Таямніцы сну

Віктарына на тэму “Сон”

Практыкаванне. Перакладзіце пададзеныя сказы на беларускую мову.

1. Студэнт спал как убитый, не слыша даже раскатов грома.
2. Школьница утонула в мечтах посреди скучного разговора.
3. Марку привиделось во сне, что они снова вместе.
4. Мальчик витал в облаках, забыв о реальности.
5. Сомкнув глаза, актёр ушёл в мир фантазий.
6. Родители утверждали, что у ребёнка просто разыгралось воображение.
7. Сосед храпел так сильно, что стены дрожали.
8. Старичок впал в детство, услышав колыбельную.
9. Медсестра спала без задних ног после тяжёлой смены.
10. Кот дремал и сопел, лёжа в кресле у окна.
11. Пациенту приснилось, что он выздоровел.
12. Сон перешёл в глубокую фазу.
13. Девушка погрузилась в свои мысли и забыла о разговоре.
14. Бабушка кемарила, укрывшись до ушей.
15. Пожилой мужчина ходит во сне, иногда открывая двери.
16. Мне померещилось, что у окна сидит большой иссиня-чёрный кот.
17. Когда мама украдкой вошла в комнату, студентка зажмурилась от неожиданной вспышки света.
18. Иногда поэт-мечтатель просто грезит, глядя  куда-то в пустоту.

Практыкаванне. Апішыце сны, адлюстраваныя на відарысе.

Практыкаванне. Тэрміналогія на тэму “Самналогія”.

Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Таямніцы сну

Сон — адна з (наименее исследованных), але (жизненно) важных функцый (человеческого) арганізму. (Несмотря на) значны прагрэс у галіне нейрабіялогіі, мы і сёння не можам (однозначно) адказаць на пытанне: чаму менавіта сон дае такі моцны эфект (восстановления), якога не забяспечвае нічога іншае.

З навуковага пункту гледжання, сон — гэта актыўны, а не пасіўны (состояние). У гэты час галаўны мозг (перерабатывает) інфармацыю, назапашаную (на протяжении дня), выдаляе так званае «нейроннае смецце» дзякуючы гліяльнай сістэме, (восстанавливает) сінаптычную пластычнасць і рэгулюе эмацыйны стан. (Нехватка) сну на працягу некалькіх начэй можа (вызвать) сімптомы, (похожие на психоз), а праз 5–7 дзён (бессонницы) магчымы мікрапсіхатычны стан, які ўжо патрабуе медыцынскага (вмешательства).

Звычайна чалавечы сон (состоит) з некалькіх цыклаў (продолжительностью) каля 90 хвілін. Кожны цыкл уключае дзве (основные) фазы: NREM (спанне без хуткіх рухаў вачэй) і REM (спанне з хуткімі рухамі вачэй). У фазе NREM цела максімальна (расслабляется), (замедляются) сардэчны рытм і (дыхание), адбываецца актыўнае (физиологическое) аднаўленне. (Особенно значимой) лічыцца глыбокая частка гэтай фазы — менавіта тады мозг (закрепляет) новыя нейронныя сувязі і праводзіць «інвентарызацыю» атрыманай інфармацыі.

Фаза REM, наадварот, характарызуецца высокай (мозговой) актыўнасцю: адбываецца (обработка) эмоцый, фарміруецца доўгатэрміновая памяць і ажыццяўляецца інтэлектуальная (перестройка).

Цікава, што здольнасць «вучыцца ў сне» ўласцівая не толькі чалавеку — мы не (единственное существо), якое выкарыстоўвае сон так актыўна. (Иследования) паказалі, што (северные) мядзведзі падчас сну «праграваюць» сцэнары (охоты), а (воробьи), якія толькі вучацца спяваць, у сне трэніруюць новыя (последовательности) гукаў.

Акрамя таго, некаторыя жывёлы маюць унікальныя механізмы сну. Напрыклад, (дельфины) і кіты спяць толькі адным паўшар’ем: адно (полушарье) адпачывае, а другое застаецца актыўным, каб (управлять) дыханнем. Гэта (позволяет) ім не тануць. Альбатросы могуць спаць (вовремя полёта), (включая) кароткія эпізоды сну, якія доўжацца літаральна некалькі секунд. У людзей, што доўга (путешествуют) — у цягніках, самалётах — таксама адзначаюцца падобныя «мікрасны».

