Сусвет музыкі

Біяграфія Станіслава Касцюшкі

Станіслаў Манюшка (5 (17) мая 1819, Убель, Ігуменскі павет, Мінская губерня — 4 чэрвеня 1872, Варшава) — беларускі кампазітар, дырыгент, (создатель) польскай нацыянальнай (опере), вядомы як (персона), якая (играла) важную ролю ў (развитии) беларускай музычнай культуры.

Манюшка нарадзіўся ў (фольварке) Убель, што знаходзіцца побач з Смілавічамі, і быў (крещён) 5 мая 1819 года ў Смілавіцкім касцёле. (Первоначальную) адукацыю ён атрымаў у Мінску ў Дамініка Стэфановіча, але (из-за) сямейных абставінаў быў (вынужден) пераехаць у Варшаву. У Варшаве ён працягваў (обучение) і ў 1837 годзе выехаў у Берлін, дзе (улучшил) свае музычныя навыкі. Праз некалькі (лет) ён пераехаў у Вільню, дзе стаў (известным) як арганіст, кампазітар і педагог.

Манюшка зрабіў вялікі (вклад) у польскую і беларускую музыку. Ягонай галоўнай заслугай стала (создание) першай польскай нацыянальнай оперы. Ён таксама быў (связан) з беларускім фальклорам, бо (применял) яго ў сваіх творах. А оперы, такія як "Галька" і "Страшны двор", зрабілі яго вядомым у Еўропе.

У 1858 годзе Манюшка пераехаў у Варшаву, дзе стаў працаваць (на должности) дырыгента і дырэктара опернага тэатра. Ён таксама быў прафесарам Музычнага (института) у Варшаве. (По его инициативе) ў Варшаве пачаліся музычныя канцэрты, якія (способствовали) развіццю культурнага жыцця горада.

Манюшка быў таксама добрым сябрам і падтрымліваў сувязі з беларускімі музыкамі, (помогая) ім у музычнай адукацыі. Прыкладам, ён пісаў музыку да "Сялянкі" В. Дуніна-Марцінкевіча. Хоць гэты (произведение) не стала шырока вядомым, яно з'яўляецца важным (достижением) для беларускай (музыкальной) спадчыны.

Станіслаў Манюшка заўсёды падтрымліваў кантакты з беларускімі і польскімі музыкантамі, спрыяў (изданю) іх твораў і (устраивал) канцэрты. У яго творчасці адчуваецца (вкрапления) польскага і беларускага (фольклора), што (отражается) ў яго меладыях.

Манюшка (почил) у Варшаве ў 1872 годзе. Яго спадчына жыве ў (многочисленных) мясцінах і (почитаниях) яго імя. У 1969 годзе ў паселішчы Азёрным Чэрвеньскага раёна быў адкрыты Музей Станіслава Манюшкі, а ў 2019 годзе ў Мінску (установили) мемарыяльную (табличку) ў гонар гэтага (выдающегося) кампазітара.

Практыкаванне. Утварыце ад пададзеных ніжэй лексічных адзінак усемагчымыя аднакарэнныя словы.

1. ахрысціць
2. палепшыць
3. стварэнне
4. выкарыстоўваць
5. спадчына
6. адукацыя
7. выдатны
8. ушаноўваць
9. змусіць
10. адкрыццё

Пытанні для абмеркавання

1. Як вы лічыце, ці патрэбная ў сучасным свеце класічная музыка?
2. Што менавіта чалавек перадае праз музыку, чаго не можа выказаць словам?
3. Музыка часта суправаджае важныя моманты жыцця чалавека: нараджэнне, каханне, смерць. Чаму менавіта гук, а не маўчанне, становіцца спадарожнікам гэтых падзей?
4. Ці згодныя вы са сцверджаннем, што ў сучасным свеце музыка ўсё часцей успрымаецца як спажывецкі прадукт, а не вынік мастацтва?
5. Якое значэнне музыка мае для вашага жыцця?
6. Якія музычныя інструменты Вы ведаеце? На якіх з іх Вы хацелі б навучыцца граць? На якіх Вы ўжо ўмееце граць?
7. Ці ходзіце Вы на музычныя мерапрыемствы? Напрыклад, на канцэрты ці музычныя фестывалі?

Практыкаванне. Перакладзіце наступныя выразы на беларускую мову.

