Анатомія чалавека ды жывёл

Лексіка на тэму: https://wordwall.net/resource/106559575

🧩 Практыкаванне. Цікавыя факты пра органы жывёл і чалавека 📌 Пастаўце назоўнікі ў дужках у месны склон з патрэбным прыназоўнікам.

1. 🐋 У (сэрца) касаткі падчас глыбокага нырцаваггя рэзка запавольваецца рытм скарачэнняў.
2. 🦅 У (лёгкія) птушак паветра цыркулюе і на ўдыху, і на выдыху.
3. 🦈 У (крывяносныя сасуды) акулы захоўваецца ціск нават пры імклівых паваротах цела.
4. 🧠 У (галаўны мозг) варон былі выяўленыя здольнасці да планавання складаных дзеянняў.
5. 🧬 У (лімфатычныя вузлы) млекакормячых пастаянна адбываецца фільтрацыя шкодных часцінак.
6. 🐍 У(перыферычная нервовая сістэма) змей цеплавыя сігналы ўспрымаюцца з высокай дакладнасцю.
7. 🫀 У (сардэчныя клапаны) коней узнікае вялікая напруга падчас хуткага бегу.
8. 🧫 У (касцявы мозг) чалавека бесперапынна ўтвараюцца новыя клеткі крыві.
9. 🧪 У (печань) марскіх сысуноў эфектыўна нейтралізуюцца таксіны з ежы.
10. 💧 У (ныркі) вярблюда вада ўтрымліваецца значна даўжэй, чым у іншых жывёл.
11. 🍯 У (падстраўнікавая залоза) мядзведзяў запавольваецца фізіялагічная актыўнасць падчас зімовай спячкі.
12. ❄️ У (шчытападобная залоза) палярных жывёл вылучаюцца гармоны, што падтрымліваюць стабільную тэмпературу цела.
13. ⚡ У (наднырачнікі) адбываюцца працэсы, што адыгрываюць асноўную ролю ў рэакцыях на стрэс.
14. 🦊 У (спінны мозг) лісы імпульсы перадаюцца вельмі хутка падчас палявання.
15. 🍽️ У (стрававод) жуйных жывёл ежа можа часова вяртацца для паўторнага перажоўвання.
16. 🥣 У (страўнік) дэльфінаў ёсць некалькі аддзелаў для апрацоўкі рознай ежы.
17. 🧪 У (дванаццаціпалая кішка) пачынаецца інтэнсіўнае расшчапленне пажыўных рэчываў.
18. 🧻 У (тоўстая кішка) чалавека фарміруецца мікрабіём, важны для агульнага здароўя.
19. 🐴 У (сляпая кішка) коней адбываецца ферментацыя расліннай абалоніны.
20. 🎯 У (мозачак) каардынуюцца дакладнасць рухаў і пачуццё раўнавагі.
21. 🐦 У (валлё) птушкі зерне назапашваецца перад далёкімі пералётамі.
22. 🐟 У (плавальны пузыр) рыбы адбываюцца працэсы, што рэгулююць здольнасць апускацца на розныя глыбіні.
23. 👶 У (маціца) чалавека ствараюцца ўмовы для развіцця плоду.
24. 🧩 У (цэнтральная нервовая сістэма) чалавека адбываецца вонкавага ўспрыманне болю.

🧠 Практыкаванне. Перакладзіце сказы на беларускую мову.

Адкажыце на пытанні пасля выканання:

❓ Якія з гэтых эмоцый Вы адчувалі на гэтым і мінулым тыдні і чаму?

