Дэжавю

Практыкаванне 1. Прачытайце тэкст, устаўляючы слушныя канчаткі назоўнікаў і дзеясловаў.

https://learningapps.org/display?v=pakw0fbb325

Практыкаванне 2. Яшчэ раз прачытайце тэкст, адкажыце на пытанні пасля кожнага абзаца паводле зместу.

Феномен дэжавю: псіхалагічныя і нейрафізіялагічныя аспекты

Дэжавю (déjà vu — з фр. «ужо бачанае») — гэта псіхалагічная з’ява, пры якой чалавек адчувае, што ўжо перажываў пэўную сітуацыю, хаця насамрэч яна адбываецца ўпершыню. Гэта адчуванне часовага пазнавання выклікае ўражанне паўтору рэальнага досведу, хоць няма рэальных успамінаў, якія маглі б яго пацвердзіць.

Пытанне: Што такое дэжавю і як яно праяўляецца?

Паводле сучасных даследаванняў, дэжавю рэгулярна назіраецца ў 60–80% людзей, асабліва ў маладым узросце (прыкладна ад 15 да 25 гадоў). Яно можа з’яўляцца як у здаровых людзей, так і ў тых, хто мае асаблівыя неўралагічныя станавішчы, у тым ліку эпілепсію скроневай долі. З гэтага вынікае, што феномен мае як псіхалагічныя, так і нейрафізіялагічныя складнікі.

Пытанне: У каго часцей за ўсё назіраецца дэжавю і што гэта сведчыць пра прыроду з’явы?

Адна з найбольш распаўсюджаных тэорый тлумачыць дэжавю як вынік кароткатэрміновага збою ў механізмах успрымання і апрацоўкі інфармацыі ў галаўным мозгу. Калі інфармацыя пра пэўную сітуацыю апрацоўваецца «абходнымі шляхамі», яна можа трапіць у доўгатэрміновую памяць, мінуўшы кароткатэрміновую. У выніку чалавек успрымае новы досвед як ужо знаёмы.

Пытанне: Якую ролю адыгрываюць механізмы апрацоўкі інфармацыі ў дэжавю?

Іншыя гіпотэзы звязваюць дэжавю з працэсамі сінхранізацыі левага і правага паўшар’яў мозга, актыўнасцю падсвядомасці або ўзаемадзеяннем эмоцый і аўтаматычнага распазнавання. Некаторыя даследчыкі нават разглядаюць дэжавю як праяўленне актыўнасці ў «зоне разважнага сумневу» (eng. zone of a reasonable doubt) мозгу, калі ён спрабуе зрабіць выснову на падставе абмежаванай колькасці дадзеных.

Пытанне: Якія іншыя тлумачэнні дэжавю прапануюць даследчыкі?

На сённяшні дзень дэжавю застаецца складанай і не да канца зразумелай з’явай, якая прыцягвае ўвагу як псіхолагаў, так і нейрафізіёлагаў. Яе вывучэнне спрыяе глыбейшаму разуменню прыроды чалавечай свядомасці, працы памяці і суб’ектыўнага ўспрымання рэчаіснасці.

Пытанне: Чаму дэжавю цікавіць як псіхолагаў, так і нейрафізіёлагаў?

Месны склон

🧠 Практыкаванне 3. Вызначце правільную форму меснага склону.

1. У (памяць) чалавека, у (падсвядомасць) захоўваюцца незразумелыя візуальныя вобразы.
2. Пра феномен дэжавю згадваецца ў (літаратура), у (артыкулы) розных стагоддзяў.
3. Па (досвед) шмат якіх людзей, можна сказаць, што дэжавю здараецца ў раптоўных (выпадкі).
4. Даследаванні праводзяцца ў (псіхалогія), у (нейрапсіхалогія) і ў іншых сумежных (навука).
5. Мозг можа зблытаць новую сітуацыю з вобразам у (падсвядомасць), якія былі раней у (жыццё) чалавека.
6. На (практыка) і нават ў (эксперыменты) не ўсе выпадкі дэжавю лёгка апісваюцца.
7. У (арганізм) адбываюцца складаныя працэсы ўспрымання і захоўвання вобразаў у (памяць).
8. Феномен дэжавю часта паўстае ў (мозг) маладых людзей, асабліва калі яны знаходзяцца ў (стрэс) падчас навучання.
9. У (гутарка) на тэму “Дэжавю” выклікала ў (аўдыторыя) зацікаўленасць і бурныя абмеркаванні.
10. Калі кабета была ў (адпачынак) у іншай (краіна), у яе адбылося дэжавю і яна падумала, што была ў гэтым (месца) раней.

