Літаратурныя аб'яднанні

Беларускі літаратурны рэнесанс 1920—1930-х гадоў

Эпоха надзей і беларусізацыі

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны беларуская літаратура перажыла (коренной перелом), пакінуўшы кароткі, але яркі нашаніўскі перыяд у мінулым. Міжваенны час стаў выпрабаваннем для нацыі, якая (заявила о себе) праз кроў і страты. Сапраўдны (расцвет) мастацкага слова пачаўся з абвяшчэннем палітыкі беларусізацыі, якая (способствовала) стварэнню шматлікіх творчых суполак. Менавіта тады (возникли) новыя ідэйна-эстэтычныя прынцыпы, а літаратурныя традыцыі прайшлі праз радыкальнае (обновление). Маладыя аўтары імкліва (завоевывали) папулярнасць, станавіліся сапраўднымі (кумирами) моладзі, а іх твары (украшали) вокладкі часопісаў. Гэты (взлет) творчай энергіі быў абумоўлены надзеяй на светлую будучыню і (стремлением) стварыць нешта зусім (самобытное), што магло б (соперничать) з сусветнымі класікамі. Аднак грамадска-палітычныя (обстоятельства) заставаліся (изменчивыми), і кожны творца павінен быў (определиться) са сваім стаўленнем да (наследия) мінулага і (требований) новай дзяржаўнай ідэалогіі.

1. 📽️ Як вы лічыце, чаму менавіта ў 1920-я гады пісьменнікі мелі статус «зорак», і ці магчыма такое ў сучасным лічбавым свеце?
2. 🌊 Ці была палітыка «беларусізацыі» сапраўдным падмуркам для свабоды творчасці, альбо яна з самага пачатку мела строгія ідэалагічныя межы?

---

«Маладняк» — энергія і адмаўленне

Першым маштабным (объединением) стала суполка «Маладняк», якая (сплотила) вакол сябе сотні паэтаў. Іх лозунгі былі (решительными) і часам (дерзкими): яны абвяшчалі поўнае (отрицание) культурнай спадчыны і (преданность) камуністычным ідэалам. Маладнякоўцы (иронизировали) над старэйшым пакаленнем, лічачы Купалу і Коласа (устаревшимі). Такая пазіцыя (вызывала) неадназначную рэакцыю: Колас нават напісаў (сатирический) шарж у адказ на іх (нападки). Аднак з часам стала (очевидным), што празмерная (массовость) шкодзіць якасці — сярод сябраў арганізацыі было шмат (случайных) людзей, якія нават не (пробовали) пісаць. Гэта (предопределило) непазбежны раскол, бо таленавітыя творцы (испытывали) патрэбу ў больш (глубоком) асэнсаванні мастацтва. Для іх нацыянальнае (возрождение) аказалася больш значным, чым простая класавая (солидарность), што і прывяло да (возникновения) новых груп.

📣 Ці згодныя вы з тэзай, што для стварэння новага мастацтва трэба цалкам адмовіцца ад старых традыцый? Якія рызыкі нясе такі падыход?

---

«Узвышша» — эстэтычны інтэлектуалізм

У адрозненне ад «Маладняка», згуртаванне «Узвышша» ставіла на першае месца (качество), а не колькасць. Яго заснавальнікі (стремились) да стварэння арыгінальнай школы, дзе (сочетались) бы наватарства і павага да (истокам). Узвышэнцы актыўна (внедряли) у беларускі кантэкст здабыткі (мировой) літаратуры, займаліся (переводами) Байрана і Бадлера. Яны верылі, што (развитый) пралетарый патрабуе інтэлектуальнага (содержания), а не толькі лозунгаў. Адам Бабарэка, як галоўны (теоретик) суполкі, (разрабатывал) складаныя філасафскія канцэпцыі, (защищая) права мастака на пошук. Нягледзячы на (давление) і пастаянныя (обвинения) у «нацдэмаўшчыне», часопіс «Узвышша» стаў (источником) для твораў, якія пазней (вошли) у залаты фонд. Гэта была спроба (сохранить) незалежнасць думкі ва ўмовах, калі (свобода) слова паступова (сворачивалась) пад уздзеяннем знешніх чыннікаў.