1. ✨ После успешной операции на сердце хирург чувствовал невероятную возвышенность и профессиональный триумф.
2. 😔 Длительная болезнь и постоянная слабость вызывали у пациента глубокую подавленность и апатию.
3. 😳 Врач был в полном ошеломлении от того, как быстро зажила эта сложная рана.
4. 🫨 После ночной смены в реанимации молодая медсестра чувствовала полную физическую и душевную опустошенность.
5. 😟 Сильная обеспокоенность состоянием здоровья близкого человека не давала ему уснуть до самого утра.
6. 😮 Общая удивленность коллег была вызвана редким диагнозом, который поставили в нашей местной больнице.
7. 🩶 Когда стандартное лечение не помогало, больной на мгновение впал в настоящую отчаянность.
8. 😑 Лекарства вызвали странное состояние, при котором полная равнодушность сменила все прежние яркие переживания.
9. 🔥 Несмотря на усталость, новый реабилитолог работал с огромным воодушевлением, помогая людям восстанавливать движения.
10. 💫 Глядя на новорожденного ребенка, молодая мать чувствовала бесконечную умиленность и тепло в сердце.
11. 🥀 Из-за тяжелой психологической травмы у пациента развилась сильная отчужденность от всех окружающих людей.
12. 😌 После сеанса лечебного массажа и ароматерапии ко мне наконец вернулась долгожданная безмятежность.
13. 🥹 Доктор был глубоко растроган, когда выздоровевший пациент пришел поблагодарить его за спасенную жизнь.
14. 😔 Чувство сильной досады возникло из-за того, что анализы пришлось пересдавать второй раз подряд.
15. 🤔 Эта новость вызвала сильную взволнованность, которая сразу отразилась на показателях артериального давления пациента.

---

Практыкаванне

Утварыце ад дзеясловаў у дужках формы працяглага будучага часу. Сачыце за націскам у асобе «вы» (-мяце)!

1. 🩺 Доктар доўга і вельмі ўважліва (аглядаць) ваша пашкоджанне, пакуль не вызначыць дакладную прычыну болю.
2. 🏥 Мы (лячыць) запаленне сучаснымі метадамі, пакуль дыханне пацыента не стане цалкам роўным і лёгкім.
3. 🐎 Стары конь (ляжаць) на пашы ўвесь вечар, пакуль яго стомленыя сугломы і цягліцы не адужэюць.
4. 🧪 Вы (даглядаць) гэтую біялагічную тканку ў лабараторыі, пакуль не завершыце свой важны навуковы эксперымент.
5. 🧠 Калі вы не зменіце графік працы, то праз пастаяннае напружанне вы (адчуваць) моцнае ператамленне кожны дзень.
6. 🦅 Магутны мáркут доўга (ляцець) над полем, пакуль яго востры зрок не заўважыць здабычу ў траве.
7. 🦷 Стаматолаг доўга асцярожна (аглядаць) кожны ваш ікол, каб вызначыць прычыну карыёзу.
8. 🩸 Калі кроў (сыходзіць) безупынна з раны, мы звернемся ў шпіталь.
9. 🐟 Калі плавальны пузыр рыбы загоіцца, яна доўга (мучыцца) і не зможа нармальна плаваць.
10. 🦢 Я ўпэўнены, што белыя буслы (гнездавацца) на гэтай ліпе кожную вясну, пакуль мы (жыць) у гэтай вёсцы.
11. 🌡️ Ён (піць) гэты лекавы адвар з зёлак па раскладзе,  пакуль моцная гарачка не спадзе.
12. 🦴 Хірург (анатамаваць) пашкоджаны хрыбетнік, каб зразумець, чаму ў пацыента не знікае аняменне ног.
13. 💓 Тваё сэрца (біцца) вельмі часта, пакуль ты (хвалявацца) праз вынікі медыцынскага абследавання.
14. 🩹 Шнар пасля аперацыі паступова (загоівацца), і вы (назіраць), як скура становіцца больш гладкай.
15. 🧠 Мы (даследаваць), як цэнтральная нервовая сістэма (рэагаваць) на гэтыя лекі на працягу ўсяго курса.
16. 🦉 Мудры пугач штодня ціха (сядзець) на галінцы і (чуць) кожны шоргат дробных грызуноў у лесе.
17. 🏥 Пацыентка (аднаўляцца) пасля выдалення пухліны, пакуль яе стан не дазволіць ёй вярнуцца дадому.
18. 🦌 Малады каршýн, як заўжды, (кружыць) над лесам, а палявыя жаўрукі (хавацца) ад яго ў густых кустах.
19. 🦆 Качка хутка (нырцваць) у ваду, пакуль яе стрававальная сістэма перапрацоўвае знойдзеную на дне ежу.
20. 🧴 Ты (мазаць) лушчэнне на скуры маззю, пакуль яно цалкам не загоіцца і скура не адновіцца.
21. 🦠 Заразны вірус (распаўсюджвацца) хутка, калі мы не (берагчы) сваё здароўе падчас сезоннай пошасці.
22. 🐣 Маленькія птушкі (расці) хутка, пакуль бацькі (карміць) іх кожную гадзіну на працягу ўсяго дня.
23. 🏥 Мы (назіраць) за працай сэрца пацыента, пакуль кардыяграма не пакажа стабільны і добры рытм.