Яшчэ адной цікавосткай з’яўляецца тое, што сон — гэта не толькі псіхалагічнае, але і фізіялагічнае (явление). У фазе REM (происходит) амаль поўны (паралич) мускулатуры цела, каб чалавек не (переживал) свае сны фізічна. Без гэтага (механизма) ён мог бы актыўна (двигаться), што было б (опасным) і для (него самого), і для іншых.

Сон (тесно) звязаны з памяццю і (личной) ідэнтычнасцю. Падчас сну мозг (приводит в порядок) ўспаміны, (сохраняет) важную інфармацыю і вырашае, што пакінуць, а што — (стереть). Некаторыя навукоўцы (полагают), што сон (выполняет) нават этычную функцыю: ён «падчышчае» эмацыйную рэакцыю на (травмирующие) падзеі — пакідае факт, але зніжае інтэнсіўнасць (переживания).

(Особенным явлением) з’яўляецца і тое, што чалавек падчас сну не цалкам «адключаецца» ад (мира): мозг (продолжает) кантраляваць гукі, пахі, тэмпературу, (риски). Таму, напрыклад, маці можа (проснуться) ад лёгкага (плача ребёнка), але не ад гучнага тэлевізара.

Такім чынам, сон — гэта зусім не «(отдых) ад жыцця», а глыбокі, (скложно организованный) біялагічны працэс, падчас якога жыццё (продолжается) на іншым узроўні.

---

🔍 Зноскі:

1. Гліяльная сістэма — сетка дапаможных клетак у мозгу, якія падтрымліваюць і абараняюць нейроны, выдаляюць прадукты абмену і ўдзельнічаюць у ачыстцы мазгавой тканкі падчас сну.
2. Сінаптычная пластычнасць — здольнасць нейронаў у мозгу змяняць сілу або эфектыўнасць сваіх сувязяў, што з’яўляецца асновай навучання і памяці.
3. NREM-сон (ад англ. non-rapid eye movement) — фаза сну без хуткіх рухаў вачэй; уключае тры стадыі, ад лёгкай дрымоты да глыбокага сну.
4. REM-сон (ад англ. rapid eye movement) — фаза сну з хуткімі рухамі вачэй, калі з’яўляюцца сны і актыўна працуюць механізмы апрацоўкі памяці і эмоцый.
5. Мікрасны — вельмі кароткія перыяды сну, якія доўжацца некалькі секунд, часта ўзнікаюць у стане моцнай стомленасці або манатоннай дзейнасці.
6. Ідэнтычнасць асобы — унутранае ўспрыманне чалавекам самога сябе, сваіх каштоўнасцей, памяці і гісторыі.
7. Самнамбулізм — парушэнне сну, пры якім чалавек выконвае рухальныя дзеянні (ходзіць, гаворыць, адкрывае дзверы) падчас глыбокай фазы NREM-сну, не ўсведамляючы гэтага і не памятаючы пра інцыдэнт пасля абуджэння.
8. Цыркадны рытм — натуральны 24-гадзінны біялагічны цыкл, які рэгулюе перыяды сну і няспання, тэмпературу цела, выпрацоўку гармонаў і іншыя працэсы; асноўны "біялагічны гадзіннік" чалавека.
9. Парасомніі — група разладаў сну, пры якіх адбываюцца незвычайныя паводзіны або перажыванні падчас засыпанння, сну або абуджэння (напрыклад, кашмары, самнамбулізм, начны крык).
10. Мелатанін — біяхімічнае рэчыва, якое выпрацоўваецца ў шышкападобнай залозе і рэгулюе цыркадныя рытмы, асабліва фазу засыпанння; яго ўзровень павышаецца ў цемры і зніжаецца пры святле.

Пытанні для абмеркавання

1. 
   Ці верыце Вы, што сны адлюстроўваюць наша падсвядомае?
2. Як часта Вы аналізуеце свае сны?
3. Што для Вас значыць «добры сон»?
4. Як колькасць і якасць сну ўплываюць на Ваш настрой і працу на працягу дня?
5. Якія рытуалы дапамагаюць Вам заснуць або расслабіцца перад сном? Што можа замінаць Вам заснуць?
6. Як Вы ставіцеся да выразу «высплюся на пенсіі»?
7. Якія дзівосныя сны Вы снілі? Ці бачыце Вы заканамернасці паміж снамі і рэчаіснасцю?
8. Ці спрабавалі Вы калі-небудзь кіраваць сном — праз тэхніку ўсвядомленага сну?
9. Ці ўплывае сезон ці надвор’е на Ваш сон?
10. Ці здаралася ў Вашым жыцці, што недасып прыводзіў да нечаканых або кур’ёзных наступстваў?