1. 💎 Як вы разумееце паняцце «арыгінальная літаратурная школа»? Што, акрамя мовы, робіць літаратуру сапраўды нацыянальнай?
2. 💎 Чаму «Узвышша» зрабіла стаўку на эстэтычную якасць і элітарнасць у час, калі дзяржава патрабавала масавасці і даступнасці для пралетарыяту?
3. 🧩 Як вы разумееце тэорыю Адама Бабарэкі пра тое, што пралетарская літаратура павінна быць інтэлектуальна высокай, а не проста агітацыйнай?

---

Трагічны фінал і «Ноч расстраляных паэтаў»

Канец 1920-х стаў пачаткам (заката) літаратурнай вольніцы, калі (полемика) паміж суполкамі была (использована) карнымі органамі. Публічныя (споры) і ўзаемныя рэцэнзіі ператвараліся ў (доносы), а (обвинения) у вульгарным сацыялагізме станавіліся (приговором). У 1932 годзе ўсе незалежныя арганізацыі былі (ликвидированы) адзінай пастановай, што (означало) поўную цэнтралізацыю культуры. Самым (трагическим) момантам стала ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года, калі (цвет) беларускай інтэлігенцыі быў (расстрелян) у падвалах менскай турмы. Сярод загінулых былі тыя, хто яшчэ нядаўна (дискутировал) пра форму верша. Гэта (преступление) нанесла непапраўную (ущерб) развіццю нацыі, (прервав) натуральны працэс пераемнасці пакаленняў. Сёння «Ноч расстраляных паэтаў» — гэта сімвал (памяти) і напамін пра тое, якую (цену) заплацілі творцы за сваё (желание) быць пачутымі.

1. 🧱 Якія наступствы для літаратуры мела прымусовае стварэнне адзінага Саюза пісьменнікаў у 1932 годзе і ліквідацыя ўсіх суполак?
2. 🕯️ Якім чынам памяць пра рэпрэсаваных пісьменнікаў уплывае на ідэнтычнасць сучасных беларусаў? Чаму важна ведаць гэтыя імёны па сёння?
3. 📮 Які галоўны ўрок мы можам вынесці з гісторыі літаратурнага працэсу 1920—1930-х гадоў для сённяшняга творчага асяроддзя?

---

1. бегчы 🏃 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
2. сцерагчы 🛡️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
3. грэбці 🚣 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
4. вязаць 🧶 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
5. трэсці 🫨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
6. малоць ☕ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
7. печы 🥧 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
8. сячы 🪓 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
9. хацець 🍰 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
10. ляцець ✈️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
11. слаць (ложак) 🛌 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
12. слаць (ліст) ✉️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
13. жаць🌾 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
14. ціснуць 🗜️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
15. клікаць 🗣️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
16. смяяцца 😂 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
17. ліць 💧 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
18. пытаць ❓ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
19. аддаваць 🎁 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
20. пазнаваць 🕵️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
21. маляваць 🎨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
22. вучыць 📚 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
23. любіць ❤️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
24. цягнуць 🚜 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
25. браць 🤲 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
26. зваць 📢 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
27. класці 📥 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
28. весці 👨‍🦯 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
29. везці 🚚 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
30. грызці 🦷 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
31. плысці 🏊 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
32. расці 🌱 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
33. цвісці 🌸 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
34. мыць 🧼 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
35. біць 🔨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
36. шыць 🪡 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
37. піць ☕ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
38. жыць 🏠 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
39. пячыся♨️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
40. адчуваць 🧠 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...

---

Практыкаванне: Месны склон у гісторыі літаратуры

Заданне: Пастаўце назоўнікі ў патрэбную форму меснага склону, выкарыстоўваючы прапанаваныя прыназоўнікі. Звяртайце ўвагу на змяненне зычных перад канчаткамі.

