Навуковы стыль маўлення

Тэарэтычны матэрыял

Навуковы стыль  абслугоўвае сферу навукі, тэхнікі і навучальных зносін.

Мэта навуковага тэксту — перадаваць навуковыя веды, сістэматызаваць і класіфікаваць факты, сфармуляваць пэўныя правілы і заканамернасці.

Агульныя стылёвыя рысы навуковых тэкстаў: дакладнасць, доказнасць, лагічнасць, аргументаванасць выкладу. Навуковы тэкст рэалізуе пераважна пісьмовую (маналагічную) форму маўлення, радзей — вусную (даклад, выступленне на канферэнцыі).

Асноўныя жанры навуковага стылю: навуковы артыкул, рэферат, манаграфія, даклады і выступленні на навуковую тэму.

Лексіка тэкстаў навуковага стылю характарызуецца дакладнасцю, актыўным выкарыстаннем тэрмінаў, слоў з абстрактным значэннем.

Разнавіднасць стылю — навукова-папулярны падстыль. Навукова-папулярныя выданні разлічаны на чытача, які не мае спецыяльнай падрыхтоўкі. З гэтай прычыны выкарыстоўваюцца агульнанавуковая лексіка, вобразныя сродкі мовы, а вузкаспецыяльныя тэрміны, як правіла, не ўжываюцца.

Практыкаванні

1. Вывучэнне лексікі, характэрнае для навуковага стылю маўлення;
2. Устаўленне словаў у пропускі.
3. Лексіка;
4. Сказы.

Адказы на практыкаванні

Словы навуковага стылю

Па-беларуску	Па-руску
су́тнасць, і́снасць – суть абагу́льніць – обобщить запэ́ўніць – заверить, уверить падсумава́ць – подытожить падкрэ́сліць – подчеркнуть абмеркава́ць – обсудить з гэ́тага выніка́е – из этого следует на заканчэ́нне – в заключение тлума́чыць – объяснять, пояснять разва́жа́ць – рассуждать адця́гнены – отвлечённый меркава́ць – полагать, предполагать лічы́ць (ён лі́чыць) – считать (он считает)	абвярга́ць – опровергать абве́ргнуць – опровергнуть пацве́рдзіць – подтвердить ва́рта адзна́чыць – стоит отметить паве́даміць – сообщить вы́явіць – обнаружить меркава́нне – мнение, суждение высно́ва – вывод да́дзены – данный дакла́днасць, вераго́днасць – достоверность рэчаі́снасць – действительность адпавяда́ць – соответствовать

Практыкаванне на выпраўленне памылак у тэксце навуковага стылю

Артыкул з памылкамі

Выпраўлены артыкул

Уплыў экалагічных умоў на рост раслін Сутнасць даследвання заключаецца ў вывучэнні ўплыва розных экалагічных умоў на рост раслін. Перад намі стаіць мэта абагуліць наяўныя звесткі і выявіць асноўныя фактары, якія спрыяюць або замінаюць іх развіцію. Згодна з вызначанымі крытэрыямі былі падобраны абразцы для аналізу. На заканчэнне кожнага эксперыменту мы падсумавалі атрыманыя звесткі, падкрэсліў значэнне влажнасці, тэмпературы і сонечнага света для роста раслін. Факты паказваюць, што недахоп сонечнай энергіі значна запавольвае фотасінтез. Наш пункт гледжання абапіраецца на дакладнасць навуковых фактаў. З даследвання вынікае, што нават незначныя змены ў клімату могуць выклікаць з'явы, якія уплываюць на раслінны свет. Мы меркавалі, што расліны адаптыруюцца да зменлівых умоў, і праца гэта пацвердзіла. Лічыць, што ўсе расліны аднолькава рэагіруюць на змены клімата, няслушна. Таму варта адзначыць неабходнасць далнейшых даследаванняў у гэтам накірунку. Выснова: комплексны падход дазволіць лепш зразумець механізмы адаптацыі раслін.

