Сусвет музыкі

Біяграфія Станіслава Касцюшкі

Станіслаў Манюшка (5 (17) мая 1819, Убель, Ігуменскі павет, Мінская губерня — 4 чэрвеня 1872, Варшава) — беларускі кампазітар, дырыгент, (создатель) польскай нацыянальнай (опере), вядомы як (персона), якая (играла) важную ролю ў (развитии) беларускай музычнай культуры.

Манюшка нарадзіўся ў (фольварке) Убель, што знаходзіцца побач з Смілавічамі, і быў (крещён) 5 мая 1819 года ў Смілавіцкім касцёле. (Первоначальную) адукацыю ён атрымаў у Мінску ў Дамініка Стэфановіча, але (из-за) сямейных абставінаў быў (вынужден) пераехаць у Варшаву. У Варшаве ён працягваў (обучение) і ў 1837 годзе выехаў у Берлін, дзе (улучшил) свае музычныя навыкі. Праз некалькі (лет) ён пераехаў у Вільню, дзе стаў (известным) як арганіст, кампазітар і педагог.

Манюшка зрабіў вялікі (вклад) у польскую і беларускую музыку. Ягонай галоўнай заслугай стала (создание) першай польскай нацыянальнай оперы. Ён таксама быў (связан) з беларускім фальклорам, бо (применял) яго ў сваіх творах. А оперы, такія як "Галька" і "Страшны двор", зрабілі яго вядомым у Еўропе.

У 1858 годзе Манюшка пераехаў у Варшаву, дзе стаў працаваць (на должности) дырыгента і дырэктара опернага тэатра. Ён таксама быў прафесарам Музычнага (института) у Варшаве. (По его инициативе) ў Варшаве пачаліся музычныя канцэрты, якія (способствовали) развіццю культурнага жыцця горада.

Манюшка быў таксама добрым сябрам і падтрымліваў сувязі з беларускімі музыкамі, (помогая) ім у музычнай адукацыі. Прыкладам, ён пісаў музыку да "Сялянкі" В. Дуніна-Марцінкевіча. Хоць гэты (произведение) не стала шырока вядомым, яно з'яўляецца важным (достижением) для беларускай (музыкальной) спадчыны.

Станіслаў Манюшка заўсёды падтрымліваў кантакты з беларускімі і польскімі музыкантамі, спрыяў (изданю) іх твораў і (устраивал) канцэрты. У яго творчасці адчуваецца (вкрапления) польскага і беларускага (фольклора), што (отражается) ў яго меладыях.

Манюшка (почил) у Варшаве ў 1872 годзе. Яго спадчына жыве ў (многочисленных) мясцінах і (почитаниях) яго імя. У 1969 годзе ў паселішчы Азёрным Чэрвеньскага раёна быў адкрыты Музей Станіслава Манюшкі, а ў 2019 годзе ў Мінску (установили) мемарыяльную (табличку) ў гонар гэтага (выдающегося) кампазітара.

Практыкаванне. Утварыце ад пададзеных ніжэй лексічных адзінак усемагчымыя аднакарэнныя словы.

1. ахрысціць
2. палепшыць
3. стварэнне
4. выкарыстоўваць
5. спадчына
6. адукацыя
7. выдатны
8. ушаноўваць
9. змусіць
10. адкрыццё

Пытанні для абмеркавання

1. Як вы лічыце, ці патрэбная ў сучасным свеце класічная музыка?
2. Што менавіта чалавек перадае праз музыку, чаго не можа выказаць словам?
3. Музыка часта суправаджае важныя моманты жыцця чалавека: нараджэнне, каханне, смерць. Чаму менавіта гук, а не маўчанне, становіцца спадарожнікам гэтых падзей?
4. Ці згодныя вы са сцверджаннем, што ў сучасным свеце музыка ўсё часцей успрымаецца як спажывецкі прадукт, а не вынік мастацтва?
5. Якое значэнне музыка мае для вашага жыцця?
6. Якія музычныя інструменты Вы ведаеце? На якіх з іх Вы хацелі б навучыцца граць? На якіх Вы ўжо ўмееце граць?
7. Ці ходзіце Вы на музычныя мерапрыемствы? Напрыклад, на канцэрты ці музычныя фестывалі?

Практыкаванне. Перакладзіце наступныя выразы на беларускую мову.