Граматыка

Дзеепрыслоўі

🛌 Практыкаванне. У кожным сказе ад дзеяслова ў дужках утварыце дзеепрыслоўе закончанага або незакончанага трывання, звяртаючы ўвагу на кантэкст.

1. Чалавек паступова разбурае свой цыркадны рытм, (засынаць) занадта позна штодня.
2. (Выспацца) як мае быць, ён адчуваў сябе бадзёрым і ўраўнаважаным.
3. Навукоўцы, (праводзіць) шэраг даследаванняў, выявілі сувязь паміж REM-сном і творчаю актыўнасцю мозга.
4. Чалавек, (перажываць) стрэс або траўму, часта сутыкаецца з парасомніямі.
5. Мой сябар навучыўся кантраляваць сны, (практыкаваць) тэхнікі ўсвядомленага сну.
6. Нават (пакідаць) тэлефон на тумбачцы, некаторыя людзі ўсё адно правяраюць яго ноччу.
7. Дзіця заснула, (выключыць) святло і гук у пакоі.
8. Яна палепшыла свой стан, (выпрацаваць) звычку класціся спаць да поўначы.
9. (Не спаць) амаль усю ноч, ён пачаў адчуваць знямогу.
10. Аўтар, (пісаць) гэты соннік, спасылаўся на даследаванні ў галіне самналогіі.
11. Лекар, (прызначыць) пацыенту мелатанін, растлумачыў правілы яго ўжывання.
12. (Бачыць) амаль кожную кашмары, яна пачала жаліцца на сваё здароўе.
13. Чалавек, (спаць) недастаткова некалькі начэй, губляе здольнасць засяроджвацца на важных момантах.
14. Хлопец зусім забыўся пра час, (мроіць) пра далёкія падарожжы.
15. (Сапець) у падушку, брат замінаў усім сямейнікам.
16. (Храпці) амаль усю ноч, дзядуля не даваў спаць усім унукам.
17. (Хадзіць у сне), ён выйшаў на гаўбец, але зусім гэтага не памятаў.
18. (Лунаць у надхмар’і) вучаніца не пачула свайго імя.
19. Я ледзь не прапусціў сваю станцыю, (знікнуць у марах) пад гукі музыкі.
20. (Жмурыцца) ад святла, хлопчык намагаўся заснуць.
21. Студэнт так і не дачытаў раздзел, (прадрамаць) над кнігай усю ноч.
22. (Сядзець) на лавачцы і (паглыбіцца ў думкі), яна не заўважыла, як пачала сутонець.
23. Ён заплакаў, (бачыць як наяве) бацькоўскі дом.
24. (Паглыбіцца ў свет фантазій), мастачка стварала палатно, прасякнутае сімвалізмам.

Дзеясловы спосабу маўлення

Практыкаванне. Устаўце ў прагалы дзеясловы казаць, гаварыць ці размаўляць.

1. У сне чалавек можа ________ незразумелыя словы.
2. Самнамбула пачаў ________ сам з сабой, хоць побач нікога не было.
3. Калі ты бачыш сон, у якім пачынаеш ________ на іншай мове — гэта добры знак.
4. Лекар спытаў, ці не пачынаў пацыент ________ падчас сну.
5. Ён баяўся ________ лекарам, што пакутуе ад парасомній.
6. Яна не хацела ________ пра свае кашмары.
7. На сёмым годзе хлопчык пачаў ________ у сне, і гэта напалохала бацькоў.
8. Вельмі цяжка ________ з самнамбуламі, бо ў сне яны не ўсведамляюць, што робяць.
9. Жанчына пачала ________  нешта незразумелае, быццам у сне.
10. Хлопец не хацеў ________  пра свае ночныя страхі.
11. Дзеці часта пачынаюць ________  падчас сну пасля стрэсу.
12. Доктар параіў бацькам ________  з дзіцём перад сном, каб супакоіць яго.
13. Самнамбула можа ________ вельмі гучна, але ніколі не памятае гэтага.
14. Псіхолагі раяць ________ з дзецьмі пра тое, што яны снілі.
15. Часам чалавек можа ________  нават не прачынаючыся.