---

📊 Табліца форм

Род / лік	Закончанае трыванне	Незакончанае трыванне
Мужчынскі 🚹	ён быў сказаў 🗣️	ён быў казаў 🗨️
Жаночы 🚺	яна была сказала 💬	яна была казала 🕊️
Ніякі ⚪	яно было сказала 📜	яно было казала 🌙
Множны 👥	яны былі сказалі 📣	яны былі казалі 👫

📌 Важна!

Формы даўномінулага часу могуць утварацца як ад дзеясловаў закончанага трывання 🕰️, так і ад дзеясловаў незакончанага трывання:

• ён быў глядзеў 👀 – он смотрел
• ён быў паглядзеў 👁️ – он (было) посмотрел

📌 Функцыі даўномінулага часу

а) Скасаванае дзеянне ў мінулым

• Ён быў заснуў 😴 падчас сеансу, але прачнуўся і вырашыў неадкладна пайсці дахаты.

(рас. Он было заснул, но проснулся и решил незамедлительно пойти домой)

б) Папярэдняе дзеянне ў мінулым

• Пацыент быў трапіў 🌀у гіпнатычны стан перад тым, як пачалася асноўная частка сеансу.

(рас. Пациент впал в гипнотическое состояние перед тем, как началась основная часть сеанса.)

в) Паказ на тое, што дзеянне адбылося даўно

• Вой, я была хадзіла 👣 на сеансы гіпнозу яшчэ ў маладосці, але цяпер у гэта ўжо не веру.

(Ой, я ходила 👣 на сеансы гипноза ещё в молодости, но теперь в это уже не верю.)

---

Практыкаванне. Устаўце патрэбную форму даўномінулага часу (напрыклад: быў прыйшоў, была чытала), зважаючы на род і лік дзейніка.

1. 🩺 Лекар (заўважыць) пачатковую стадыю запалення яшчэ падчас першага агляду яшчэ два гады таму.
2. 🦅 Магутны маркут (схапіць) сваю здабычу, але ў апошні момант выпусціў яе ў густую траву.
3. 🧠 Навукоўцы (выявіць) гэты нервовы імпульс перад тым, як асноўная фаза эксперыменту была завершана.
4. 🐎 Конь (пачаць) бегчы ў бок лесу, але раптоўна спыніўся каля шырокага і глыбокага рова.
5. 🏥 Мы (лячыць) гэтую пухліну іншымі метадамі, пакуль не з'явіліся новыя і больш эфектыўныя лекі.
6. 🦷 Стоматолаг (пачаць) лячыць ікол, але пацыент адчуў моцнае аняменне і працэдуру давялося адкласці.
7. 🦢 Белыя буслы (прыляцець) у гняздо даўно, яшчэ да таго, як пачаліся першыя вясновыя навальніцы.
8. 🩸 Кроў (пачаць) сыходзіць з глыбокай раны, але хуткая дапамога паспела своечасова накласці тугі бінт.
9. 🧪 Даследчык (пачаць) падрыхтоўваць біялагічную тканку для аналізу, але ў лабараторыі нечакана знікла святло.
10. 🧠 Хлопец (адчуць) моцнае ператамленне і галавакружэнне перад тым, як страціў прытомнасць на вуліцы.
11. 🦴 Хірург (пачаць) анатамаваць хрыбетнік, але заўважыў складаную закупорку сасудаў і змяніў план аперацыі.
12. 🦉 Мудрая сова (заўважыць) палявога жаўрука ў траве яшчэ да таго, як сонца цалкам схавалася.
13. 💓 Тваё сэрца (пачаць) біцца вельмі часта, але ты здолеў супакоіцца.
14. 🏥 Мы (спрабаваць) праводзіць агляд страўніка, пакуль пацыент не паведаміў пра вострае пачуццё млоснасці.
15. 💊 Дзяўчына (выпіць) балепатольны сродак яшчэ раніцай, таму цяпер яна адчувала сябе значна лепш.
16. 🦒 Жывёла (пачаць) піць ваду з возера, але спалохалася нечаканага шуму ва ўзбярэжных кустах.
17. 🦠 Заразны вірус (пачаць) распаўсюджвацца па вёсцы, але каранцінныя меры дапамаглі хутка спыніць пошасць.
18. 🐣 Маленькія птушкі (пачаць) вылятаць з гнязда, калі на дварэ раптам пачаўся моцны летні лівень.
19. 🧠 Лекары (назіраць) за станам галаўнога мозгу хворага перад тым, як прызначыць канчатковае лекаванне.
20. 🦴 Пацыентка (пашкодзіць) суглом яшчэ ў дзяцінстве, таму цяпер стары шнар пачаў моцна балець.
21. 🦆 Дзікая качка (нырнуць) у ваду, але хутка выскачыла назад, заўважыўшы пад хвалямі небяспечнага драпежніка.
22. 🧴 Яна (змазаць) шурпатую скуру маззю, але потым вырашыла выкарыстаць больш дзейсны лекавы сродак.
23. 🏥 Мы (аднаўляцца) пасля цяжкай траўмы вельмі доўга, пакуль не звярнуліся да найлепшых сталічных спецыялістаў.
24. 🐎 Коннікі (пачаць) рыхтаваць коней да спаборніцтваў, але моцны вецер прымусіў іх пакінуць коней ў стайні.
25. 🩺 Тэрапеўт (даследаваць) дыханне пацыента яшчэ да таго, як пачаліся асноўныя скаргі на боль.