1. 📖 літаратурнае аб’яднанне → у ...
2. ✍️ паседжанне → на ...
3. 🏛️ дзяржаўны архіў → у ...
4. 📝 вокладка кнігі → на ...
5. 🖋️ Уладзімір Дубоўка → пры ...
6. 📜 Адам Бабарэка → пры ...
7. 🎭 Язэп Пушча → пры ...
8. 🎨 Міхась Чарот → пры ...
9. 🗞️ Алесь Дудар → пры ...
10. 📚 Кузьма Чорны → пры ...
11. 🏛️ Змітрок Бядуля → пры ...
12. 🌾 Якуб Колас → пры ...
13. 🌟 Янка Купала → пры ...
14. 👨‍🏫 Віктар Жыбуль → пры ...
15. 🕵️ Жанна Капуста → пры ...
16. 🎭 Кандрат Крапіва → пры ...
17. 🏢 Саюз пісьменнікаў → у ...
18. 📅 час рэпрэсій → у ...
19. 🔦 пераслед → пры ...
20. 🏢 наркамат → у ...
21. 🏫 універсітэт → ва ...
22. 🏫 акадэмія → пры ...
23. 🧑‍🎓 студэнт → пры ...
24. 🧐 крытык → пры ...
25. 🗣️ прамова → у ...
26. 📢 літаратуразнаўца → пры ...
27. 🏛️ інстытут → ва ...
28. 📋 спіс → у ...
29. 🚪 суполка → у ...
30. 📖 раман → у ...
31. 📜 паэма → у ...
32. 🎭 п’еса → у ...
33. ✒️ аўтар → пры ...
34. 👤 рэдактар → пры ...
35. 🕯️ памяць → па ...
36. 🏙️ Менск → у ...
37. 🛤️ дарога → на ...
38. 🗄️ тэчка → у ...
39. 🎙️ выступ → на ...

---

---

Пытанні для дыскусіі

1. 🏛️ Мастацтва і ўлада: Ці можа творца быць цалкам вольным ад дзяржаўнай ідэалогіі, калі яго дзейнасць фінансуецца дзяржавай?
2. 🌊 Пераемнасць пакаленняў: Што больш спрыяе развіццю культуры: ашчаднае захаванне традыцый ці радыкальны пратэст супраць «старога» мастацтва?
3. 🧒 Феномен папулярнасці: Чаму ў пэўныя гістарычныя эпохі паэты становяцца лідарамі меркаванняў, а ў іншыя — застаюцца ў вузкіх колах інтэлігенцыі?
4. ⚖️ Этыка палемікі: Дзе праходзіць мяжа паміж прынцыповай творчай дыскусіяй і публічным цкаваннем апанента?
5. 💎 Якасць vs Масавасць: Ці павінна мастацтва быць зразумелым кожнаму, ці яго галоўная задача — інтэлектуальнае ўзвышэнне чытача праз складаныя формы?
6. 🌍 Глабальнае і лакальнае: Наколькі важна для нацыянальнай літаратуры інтэгравацца ў сусветны кантэкст праз пераклады і запазычанне замежных эстэтычных мадэляў?
7. ⚔️ Канфлікт ідэй: Ці магчыма мірнае суіснаванне творчых суполак з дыяметральна супрацьлеглымі поглядамі ў межах адной краіны?
8. 🎭 Эзопава мова: Як цэнзура і знешні ціск уплываюць на глыбіню літаратурных твораў?
9. 🧱 Цэнтралізацыя культуры: Якія рызыкі нясе стварэнне адзіных творчых саюзаў замест мноства незалежных груповак?
10. 🌳 Страчаныя магчымасці: Як перарваная культурная традыцыя ўплывае на самасвядомасць наступных пакаленняў?
11. 📮 Мастацтва і адказнасць: Ці нясе творца адказнасць за тое, як яго ідэі будуць інтэрпрэтаваныя і выкарыстаныя грамадствам у будучыні?