Ступені параўнання прыметнікаў

Ад якасных прыметнікаў (тых, што пазначаюць уласцівасць прадмета, асобы, з’явы) у беларускай мове ўтвараюцца складаныя формы вышэйшай і найшвышэйшай ступеняў параўнання. Калі прыметнік меў суфіксы -ок- ці -к-, дык яны прыбіраюцца пры ўтварэнні ступенняў параўнання.

• Схема ўтварэння вышэйшай ступені параўнання: аснова + ейш/эйш + канчатак
• Схема ўтварэння найвышэйшай ступені параўнання: най + аснова + ейш/эйш + канчатак

Прыклады:

• зручны → зручнейшы → найзручнейшы
• шырокі → шырэйшы (-ок- прыбіраецца) → найшырэйшы

🧠 Практыкаванне 4. Утварыце вышэйшую і найвышэйшую ступень параўнання ад наступных словазлучэнняў.

1. цікавы феномен
2. складаная з’ява
3. хуткі аналіз
4. частае адчуванне
5. кароткі збой
6. глыбокае разуменне
7. інтэнсіўнае ўражанне
8. вялікая колькасць дадзеных
9. малады ўзрост
10. моцная эмоцыя
11. дакладная выснова
12. трывожны стан
13. складаная структура мозгу
14. шырокае кола даследчыкаў

Граматыка: Дзеепрыслоўі закончанага і незакончанага трывання / Деепричастия совершенного и несовершенного вида

• дзее (ад “дзеяслоў”) + прыслоўе (як?) – наречие → дзеепрыслоў: стукнуўшы
• дзее (ад “дзеяслоў”) + прыметнік (які?) – прилагательное → дзеепрыметнік: зламаны

Што зрабіўшы?

Дзеепрыслоўі закончанага трывання ўтвараюцца ад дзеясловаў закончанага трывання паводле наступных схем. Яшчэ трэба зазначыць, што дзеепрыслоўі ў беларускай мове ўтвараюцца ад любых дзеясловаў, няма абмежаванняў. Напрыклад, па-беларуску можна сказаць “мОгучы”, а ў рускай мове няма слова “могЯ”.

падрыхтавацца / змагчы

1. Трэба ўпэўніцца (убедиться), што дзеяслоў закончанага трывання — ён мусіць адказваць на пытанне “што зрабіць?”.
2. Утварыць форму “ён” для мінулага часу: падрыхтаваўся / змог;
3. Дадаць суфікс -шы-: падрыхтаваўшыся / змогшы.

! Праверыць, ці ададалі Вы на канцы -ся, калі дзеяслоў быў зваротным.

Што робячы?

Дзеепрыслоўі незакончанага трывання ўтвараюцца ад дзеясловаў незакончанага трывання паводле наступнай схемы:

рыхтавацца / магчы

1. Упэўніцца, што дзеяслоў незакончанага трывання — ён мусіць адказваць на пытанне “што рабіць?”.
2. Утварыць форму “яны” для цяперашняга часу: рыхтуюцца / могуць;
3. Замяніць -ць на -чы: рыхтуючыся/ могучы.

! Праверыць, ці ададалі Вы на канцы -ся, калі дзеяслоў быў зваротным.

Практыкаванне 5. Утварыце ад дзеясловаў дзеепрыслоўі закончанага ці незакончанага трывання, грунтуючыся на трыванні дадзенага дзеяслова.