храпці (І спражэнне)

Час / Форма	Форма
Цяперашні час	храпу, храпеш, храпе, храпём, храпяце, храпуць
Мінулы час	хроп, храпла, храпло, храплі
Загадны лад	храпі, храпіце
Дзеепрыслоўе	храпучы

---

сапці (І спражэнне)

Час / Форма	Форма
Цяперашні час	сапу, сапеш, сапе, сапём, сапяце, сапуць
Мінулы час	соп, сапла, сапло, саплі
Загадны лад	сапі, сапіце
Дзеепрыслоўе	сапучы

🛌 Практыкаванне. Устаўце адпаведную форму дзеясловаў “храпці” і “сапці”.

1. Мы з братам былі цвёрда ўпэўненыя, што ніколі не (храпим).
2. Цікава, чаму ён так гучна (сопит), калі дрэмле?
3. Усе дзеці паснулі, а дзядуля (храпел) на ўсю хату.
4. Яна спала спакойна, ціха (сопя) ў падушку.
5. Не (храпи) мне на ўхо, калі я чытаю!
6. Дзеці (сопят), як малыя зубраняты.
7. Мы (храпели) так моцна, што суседзі пачалі грукаць у сцяну.
8. Я заўважыў, як котка (сопит) ў сне — гэта так замілавальна.
9. Дзяўчына раптам пачала (храпеть) ў цягніку, і ўсе спадарожнікі ўсміхнуліся.
10. Калі ласка, не (сопи) так гучна — будзіш дзіця.
11. Яны (храпят), лежачы на вялікім ложку.
12. Сабака спіць у куце і (сопит) сабе праз нос.
13. Ці вы (храпите) ноччу, лежачы на канапе?
14. Ты (сопел) проста на ўроку, таму настаўніца разрагаталася.
15. Мы (сопим) уначы сінхронна — гэта забаўна.
16. Я (храплю), бо маю скажэнне перагародкі носа.
17. Ты (сопиш) мацней, калі кладзешся на спіну.
18. Яна ніколі не (храпела) і не мае праблем са сном.
19. Дзеці (сопят), абняўшыся, бы коцікі.
20. Хлопец (храпит), нібыта матацыкл!
21. Не (сопите)! Вы ж у бібліятэцы!
22. Мы (храпим) не заўсёды, а толькі калі занадта стомленыя.
23. Яна (сопит), снячы возера Нарач.
24. Яны (храпели) ўсю ноч, бо здарожыліся.
25. (Храпя) у сне, гэты чалавек палохаў дзяцей.

Паўтарэнне

🛌 Практыкаванне. Устаўце адпаведную форму дзеясловаў “храпці” і “сапці”.

1. Стары (храпел) седзячы у фатэлі, і нават радыё не заглушала яго храп.
2. Жонка легла побач і ўмомант заснула, ціхусенька (сопя) побач з мужам.
3. Малое кацянё (сопит), скруціўшыся абаранкам.
4. Мы прачнуліся, бо суседзі (храпели) усю ноч без перапынку.
5. Не (храпи), калі побач спіць дзіця!
6. Малеча прачнулася, бо ты задужа (храпел).
7. Яна легла на канапу і хутка заснула, замілавальна (сопя).
8. Мы зайшлі ў пакой і ўбачылі, што кот (сопит), распластаўшыся па падушцы.
9. Седзячы на лекцыі дзяўчына, ледзь чутна (засопела).
10. (Сопя), нібы штосьці напяваючы, ён сніў мора.
11. Ці гэта не Вы зараз (храпели)? Бо гучала нешта дзіўна.
12. Музыкі так манатонна вытылінгвалі мелодыю, што мы пачалі (сопеть).
13. Яна заснула, (сопя) як дзіця — роўна і ціхенька.
14. Хлопчык спаў і моцна (храпел) ад ператамлення.
15. (Храпя) увесь дзень у цягніку, ён прапусціў сваю станцыю.
16. Сабачка (сопит), паклаўшы галаву на лапы.
17. Мы з сябрам (храпели) нібы наўзáхапкі, і гэта было фацэтна.
18. Яны пайшлі з пакоя, бо яна невыносна (храпела).
19. Ён працягваў (храпеть), нягледзячы на тое што яго некалькі разоў торгалі за плячо.

