. Мы прагуляліся па ___________ (лес) і заўважылі ___________ (жывёлы).
21. Я знайшоў старую ___________ (кніга) у ___________ (бібліятэка).
22. У ___________ (музей) было шмат цікавага, асабліва мне спадабалася старажытная ___________ (карціна).
23. Я чытаў ___________ (газета) на ___________ (канапа) і піў ___________ (гарбата).
24. Мы глядзелі на ___________ (горы) з ___________ (акно) нашага дома.
25. У ___________ (парк) раслі розныя ___________ (кветка).
26. Мы адпачывалі на ___________ (пляж) і гулялі па ___________ (пясок).
27. На ___________ (прырода) было вельмі прыгожа.
28. У ___________ (музей) мы знайшлі шмат цікавых рэчаў, напрыклад, стары ___________ (аўтамабіль).
29. На ___________ (пляцоўка) дзеці гулялі ў ___________ (футбол).
30. Мы хадзілі па ___________ (вёска) і паглядалі на традыцыйныя ___________ (дом).
31. Я люблю праходзіць па ___________ (вёска) і глядзець на ___________ (поле).
32. Мы ішлі па ___________ [вуліццы] (вулічка) і вырашылі заехаць у ___________ (кавярня).
33. На ___________ (гара) можна знайсці шмат ___________ (сцежкі).
34. На ___________ (пляцоўка) ля ___________ (парк) часта праходзяць выставы.
35. У ___________ (вёска) не было ___________ (святлафор), і людзі пераходзілі дарогу ў любым ___________ (месца).
36. Мы прайшлі па ___________ (поле) і спыніліся каля ___________ (вада).