1. В музыке этой пьесы ощущается удивительное умиротворение.
2. Бирюзовый свет прожекторов отражался на сцене, создавая атмосферу покоя и мечтательности.
3. На картине изображён скрипач в беседке, окружённой цветущими деревьями.
4. Умиротворяющий ритм мелодии словно заставляет забыть обо всех проблемах.
5. Тишину в зале нарушил резкий звук смычка.
6. Небо над музыкантами внезапно озарилось вспышками молнии, но они не прервали выступление.
7. Композитор передал ощущение спокойствия сквозь тонкие оттенки гармонии и тембра.
8. Эта музыка — как беседка в летний день: укрытие от суеты, пространство для души.
9. Не обращая внимания на шум толпы, певица продолжала исполнять самую сложную музыкальную композицию.
10. Автор этой мелодии использует звук, чтобы отразить внутреннее состояние героя.
11. Композитор, видимо, хотел донести чувство тоски по дому и детству.
12. Даже блеск на лакированной поверхности рояля кажется частью музыкального произведения.
13. Эта ария создаёт умиротворяющее впечатление — всё вокруг замирает в предвкушении последней ноты.

Практыкаванне. Апішыце, што Вы бачыце на карцінках. Як Вы думаеце, якія эмоцыі маюць выканаўцы?

Практыкаванне. Апішыце, што Вы бачыце на малюнку.

Практыкаванне. Прачытайце тэкст, перакладаючы словы ў дужках на беларускую мову.

Гісторыя развіцця музыкі

Музыка (сопровождает) чалавецтва з самых даўніх часоў, з’яўляючыся (неотъемлемой) часткай (духовного) і культурнага жыцця. Яе развіццё (отображает – адлюстоўвае) эвалюцыю чалавечага (мировосприятия – светаўспрымання), (технический прогресс) і змены соцыя-культурных парадыгмаў. Пачынаючы з першабытных рытмаў, што суправаджалі (ритуалы – рытуалы) і абрады, музыка паступова ператварылася ў складаную і шматгранную сістэму мастацкага (самовыражения – самавыказвання).

У (первобытных общинах) музыка выконвала (преимущественно – пераважна) магічна-рэлігійную функцыю. Ударныя і духавыя інструменты выкарыстоўваліся для (вызова – выкліку) духаў, супакаення прыродных сіл ці святкавання (охоты – палавання). Спевы былі простымі, манатоннымі, але (насыщенными – насычанымі) сэнсамі і сімволікай. З’яўленне (письменности) дазволіла (сохранять – захоўваць) і перадаваць музычныя формы, што стала ключавым (поворотом – паваротам) у гісторыі музычнай культуры.

Антычнасць прынесла музыцы новае (назначение – прызначэнне): яна пачала разглядацца як сродак (воспитания) і эстэтычнага (воздействия – уздзеяння). У старажытнай Грэцыі музыка была часткай адукацыі, (тесно – цесна / шчыльна) звязанай з матэматыкай і (философией – філасофіяй). Піфагор першым (заметил) сувязь паміж гучаннем і (счётом – падлікам), (заложив – заклаўшы) аснову для тэорыі гармоніі. Грэкі (выделяли – вылучалі / выдзялялі) этычны аспект музыкі, (считая – лічачы), што яна (влияет – уплывае) на душу і (поведение – паводзіны) чалавека.

У (Средневековье) музыка стала асноўным кампанентам хрысціянскай літургіі. Грыгарыянскі харал як унісоннае (молитвенное – малітоўнае) спяванне стаў сімвалам духоўнай (единства – адзінства). Але (постепенно) з’явівіліся шматгалосныя спевы, а таксама свецкая музыка, што (исполнялась – выконвалася) мінезінгерамі ў замках і на ( площадях – плошчах).

Эпоха (Возрождения) прынесла (музыке – музыцы) гуманізм і паліфанічную складнасць. Кампазітары пачалі (обращаться) да (разнообразной) тэматыкі, музычныя формы сталі (более богатыми – багацейшымі), вытанчанымі. У барокавы перыяд развіваюцца такія жанры, як опера, араторыя, канцэрт. Музыка робіцца (эмоциональной), дынамічнай, (возникают) новыя інструменты і тэхнікі.

Эпоха класіцызму (установила – вызначыла) музычную гармонію і структуру, (положила начало периоду) вялікіх сімфоній. Бетховен на (рубеже – мяжы) класіцызму і рамантызму зрабіў музыку інструментам глыбокага (личного выражения – асабістага выказвання). Рамантызм пашырыў межы (выразительности – выразнасці), звяртаючыся да (внутреннего – унутранага) свету чалавека, прыроды, (мистицизма – містыцызму).