---

🩺 Пытанні для дыскусіі на тэму «Медыцына і здароўе»

1. 🧬 Як вы лічыце, ці здолее медыцына будучыні цалкам перамагчы ўсе вірусы і хранічныя захворванні?
2. 🧠 Што, на вашу думку, больш уплывае на здароўе чалавека: генетычная спадчыннасць ці лад жыцця?
3. 💊 Ці заўсёды апраўдана выкарыстанне моцных балепатольных сродкаў, альбо лепш даць арганізму магчымасць змагацца самому?
4. 🤖 Ці зможа штучны інтэлект у будучыні цалкам замяніць лекара-дыягноста, і ці будзеце вы давяраць такому «лекару»?
5. 🍏 Чаму людзі часта ігнаруюць парады лекараў, нават калі ведаюць, што гэта шкодзіць іх арганізму?
6. 🏥 Ці павінна медыцынская адукацыя быць самай доўгай і складанай сярод усіх прафесій? Чаму?
7. 🧘‍♂️ Як псіхалагічны стан чалавека і яго эмоцыі (напрыклад, прыгнечанасць ці імпэт) уплываюць на фізічнае акрыянне?
8. 🧪 Ці этычна праводзіць медыцынскія эксперыменты на жывёлах, каб выратаваць жыцці мільёнаў людзей?
9. 🚑 Якімі галоўнымі якасцямі павінен валодаць лекар, акрамя глыбокіх ведаў па анатоміі і фізіялогіі?
10. 🚭 Ці павінна дзяржава несці адказнасць за здароўе грамадзян, альбо гэта выключна асабістая справа кожнага чалавека?
11. 🦷 Чаму многія людзі адчуваюць агаломшанасць і страх перад візітам да стаматолага, нават калі працэдуры бязбольныя?
12. 🛌 Як недахоп сну і пастаяннае ператамленне ўплываюць на цэнтральную нервовую сістэму падлетка?
13. 🕊️ Чаму важна ведаць асновы першай медыцынскай дапамогі, нават калі вы не збіраецеся звязваць жыццё з медыцынай?
14. 🌍 Якія экалагічныя праблемы сучаснасці найбольш моцна псуюць здароўе сучаснага чалавека?
15. ⏳ Калі б навука вынайшла сродак для вечнага жыцця, ці прынесла б гэта чалавецтву шчасце або толькі спустошанасць?