Уплыў экалагічных умоў на рост раслін Сутнасць даследавання заключаецца ў вывучэнні ўплыву розных экалагічных умоў на рост раслін. Перад намі стаіць мэта абагýльніць наяўныя звесткі і выявіць асноўныя фактары, якія спрыяюць або замінаюць іх развіццю. Згодна з вызначанымі крытэрыям, былі падабрáны ўзоры для аналізу. На заканчэнне кожнага эксперыменту мы падсумавалі атрыманыя звесткі, падкрэсліўшы значэнне вільготнасці, тэмпературы і сонечнага святла для росту раслін. Факты паказваюць, што недахоп сонечнай энергіі значна запавольвае фотасінтэз. Наш пункт гледжання абапіраецца на дакладнасць навуковых фактаў. З даследавання вынікае, што нават нязнáчныя змены ў клімаце могуць выклікаць з'явы, якія ўплываюць на раслінны свет. Мы меркавалі, што расліны адаптуюцца да зменлівых умоў, і праца гэта пацвердзіла. Лічыць, што ўсе расліны аднолькава рэагуюць на змены клімату, няслушна. Таму варта адзначыць неабходнасць далейшых даследаванняў у гэтым кірунку/напрамку. Выснова: комплексны падыход дазволіць лепш зразумець механізмы адаптацыі раслін.

Дадатковыя словы з сустрэчы

• займеннік – местоимение
• даказальнасць – доказуемость
• доказнасць – доказательность
• напрыканцы ... – в конце ...

~ напрыканцы сустрэчы ўдзельнікі паціснулі рукі – в конце встречи участники пожали руки

• з майго пункту гледжання = з майго гледзішча – с моей точки зрения
• верыць – верить
• будучы – 1. будущий; 2. будучи (дзеепрыслоўе)

• абагу́ліць – обобществить, коллективизировать
• абагу́льніць – обобщить
• адця́гнены – отвлечённый, абстрактный
• хлапе́чнік – мальчишник
• дзяво́чнік, дзяво́чая субо́та – девичник

Цікавосткі

Розніца паміж словамі "кропка" і "пункт":

Слова "кропка" азначае:

1. знак прыпынку;

o Паставіць кропку ў канцы сказа.

1. геаметрычнае паняцце;

o На прамяні размешчаная кропка А.

1. месца збірання вялікай колькасці чагосьці;

o  Усе ведалі пра гэтую найбуйнейшую гандлёвую кропку.

1. узор, арнамент.

o  Дзяўчына часцяком апранала сваю сукенку ў кропкі.

Слова "пункт" азначае:

1. частку спісу або структуры;

o Трэба выканаць кожны пункт інструкцыі.

1. месца або кропку на мапе;

o Адпраўны пункт маршруту знаходзіцца ў цэнтры горада.

1. аспект або меркаванне;

o З яго пункта гледжання, гэта правільнае рашэнне.

1. мяжу, пры якой надыходзіць пэўная з'ява.

o  Вада дасягнула пункту замярзання.

Пра дзеясловы "бачыць" і "відзець"

У старабеларускай мове (XIV – пач. ХІХ стст.) існавалі два дзеясловы "відзець" і "бачыць". "Відзець" пераважна ўжываўся ў справаводстве, а "бачыць" – у гутарковай мове. З цягам часу дзеяслоў "бачыць" выціснуў "відзець". Але ад апошняга ўтварыўся шэрага слоў, якія дагэтуль існуюць у сучаснай беларускай мове. Прыкладам: "від" (рус. вид на что-л.), "відовішча" (рус. зрелище), "відавочны" (рус. очевидны).

• Этымалогія дзеяслова "відзець":
  • Дзеяслоў "відзець" паходзіць ад праславянскага кораня "viděti", які меў значэнне "бачыць" і быў агульным для ўсіх славянскіх моў.
  • Гэты корань ёсць таксама ў лацінскай мове (videre), ад якога паходзяць англійскае "video" і іншыя запазычанні, звязаныя з бачаннем.
• Этымалогія дзеяслова "бачыць":
  • Гістарычна форма "бачыць" утварылася ад праславянскага *obačiti, якое значыла "ўспрыняць ачыма". Калі адкінуць прыстаўку ob-, то ў праславянскім корані можна прасачыць сувязь з сучасным словам "вочы".
  • Дзеяслоў "бачыць" (укр. бачити) замацавалася ў беларускай, польскай і ўкраінскай мовах.