XX стагоддзе стала часам бурнага (эксперементирования): ад (импрессионизма – імпрэсіянізму) і атанальнасці да электроннай музыкі і (авангарда – авангарду). Музыка (вобрала в себе влияния – увабрала ў сябе ўплыў) розных культур, яна стала глабальнай (явлением – з’явай), сродкам (протеста), супакою, (сочуствия – спачування) і (сплочения – згуртавання). Цяпер, ва ўмовах (цифровой) рэвалюцыі, музыка (доступна – даступная) ўсім і (везде), але менавіта таму ўзнікае (потребность в возвращении) да глыбіні і аўтэнтычнасці.

Такім чынам, гісторыя музыкі — гэта гісторыя (человеческих) пачуццяў, думак і (стремлений – памкненняў), (воплощённая – увасобленая) ў гучанні. Гэта (свидетельство – сведчанне) таго, як гук (превращается – ператварацца) ў форму (существования – існавання) душы.

Ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў

Ступень	Прыметнік (якая?)	Прыслоўе (як?)
Звычайная	прыгожая музыка	яна спявае прыгожа
Вышэйшая	прыгажэйшая музыка	яна спявае прыгажэй
Найвышэйшая	найпрыгажэйшая музыка	яна спявае найпрыгажэй

🔹 Практыкаванне 1

Вызначце, ад якіх з наступных прыметнікаў магчыма ўтварыць ступені параўнання.

1. арганнае суправаджэнне
2. кранальная мелодыя
3. камерны канцэрт
4. гучны хор
5. лірычная балада
6. віртуозны музыкант
7. вакальны ансамбль
8. рытмічны фрагмент
9. сімфанічны аркестр
10. тонкі слых
11. электроннае гучанне
12. прыгожая мелодыя
13. натхнёны выканаўца

---

🔹 Практыкаванне 2

Утварыце вышэйшую і найвышэйшую ступень параўнання ад пададзеных прыметнікаў.

1. хуткі рытм
2. складаны пасаж
3. прыгожы голас
4. моцны тэмбр
5. выразны матыў
6. тонкі слых
7. яркае гучанне
8. чысты інтэрвал
9. віртуозная ігра
10. мяккі пераход
11. дакладны рытм
12. цікавая імправізацыя
13. павольны тэмп
14. глыбокі бас
15. простая структура
16. эмацыйны рэфрэн

---

🔹 Практыкаванне 3 Устаўце пададзеныя прыметнікі і прыслоўі ў форме вышэйшае ці найвышэйшае ступені параўнання.

1. Гэтая частка сімфоніі гучыць __________ (глыбока) за астатнія.
2. У гэтым запісе бас быў __________ (моцна), чым у папярэднім.
3. Яна выконвае мелодыю __________ (чыста) за іншых спявачак.
4. Гэта __________ (яркае) гучанне, якое мне даводзілася чуць.
5. У гэтым творы партыя скрыпкі __________ (складаныя) за партыю піяніна.
6. Тэмп выканання стаў __________ (хуткі) у заканчэнні твора.
7. У гэтым ансамблі спевакі працуюць __________ (старанна) сярод усіх іншых удзельнікаў конкурса.
8. Гэта __________ (цікавы) рэфрэн у альбоме. Ніколі не чуваў такое спалучэнне акордаў.
9. Неналаджаная басэтля гучала __________ (нізкі) за ўсе астатнія інструменты.
10. Гэты твор __________ (эмоцыянальны) з усяго рэпертуару барда.
11. Спявачка выконвае партыю __________ (моцны) за яе канкурэнта.
12. У гэтым канцэрце тэмп быў __________ (павольны), калі параўноўваць яго з іншымі творамі.
13. Мой вучань грае __________ (чысты) ад ўсіх астатніх.
14. Мушу прызнаць, што гэта __________ (складаны) твор Шапэна.
15. Аркестр працаваў __________ (старанна) у фінале конкурсу. Вось да чаго прыводзіць безупы+нная праца.
16. У фінале музыка была __________ (яркая) ад той мелодыі, што была ва ўверцюры.
17. Я лічу, што гэты выканаўца спявае __________ (выразны) за тых, якіх я чуў раней.

Пактыкаванне 1. Перакладзіце пададзеныя выразы на беларускую мову.