Узор:

·  звязаць з’яву з папярэднім досведам (зак.) → звязаўшы з’яву з папярэднім досведам

·  апрацоўваць інфармацыю новымі шляхам (незак.) →  апрацоўваючыінфармацыю новымі шляхам

1. звязаць з’яву з падсвядомымі працэсамі
2. вытлумачыць дэжавю як збой успрымання
3. успрымаць сітуацыю як знаёмую
4. апрацаваць інфармацыю іншым шляхам
5. спрабаваць вытлумачыць феномен лагічна
6. захоўваць досвед у памяці
7. разглядаць працу левага паўшар’я
8. спасцігнуць сутнасць з’явы праз аналіз
9. зафіксаваць часовае адчуванне пазнання
10. вызначыць узаемасувязь паміж эмоцыямі і памяццю
11. размежаваць рэальнае і ўяўнае
12. параўноўваць рэакцыі розных людзей
13. адчуць паўтарэнне сітуацыі без успамінаў
14. спрыяць разуменню псіхалагічных механізмаў

📘 Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Феномен дэжавю і яго псіхалагічныя адценні

Феномен дэжавю (от фр. déjà vu — «ужо бачанае») — адна з найзагадкавейшых з’яў (человеческой психики). Ён выражаецца ў вострым, але хібным (ощущении), што нейкая сітуацыя ўжо (происходила) ў мінулым. Чалавек адчувае (уверенность), што той самы дыялог, краявід ці спалучэнне (обстоятельств) ужо некалі мелі месца, хоць (объективно) гэта немагчыма.

З пункту гледжання (нейропсихологии), дэжавю можа (возникать) у выніку часовай (несостыковки) паміж працэсамі (обработки) інфармацыі ў гіпакампе і кары галаўнога (мозга). Іншымі словамі, уражанне «памяці» — гэта (эффект) (неисправности) нейралагічнай сістэмы (распознавания) навізны. Замест таго каб (классифицировать) сітуацыю як новую, мозг памылкова (отмечает) яе як ужо вядомую.

Менш вядомы, але не менш цікавы (феномен) — жамэвю (jamais vu, фр. «ніколі не бачанае»). Гэта (противоположное) адчуванне, калі чалавек не (узнаёт) аб’ект, які яму добра вядомы. Напрыклад, слова, шмат разоў (прочитанное) запар, раптам (теряет) значэнне і выглядае дзіўна. Жамэвю часта (возникает) падчас (усталости) або стрэсу і сведчыць пра (временное) (нарушение) апрацоўкі інфармацыі на ўзроўні сэнсавых схем.

Існуе таксама тэрмін дэжавэкю (déjà vécu — «ужо перажытае»), які апісвае не проста момант (узнавання), а адчуванне, што чалавек ужо (переживал) усю паслядоўнасць падзей разам з (эмоциями), думкамі і наступствамі. Гэтая з’ява можа быць (связана) з эпілепсіяй скроневай долі або некаторымі (психиатрическими) станамі, хоць у здаровых людзей яна таксама можа (возникать) у выніку (переутомления).

Яшчэ адзін падвід — дэжантэндю (déjà entendu) — (ощущение), што словы ці фразы, пачутыя ўпершыню, ужо калісьці (звучали). Часам яно (переходит) у дэжапэнсе (déjà pensé) — думка, якая здаецца раней ужо (высказанной или возникшей).

Цікава, што ўсе гэтыя з’явы могуць не мець ніякай (клинической значимости), асабліва калі яны (редкие) і не выклікаюць (беспокойства). Яны часта (возникают) ва ўмовах (недосыпания), інтэлектуальнага (перенапряжения) або (эмоциональной) нестабільнасці. Аднак у псіхіятрыі яны таксама (рассматриваются) як патэнцыйныя (симптомы) пры шызафрэніі, эпілепсіі або афектыўных (расстройствах).

Такім чынам, феномен дэжавю і яго (оттенки) — гэта не проста (курьёзы) свядомасці, а тонкая (матрица) узаемадзеяння памяці, пазнання і (нейрофизиологии). Яны яшчэ далёкія ад канчатковага навуковага (объяснения), але служаць напамінам, наколькі складанай і загадкавай з’яўляецца чалавечая псіхіка.