🛌 Практыкаванне. У кожным сказе ад дзеяслова ў дужках утварыце дзеепрыслоўе закончанага або незакончанага трывання, звяртаючы ўвагу на кантэкст.

1. (Прачнуцца) раней, ён паспеў зрабіць ранішнюю руханку.
2. Мы ішлі, (размаўляць) пра тое, што мы снілі напярэдадні.
3. (Разважаць) пра ўчорашняе здарэнне, яна аніяк не магла заснуць.
4. (Скочыць) ложаш ён адразу адчыніў акно.
5. Яна заснула, (чытаць) кнігу пра марфалогію сну.
6. (Паставіць) кубак з зёлкавай гарбатай, я вярнуўся да працы.
7. (Устаўляць) берушы, ён навучыўся спаць нават у шумным інтэрнаце.
8. (Выключыць) усе гаджэты, яна спакваля паглыбілася ў сон.
9. (Корпацца) ў сваіх думках, ён не заўважыў, як надышла ноч.
10. (Мець) дрэнны настрой увечары, ён лёг спаць раней, чым звычайна.
11. (Усміхацца) праз сон, дзяўчынка выглядала шчаслівай.
12. Мы спыніліся, (пачуць) дзіўны гук з пакоя.
13. (Глядзець) на столь у цемры, яна чакала сну.
14. (Задрамаць) на канапе, ён прапусціў пачатак фільма.
15. Яна пайшла з пакоя, (чуць) як нехта сапе.
16. (Спаць) у цягніку, пасажыр незнарок абмінуў сваю станцыю.
17. (Слухаць) музыку праз слухаўкі, ён паступова пачаў драмаць.
18. (Пісаць) артыкул проці ночы, я не магла заснуць да самой раніцы.
19. (Узяць коўдру), яна зручна ўладкавалася на ложку.
20. (Прыкрыць вочы), яна думала, што папросту трошку перадыхне, але заснула.
21. (Засапціся), моё сусед узышоў на свой паверх і адразу пайшоў да тапчана.

🗣️ Граматыка. Дзеясловы спосабу маўлення

Практыкаванне. Устаўце ў прагалы адзін з дзеясловаў: казаць, гаварыць або размаўляць (у адпаведнай форме і трыванні).

1. Яна пачала ________ нешта дзіўнае, быццам адказвала камусьці.
2. У сне ён ______ вельмі выразна, а ў жыцці — неразборліва.
3. Дзіця нічога не ________ цэлы дзень, але ў сне раптам вымавіла неўцямную фразу.
4. Ён навучыўся адкрыта ________ пра свае страхі і сны.
5. Не варта ________ з чалавекам, калі ён у стане лунатызму.
6. Мы _______ хутка, але лекарка здолела зразумець нашыя жальбы.
7. Дзяўчынка пачала ________ на выдуманай мове — гэта ўсхвалявала бацькоў.
8. Яны спынілі ________ адно з адным пасля спрэчкі пра значэнне сноў.
9. Калі чалавек пачынае ________ у сне, гэта не заўсёды сведчыць аб праблемах.
10. Хлопчык доўга не хацеў ________ пра тое, што яго трывожыла ноччу.
11. Псіхолаг умеў слухаць і правільна ________, каб дзіця адчувала сябе ў бяспецы.
12. Яна не ведала, як лепш ________ з дзіцём пра ягоныя кашмары.
13. У сне яна пачала ________ спакойна і разважліва, нібыта адказвала на пытанні.
14. Мы сядзелі ў цемры і доўга ________ пра тое, што нас устурбавала гэтай ноччу.

Практыкаванне. Устаўце ў прагалы адзін з дзеясловаў: казаць, гаварыць або размаўляць (у патрэбнай форме і трыванні).

1. У сне яна пачала ________ пра сваіх продкаў і нейкія дзіўныя падзеі.
2. Лунатык спрабаваў ________ нешта, але словы былі неразборлівыя.
3. Ён не хацеў ________ пра кашмары, бо баяўся, што яго будуць асуджаць.
4. Яны перасталі ________ пасля таго, як пасварыліся падчас мерапрыемства.
5. Мы сядзелі на ложку і доўга ________ пра нашыя сны.
6. Дзяўчынка пачала ________ на мове, якую ніхто не разумеў.
7. Ты можаш ________ пра свае перайманні спакойна, я цябе слухаю.
8. Калі чалавек пачынае ________ у сне, можна запісаць яго словы, каб не забыцца на іх.
9. Яна пачала ________ нібы прарок — спакойна, павольна, без эмоцый.
10. Доктар папрасіў маці ________ пра паводзіны дзіцяці падчас сну.
11. Мы ніколі не ________ уначы, але гэтым разам было іначай.
12. Мяне навучылі не ________ пра тое, чаго я не разумею.
13. Дзіця доўга маўчала, а потым нечакана пачало ________.
14. Часам лепш не ________ нічога, а проста слухаць.
15. Яна баялася ________ з ім пра тое, што бачыла ў сне.

Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Псіхалогія сноў

Сон у псіхалогіі трактуецца як (уникальный) інструмент доступу да (подсознательных) працэсаў, якія цяжка (осознать) у стане няспання. Згодна з (современными) даследаваннямі, сюжэты сноў часта адлюстроўваюць (неразрешённые) канфлікты, (скрытые) страхі і (неосознанные) жаданні.

Псіхатэрапеўты выкарыстоўваюць сны як (дополнительный) матэрыял для (глубинного) аналізу асобы. Напрыклад, (повторяющийся) сон можа сведчыць пра (стойкую) эмацыйную траўму або пра (затяжной) перыяд (психологического) напружання.

З (классической) пазіцыі псіхааналізу, сны — гэта (зашифрованные) паведамленні ад (бессознательного), дзе кожны (символ) мае свой (метафорический) сэнс. Так, (закрытая дверь) у сне можа сімвалізаваць (недоступную) мэту, а (разрушенный) мост — страчаную сувязь з важнай асобай.

Аднак сучасная (когнитивная) псіхалогія падкрэслівае, што сны — гэта яшчэ і (инструмент) (эмоциональной) рэгуляцыі. Падчас сну мозг «прагравае» (тревожные) сцэнары, каб (подготовить) чалавека да магчымых (стрессовых) сітуацый у рэальнасці. Гэта (позволяет) знізіць (уровень) трывожнасці і захаваць (психическое) здароўе.

Цікава, што даследаванні паказваюць: людзі, якія (осознанно) кантралююць свае сны, часта маюць больш высокі (уровень) (саморефлексии) і (эмоциональной) устойлівасці. (Развитие) навыку (осознанного) сну — гэта (длительный) працэс, які патрабуе (систематических) практык і (настойчивости).

🔹 Практыкаванне. Устаўце форму належнай ступені параўнання прыметніка або прыслоўя (вышэйшай ці найвышэйшай) у залежнасці ад кантэксту.

1. 😴 Мікрасны __________ (часта) узнікаюць у людзей з хранічнай стамляльнасцю.
2. 🌿 Пасля сну на свежым паветры я адчуваю сябе __________ (бадзёра), чым пасля сну ў душным пакоі.
3. 🛌 Людзі з наладжаным рэжымам спяць __________ (спакойна), чым тыя, хто не прытрымліваецца раскладу.
4. 💭 Падчас бяссоння чалавек думае __________ (павольна), чым у стане адпачынку.
5. ⚡ Сон пасля фізічнай нагрузкі надыходзіць __________ (хутка), чым у звычайны дзень.
6. 🔬 Даследчык працаваў ноччу __________ (старанна), чым удзень.
7. 🌀 Поўны цыкл сну — гэта __________ (важны) элемент для аднаўлення арганізма.
8. ⌛ Падчас дрымоты час цячэ __________ (павольна), чым падчас глыбокага сну.
9. ⏳ Гэта быў мой __________ (кароткі) сон за ўвесь тыдзень.
10. 🧠 Глыбокая NREM-стадыя — __________ (каштоўны) момант для памяці.
11. 🙃 Некаторыя людзі запамінаюць сны __________ (блага) за астатніх.
12. 😵 З усіх выпадкаў бяссоніцы гэты быў __________ (цяжкі) для мяне.
13. 🐦 Птушкі з міграцыйных відаў спяць __________ (мала) з усіх жывёл.
14. 🐻 Мядзведзь спіць зімой __________ (доўга) з усіх жывёл у гэтым рэгіёне.
15. 💎 Глыбокі сон дзейнічае на арганізм __________ (карысны), чым кароткая дрымота.
16. 🛡 Сістэматычны сон — гэта __________ (надзейны) спосаб падтрымліваць здароўе.
17. 💪 Пасля добрага спання я працую __________ (рупліва) за ўсіх у камандзе.
18. 🌌 Гэты сон я запомніў __________ (выразней) з усіх у сваім жыцці.
19. 📈 Поўны цыкл сну — гэта __________ (важны) этап для аднаўлення арганізма.
20. 🚫 З усіх выпадкаў недасыпу гэты паўплываў __________ (дрэнна) на маё здароўе.
21. 🧩 Мозг у сне апрацоўвае інфармацыю __________ (зладжана), чым у стане няспання.
22. 👦 Хлапчук увайшоў у фазу REM __________ (хутка) за ўсіх удзельнікаў даследавання.
23. 🔥 REM-фаза з’яўляецца __________ (актыўны) перыядам усяго сну.
24. ⚠️ Недахоп сну ўплывае на настрой __________ (моцна), чым лёгкая стомленасць.
25. 🤫 Сон у цішыні праходзіць __________ (якасна), чым у тлумным асяроддзі.