1. сочинять музыку и стихи
2. важна веха в истории
3. музыка сопровождает человека по жизни
4. неотъемлемая часть культуры
5. отражает эволюцию мировосприятия
6. посещать занятия по молитвенному пению
7. функция музыки в мистическом ритуале
8. песня, насыщенная смыслом и символизмом
9. появление письменности
10. сохранять музыкальные формы
11. средство эстетического воздействия
12. заложить основу для гармонического сочетания звуков
13. положительно влиять на душу
14. поведение человека
15. духовное единство
16. светская музыка звучит на площадях страны
17. более богатые музыкальные формы
18. утончённая и эмоциональная композиция
19. выражение эмоций посредством музыкальных форм
20. композиция, вобравшая мировые влияния
21. музыка как средство протеста
22. удовлетворить потребность в самобытности
23. свидетельство неустойчивого душевного состояния
24. художестенные средства выразительности

Практыкаванне. Перакладзіце наступныя выразы на беларускую мову

1. В детстве Бетховен учился в музыкальной школе и играл на фортепиано.
2. В концертном зале Вены публика слушала его затив дыхание.
3. Последний аккорд передавал настроение глубокой внутренней печали композитора.
4. На репетиции этой оперы было задействовано более сорока исполнителей.
5. В одной из пьес Шостаковича партия тромбона звучит особенно насыщенно.
6. В импровизации этого музыканта труба приобретает исключительную выразительность.
7. В середине композиции её голос в ретро-тесситуре особенно трогает слушателя.
8. На нью-йоркской сцене он уверенно исполнял сложную партию на контрабасе.
9. В выступлении Эдит Пиаф в центральном эпизоде зазвучали изысканейшие мелизмы.
10. Диджей формировал структуру композиции, работая с пластинками в стиле афро-хаус.
11. В репризе её вокал приобрёл большую мягкость и точность интонации.
12. У Баха каждая музыкальная фраза выстроена с кристальной логикой и стройностью.
13. Творчество Луи Армстронга передаёт подлинный дух джазовой импровизации.
14. В интонациях флейты этого произведения словно отзывается внутренняя боль.
15. На городском фестивале музыкант выступал с живым сетом на синтезаторе и барабанах.
16. В церковном хоре прозвучали высокие ноты удивительной чистоты.
17. На вечеринке её муж исполнял гитарную партию с неожиданными звуковыми оттенками.
18. В звучании фортепиано в этом моменте композиции чувствуется равновесие и покой.
19. Бирюзовый свет прожекторов оттенял изысканность её сценического образа.
20. В этом репертуаре не нашлось ни одного произведения, подходящего её диапазону.
21. В припеве у Бьорк слышны эмоциональные всплески и необычные звуковые сочитания. В репетиционной записи партия фортепиано звучала ощутимо громче.

Пытанні для абмеркавання

1. Што Вы разумеце пад словамі "творчасць і "талент"?
2. Ці існуюць людзі без аніякага таленту? Альбо кожны можа раскрыць нешта ў сабе?
3. Што важней для творчасці: натхненне ці дысцыпліна?
4. Ці можна стаць таленавітым праз працавітасць, калі няма "схільнасці ад прыроды"?

Гісторыя беларускае музыкі

Практыкаванне. Апішыце, што Вы бачыце на карцінцы.

Практыкаванне. Перад чытаннем тэксту выканайце практыкаванне, скіраванае на вывучэнне музычнай тэрміналогіі.

Практыкаванне. Прачытайце тэкст, перакладаючы словы ў дужках з расейскай мовы на беларускую.

Музыка Беларусі з’яўляецца (неотъемлемой) часткай духоўнага і культурнага жыцця беларускага (народа). Яе (истоки) сягаюць у (глубь) часоў, калі на тэрыторыі сучаснай Беларусі былі (обнаружены) першыя музычныя інструменты, (изготовленные) з костак жывёл. (С течением времени) гэтыя прылады развіваліся і набывалі (более сложные) формы, (отражая) пераход ад магічных рытуалаў да свецкага і (религиозного) мастацтва.

(Древняя) музыка Беларусі развівалася ў (тесной) сувязі з хрысціянствам, што прынесла ўплывы (византийской), а пазней і (западноевропейской) традыцый. Праваслаўныя спевы адлюстроўвалі (ассимиляцию) візантыйскага (песенного) канона і (местных) фальклорных традыцый, што дало пачатак арыгінальнай (знаменной) сістэме і (определило) характар беларускай царкоўнай музыкі на (века). Супрасльскі і Жыровіцкі ірмалой, а таксама іншыя (сборники), (свидетельствуют) пра глыбокае развіццё нотнай культуры.