1. В музыке этой пьесы ощущается удивительное умиротворение.
2. Бирюзовый свет прожекторов отражался на сцене, создавая атмосферу покоя и мечтательности.
3. На картине изображён скрипач в беседке, окружённой цветущими деревьями.
4. Умиротворяющий ритм мелодии словно заставляет забыть обо всех проблемах.
5. Тишину в зале нарушил резкий звук смычка.
6. Небо над музыкантами внезапно озарилось вспышками молнии, но они не прервали выступление.
7. Композитор передал ощущение спокойствия сквозь тонкие оттенки гармонии и тембра.
8. Эта музыка — как беседка в летний день: укрытие от суеты, пространство для души.
9. Не обращая внимания на шум толпы, певица продолжала исполнять самую сложную музыкальную композицию.
10. Автор этой мелодии использует звук, чтобы отразить внутреннее состояние героя.
11. Композитор, видимо, хотел донести чувство тоски по дому и детству.
12. Даже блеск на лакированной поверхности рояля кажется частью музыкального произведения.
13. Эта ария создаёт умиротворяющее впечатление — всё вокруг замирает в предвкушении последней ноты.

• аматар(ка)
• афра-хаўс

Практыкаванне. Апішыце, што Вы бачыце на малюнку.

• складаць музыку / вершы
• тычачка – веха

Практыкаванне. Прачытайце тэкст, перакладаючы словы ў дужках на беларускую мову.

Гісторыя развіцця музыкі

Музыка (сопровождает – суправаджае) чалавецтва з самых даўніх часоў, з’яўляючыся (неотъемлемой – неад’емнай) часткай (духовного – духоўнага) і культурнага жыцця. Яе развіццё (отображает – адлюстоўвае) эвалюцыю чалавечага (мировосприятия – светаўспрымання), (технический прогресс) і змены соцыя-культурных парадыгмаў. Пачынаючы з першабытных рытмаў, што суправаджалі (ритуалы – рытуалы) і абрады, музыка паступова ператварылася ў складаную і шматгранную сістэму мастацкага (самовыражения – самавыказвання).

У (первобытных общинах – першабытных супольнасцях) музыка выконвала (преимущественно – пераважна) магічна-рэлігійную функцыю. Ударныя і духавыя інструменты выкарыстоўваліся для (вызова – выкліку) духаў, супакаення прыродных сіл ці святкавання (охоты – палавання). Спевы былі простымі, манатоннымі, але (насыщенными – насычанымі) сэнсамі і сімволікай. З’яўленне (письменности – пісьмовасці) дазволіла (сохранять – захоўваць) і перадаваць музычныя формы, што стала ключавым (поворотом – паваротам) у гісторыі музычнай культуры.

• пісьменнасць – грамотность
• наўмысля = наўмысна

Антычнасць прынесла музыцы новае (назначение – прызначэнне): яна пачала разглядацца як сродак (воспитания) і эстэтычнага (воздействия – уздзеяння). У старажытнай Грэцыі музыка была часткай адукацыі, (тесно – цесна / шчыльна) звязанай з матэматыкай і (философией – філасофіяй). Піфагор першым (заметил) сувязь паміж гучаннем і (счётом – падлікам), (заложив – заклаўшы) аснову для тэорыі гармоніі. Грэкі (выделяли – вылучалі / выдзялялі) этычны аспект музыкі, (считая – лічачы), што яна (влияет – уплывае) на душу і (поведение – паводзіны) чалавека.

У (Средневековье) музыка стала асноўным кампанентам хрысціянскай літургіі. Грыгарыянскі харал як унісоннае (молитвенное – малітоўнае) спяванне стаў сімвалам духоўнай (единства – адзінства). Але (постепенно) з’явівіліся шматгалосныя спевы, а таксама свецкая музыка, што (исполнялась – выконвалася) мінезінгерамі ў замках і на ( площадях – плошчах).

Эпоха (Возрождения) прынесла (музыке – музыцы) гуманізм і паліфанічную складнасць. Кампазітары пачалі (обращаться) да (разнообразной) тэматыкі, музычныя формы сталі (более богатыми – багацейшымі), вытанчанымі. У барокавы перыяд развіваюцца такія жанры, як опера, араторыя, канцэрт. Музыка робіцца (эмоциональной), дынамічнай, (возникают) новыя інструменты і тэхнікі.