🧠 Практыкаванне. Надайце словам у дужках форму меснага склону (дзе? у чым? на чым? пры чым?)

1. У (сітуацыя) псіхалагічнага напружання 🌀 ён адчуў моцнае дэжавю.
2. Мы доўга абмяркоўвалі гэтую з’яву на (лекцыя) па (кагнітыўная псіхалогія) 🧑‍🏫.
3. У (навуковае тлумачэнне) 📚 эфект дэжавю звязваецца са збоямі ў гіпакампе.
4. Жанна апісала дэжавэкю, калі была ў (знаёмае месца) 🌆, якое раптам здалося ёй чужым.
5. У (справаздача) нейрапсіхолага 👨‍⚕️ згадваюцца выпадкі частага жамэвю ў пацыентаў.
6. У (дзённік) назірання 📔 яна запісвала кожны выпадак дэжавю ці пагаршэння памяці.
7. Падчас эксперыменту студэнтка раптам адчула жамэвю ў (звыклая аўдыторыя) 🏫, дзе займалася цягам года.
8. У (дыялог з сябарам) 👥 ён раптам зразумеў, што перажывае тое, што ўжо быццам перажываў.
9. На (суразмоўе) 💬 паўстала адчуванне дэжавю, як быццам гэтыя словы ўжо гучалі.
10. У (артыкул) па (нейрапсіхалогія) 🧬 тлумачыцца сувязь паміж гіпакампам і эфектам дэжавю.
11. Яна згадала пра гэтае адчуванне ў (гутарка) з псіхатэрапеўтам 🛋️.
12. Дэжавэкю адчуваецца асабліва востра пры (паўторныя сітуацыі) 🔁, калі ўсё здаецца ідэнтычным.
13. У (структура) галаўнога мозгу 🧠 існуюць участкі, адказныя за распазнанне новага і знаёмага.
14. У (гэты літаратурны твор) 📖 часта выкарыстоўваецца матыў дэжавю як мастацкі прыём.
15. Жамэвю часам узнікае нават у (размова) з роднымі 👪, калі твар чалавека раптам здаецца незнаёмым.
16. У (фрагмент) памяці 🔍 можа адбыцца памылка, што і выклікае дэжавю.
17. У (штодзённае жыццё) 🚶 дэжавю можа з’явіцца на працы, у краме ці падчас шпацыру.
18. У (псіхалагічная літаратура) 📚 згадваюцца і іншыя з’явы, напрыклад, аўтаматычнае дзеянне без усведамлення.
19. На (прыём) у псіхатэрапеўта 🧑‍⚕️ чалавек апісваў непакой, звязаны з частымі станамі дэжавю.
20. Падобная з'ва апісваецца ў (дослед) 🧪 знакамітага псіхолага.

🛌 Практыкаванне: Самнамбулізм — праўда ці хлусня?