Паралельна з гэтым развівалася (католическая) музыка, якая з’явілася на беларускіх землях разам з лацінскім (обрядом). (Иезуитские) і францысканскія традыцыі (создали) адукацыйную і мастацкую базу, у якой (взращивались) мясцовыя і (приглашённые) кампазітары. Віленская акадэмія і Слонімская (капелла) служылі цэнтрамі прафесійнага (музицирования). Не менш важнай была і (униатская) музыка, што (объединила) ўсходнеславянскую і заходнюю традыцыі, (используя) як знаменны спеў, так і (многоголосье) ў стылі партэсных спеваў.

Свецкая музыка Беларусі (возникла) і развівалася на дварах магнатаў і ў гарадах. Музыка (сопровождала) тэатральныя паказы, школьныя (инсценировки) і ўрачыстасці. Найбольш (известные) цэнтры — (Несвиж), Слуцк, Слонім, Шклоў — стварылі (условия) для развіцця (оркестров), капэл і нават першых оперных (постановок). У гэтым кантэксце (стоит упомянуть) імёны Тызенгаўза, Радзівіла і Агінскага, якія былі не толькі мецэнатамі, але і актыўнымі (создателями) музычнага (среды).

У XIX стагоддзі акцэнт (переместился) на даследаванне і (обработку) народнай песні. Этнографы і кампазітары збіралі і публікавалі беларускія (мелодии), што стварала (фундамент) для прафесійнай кампазітарскай школы. У гэты перыяд (приобретают) значэнне такія фігуры, як Міхал Клеафас Агінскі, Антоній Абрамовіч, Станіслаў Манюшка. Развіваліся таксама (частные) школы, салоннае (исполнительство), гарадскія аркестры, што спрыяла (расширению) музычнай адукацыі.

Такім чынам, беларуская музыка прайшла складаны і багаты шлях развіцця ад (древнейших) інструментаў да шматгалосся, ад (храмовой) службы да тэатральных і свецкіх жанраў. Увесь гэты працэс (свидетельствует) пра глыбокую сувязь беларускай музыкі з нацыянальнай і еўрапейскай культурай, яе (способность) (переосмыслять) знешнія ўплывы і ствараць (собственные) арыгінальныя формы, якія і сёння захоўваюць сваю мастацкую (ценность).

Для даведкі: ірмалой (рус. ирмологион) — зборнік ірмосаў праваслаўнага набажэнства

Практыкаванні. Перакладзіце наступныя сказы на беларускую мову.

1. Музыка Беларуси — это не просто искусство, а зеркало духовного кода нации.
2. Она формировалась на перекрёстке архаических ритуалов и раннехристианских влияний.
3. Археологические находки доказывают, что музыкальные инструменты были известны уже в палеолите.
4. Изменения в функции музыки — от ритуальной до эстетической — отражают глубокие культурные трансформации.
5. Византийские и западноевропейские певческие каноны интегрировались в белорусский церковный ландшафт.
6. Асимиляция византийской гимнографии дала толчок развитию оригинальной знаменной системы.
7. Монастырские сборники, такие как Супрасльский и Жировичский ирмолои, зафиксировали высокий уровень музыкального профессионализма.
8. Католическая музыка на белорусских землях способствовала укреплению латинской традиции и развитию органного искусства.
9. Иезуитские и францисканские учебные заведения стали центрами не только духовного, но и музыкального образования.
10. Униатская традиция объединила восточную и западную музыкальные школы, создав уникальный партесный стиль.
11. Светское музицирование развивалось в среде магнатских дворов, где театр и музыка образовывали эстетическое единство.
12. Музыкальные центры в Несвиже, Слониме и Шклове сыграли роль инкубаторов национальной сценической культуры.
13. Фигуры Тызенгауза, Огинского и Радзивилла воплощают синтез меценатства и творческого действия.
14. В XIX веке началась активная систематизация и фиксация белорусского народного фольклора.
15. Публикации этнографических и музыкальных материалов стали основой композиторского образования.
16. Отдельные творцы, такие как Монюшко и Абрамович, предприняли попытку композиторского осмысления народной мелодии.
17. Развитие частного образования и салонного исполнительства определяло культурную полифонию того времени.
18. Городские оркестры стали инструментом популяризации музыки среди широких слоёв населения.
19. Белорусская музыка — это диалектика традиции и новаторства, локального и универсального.
20. Её способность усваивать внешние влияния и превращать их в национальные формы свидетельствует о высоком творческом потенциале.