пастка – западня

Эпоха класіцызму (установила – вызначыла) музычную гармонію і структуру, (положила начало периоду) вялікіх сімфоній. Бетховен на (рубеже – мяжы) класіцызму і рамантызму зрабіў музыку інструментам глыбокага (личного выражения – асабістага выказвання). Рамантызм пашырыў межы (выразительности – выразнасці), звяртаючыся да (внутреннего – унутранага) свету чалавека, прыроды, (мистицизма – містыцызму).

XX стагоддзе стала часам бурнага (эксперементирования): ад (импрессионизма – імпрэсіянізму) і атанальнасці да электроннай музыкі і (авангарда – авангарду). Музыка (вобрала в себе влияния – увабрала ў сябе ўплыў) розных культур, яна стала глабальнай (явлением – з’явай), сродкам (протеста), супакою, (сочуствия – спачування) і (сплочения – згуртавання). Цяпер, ва ўмовах (цифровой) рэвалюцыі, музыка (доступна – даступная) ўсім і (везде), але менавіта таму ўзнікае (потребность в возвращении) да глыбіні і аўтэнтычнасці.

Такім чынам, гісторыя музыкі — гэта гісторыя (человеческих) пачуццяў, думак і (стремлений – памкненняў), (воплощённая – увасобленая) ў гучанні. Гэта (свидетельство – сведчанне) таго, як гук (превращается – ператварацца) ў форму (существования – існавання) душы.

Ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў

Ступень	Прыметнік (якая?)	Прыслоўе (як?)
Звычайная	прыгожая музыка	яна спявае прыгожа
Вышэйшая	прыгажэйшая музыка	яна спявае прыгажэй
Найвышэйшая	найпрыгажэйшая музыка	яна спявае найпрыгажэй

🔹 Практыкаванне 1

Вызначце, ад якіх з наступных прыметніках магчыма ўтварыць ступені параўнання.

1. арганнае суправаджальнне
2. кранальная мелодыя
3. камерны канцэрт
4. гучны хор
5. лірычная балада
6. віртуозны музыкант
7. вакальны ансамбль
8. рытмічны фрагмент
9. сімфанічны аркестр
10. тонкі слых
11. электроннае гучанне
12. прыгожая мелодыя
13. натхнёны выканаўца

---

🔹 Практыкаванне 2

Утварыце вышэйшую і найвышэйшую ступень параўнання ад пададзеных прыметнікаў.

1. хуткі рытм
2. складаны пасаж
3. прыгожы голас
4. моцны тэмбр
5. выразны матыў
6. тонкі слых
7. яркае гучанне
8. чысты інтэрвал
9. віртуозная ігра
10. мяккі пераход
11. дакладны рытм
12. цікавая імправізацыя
13. павольны тэмп
14. глыбокі бас
15. простая структура
16. эмацыйны рэфрэн

---

🔹 Практыкаванне 3

Устаўце пададзеныя прыметнік ці прыслоўе ў форме належнай ступені параўнання.

1. Гэтая частка сімфоніі гучыць __________ (глыбока) за астатнія.
2. У гэтым запісе бас гучыць __________ (моцна), чым у папярэднім.
3. Яна выконвае мелодыю __________ (чыста), чым іншыя спявачкі.
4. Гэта (яркае) гучанне, якое мне даводзілася чуць.
5. У гэтым творы партыя скрыпкі (складаныя) за партыю піяніна.
6. Тэмп выканання стаў (хуткі) на заканчэнне.
7. У гэтым ансамблі спевакі працуюць (странней) з усіх, каго я чуў.

---

🔹 Практыкаванне 4

Выберыце прымальную форму з прапанаваных.

1. Гэта (цікавы) рэфрэн у альбоме.
2. З усіх інструментаў басэтля гучыць (нізкі).
3. Гэты твор (эмоцыянальны) з усяго рэпертуару.
4. Спявачка выконвае партыю (моцны).
5. У гэтым канцэрце тэмп быў (павольны), калі параўноўваць з іншымі творамі.
6. Мой вучань грае (чыста / чысцей / найчыстай) за ўсіх астатніх.
7. Гэта (складаны / складанейшы / найскладанейшы) твор Шапэна.
8. Аркестр працаваў (зладжана / зладжаней / найзладжаней) у фінале.
9. У фінале музыка была (яркая / яскравейшая / найяскравейшая).
10. Я лічу, што гэты выканаўца (выразны / выразнейшы / найвыразнейшы).