1. 👀 Вочы самнамбулы заўсёды зачыненыя.
2. 🌙 Самнамбулізм узнікае падчас няпоўнага абуджэння ад глыбокага сну.
3. 🧠 Адной з магчымых прычын лічыцца няспеласць нервовай сістэмы.
4. 🕐 Прыступы самнамбулізму доўжацца не больш за 10 хвілін.
5. 🍼 У дзяцей самнамбулізм сустракаецца часцей, чым у дарослых.
6. 🎭 У трагедыі Шэкспіра «Гамлет» ёсць вядомая сцэна з самнамбулаю.
7. 🚶 Лунацік можа хадзіць, сядзець або проста стаяць.
8. 👩‍👧 Лунацік заўсёды памятае, што ён рабіў падчас эпізоду самнамбулізму.
9. 🎶 Опера Вінчэнца Беліні называецца «Самнамбула» і прысвечаная гэтай з’яве.
10. 😡 Бываюць выпадкі, калі самнамбулы могуць праяўляць агрэсію.
11. 🪟 Часам самнамбулы памылкова выходзяць праз акно, думаючы, што гэта дзверы.
12. 📖 Самнамбулізм вельмі часта звязаны з дзённымі паводзінскімі і эмацыйнымі праблемамі.
13. 🔔 Каб засцерагчы самнамбулу, можна паставіць сігналізацыю на дзверы.
14. 🚗 Самнамбулы не могуць весці аўтамабіль падчас сну.
15. 🌍 Слова “лунацік” паходзіць ад лацінскага luna — Месяц.

Тэма: Усвядомленыя сны

Інтэрактыўнае практыкаванне

📝 Практыкаванне. Перакладзіце сказы на беларускую, выкарыстоўваючы даўномінулы час.

Прыклад: Пациент сказал, что он было перестал курить после короткого сеанса, но затем всё вернулось на круги своя. - Пацыент сказаў, што ён быў кінуў паліць пасля кароткага сеанса, але затым усё вярнулася ў папярэдні стан (адмененае дзеянне).

---

1. 😱 Она было начала кричать от ужаса, просыпаясь в состоянии сонного паралича, но внезапно этот состояние завершилось.
2. 👂 Пациент признался, что десять лет назад он слышал шаги и шёпот в момент гипнагогической фазы сонного паралича.
3. 👻 Женщина вспомнила, что в молодости она видела иллюзорные тени во время сна.
4. 🔬 Учёный отметил, что испытуемые испытали галлюцинации ещё до начала основного эксперимента.
5. 🌅 Мужчина рассказал, что он было перепутал сон и явь, находясь в гипнопомпическом состоянии, но затем вернулся в нормальное состояние.
6. 👀 Испытуемый пожаловался, что утром он было не мог пошевелиться, хотя уже проснулся, но затем атония закончилась.
7. 🌙 Она вспоминала, что много лет назад она практиковала техники осознанных снов ради самопознания.
8. 🚪 Мужчина признался, что в детстве он просыпался среди ночи и осознавал, что он ходит по дому.
9. 🧠 Учёный отметил, что добровольцы пережили лёгкую эйфорию перед тем, как наступил гипноз.
10. 💔 Женщина пожалела, что по молодости она доверилась случайному гипнотизёру, потому что последствия сеанса мучают ей до сих пор.

Практыкаванне. Перакладзіце сказы, паўтараючы лексіку на тэму “Сонны паралюш”, “Самнамбулізм” і “Усвядомленыя сны”

🌀 Сонный паралич

1. Феномен сонного паралича издавна привлекает внимание врачей и мыслителей, пытавшихся истолковать границы сна и бодрствования.
2. В гипнагогической форме при засыпании человек сохраняет относительную осознанность, но ощущает усталость и полную обездвиженность.
3. Гипнопомпическая форма проявляется при пробуждении, когда сознание ясно, а тело остаётся в состоянии обездвиженности.
4. Психологи подчёркивают, что это явление может вызывать недоумение, галлюцинации и сильные ощущения давления или удушья.

🌙 Самнамбулизм

1. Самнамбулизм может возникать при неполном пробуждении от глубокого сна, когда человек совершает непроизвольные действия.
2. У детей самнамбулизм встречается чаще, чем у взрослых, что связывают с незрелостью нервной системы организма.
3. Иногда самнамбулы ошибочно выходят через окно, думая, что это дверь, подвергая себя смертельной опасности.
4. Чтобы защитить самнамбулу, родители ставят сигнализацию на двери, предотвращая опасные ночные выходы ребёнка.

🌌 Осознанные сны

1. Большинство осознанных снов происходит в фазе быстрого сна, а в медленной фазе они крайне редки.
2. Ведение дневника сновидений и регулярная аутосуггестия перед сном значительно увеличивают вероятность осознанного сновидения.
3. Учёные отмечают, что в осознанном сне активизируется верхнебоковая префронтальная кора, обычно работающая слабее.
4. Аристотель ещё в античности описывал феномены, близкие к современному понятию осознанного сна.