---

📝 Практыкаванне: Перакладзіце на беларускую мову

👉 Заданне: перакладзіwt наступныя выразы з рускай мовы на беларускую.

1. 🌅 коренной перелом в литературе
2. ✍️ заявил о себе через творчество
3. 🌸 настоящий расцвет культуры
4. 📚 способствовала развитию языка
5. 🚀 возникли новые идеи
6. 🔄 радикальное обновление традиций
7. 🌟 завоевывали популярность среди молодежи
8. 🎤 становились кумирами поколения
9. 📰 украшали обложки журналов
10. 📈 творческий взлет писателей
11. 🔥 стремление к самобытности
12. 🆚 соперничать с классиками мира
13. ⚖️ общественно-политические обстоятельства времени
14. 🌊 изменчивые условия жизни
15. 🎯 определить свою позицию
16. 📜 отношение к наследию прошлого
17. 🏛️ требования новой идеологии
18. 👥 литературное объединение молодых авторов
19. 🤝 сплотила поэтов вокруг себя
20. 💥 решительные и дерзкие лозунги
21. ❌ полное отрицание традиций
22. ❤️ преданность идеалам революции
23. 😏 иронизировали над старшими
24. ⏳ считали устаревшими классиков
25. ⚡ вызывала неоднозначную реакцию
26. 🎭 сатирический ответ писателя
27. 👀 стало очевидным со временем
28. 📊 чрезмерная массовость движения
29. 🎲 много случайных людей
30. ✍️ не пробовали писать тексты
31. 🔮 предопределило будущий раскол
32. 🧠 испытывали потребность в глубине
33. 🌍 национальное возрождение культуры
34. 🤝 классовая солидарность общества
35. 🌱 возникновение новых литературных группРэгрэсіўны перанос націску ў формах дзеясловаў цяперашняга часу

🧩 Практыкаванне. Цяперашні час (я / ты / ён / яны)

📌 Заданне: пастаўце дзеясловы ў формы цяперашняга часу для займеннікаў я, ты, ён, яны.

😌 раша́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🎉 весялі́цца → я … , ты … , ён … , яны …

🗣️ гавары́ць → я … , ты … , ён … , яны …

📞 звані́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🍲 вары́ць → я … , ты … , ён … , яны …

👏 хвалі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

⏰ будзі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🚬 куры́ць → я … , ты … , ён … , яны …

👕 насі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🚗 вазі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🙏 прасі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🧂 салі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

➗ дзялі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

😝 дражні́ць → я … , ты … , ён … , яны …

💊 лячы́ць → я … , ты … , ён … , яны …

📣 крычы́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🤫 маўча́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🛏️ ляжа́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🧍 стая́ць → я … , ты … , ён … , яны …

😨 бая́цца → я … , ты … , ён … , яны …

📚 вучы́цца → я … , ты … , ён … , яны …

🤝 знаёмі́цца → я … , ты … , ён … , яны …

😂 смяшы́ць → я … , ты … , ён … , яны …

❤️ любі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🌟 свяці́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🪢 вісі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🧹 пылі́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🛡️ барані́ць → я … , ты … , ён … , яны …

💸 плаці́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🔔 гусцí → я … , ты … , ён … , яны …

🧠 тлума́чыць → я … , ты … , ён … , яны …

🎨 фарбава́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🧺 склада́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🧸 забаўля́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🪞 любава́цца → я … , ты … , ён … , яны …

💭 уяўля́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🫶 абдыма́ць → я … , ты … , ён … , яны …

🕯️ запальваць → я … , ты … , ён … , яны …

🌱 ажыўля́ць → я … , ты … , ён … , яны …

---

---

📝 Практыкаванне: Перакладзі на беларускую мову

👉 Заданне: перакладзі наступныя выразы з рускай мовы на беларускую.

1. 🌅 коренной перелом в литературе
2. ✍️ заявил о себе через творчество
3. 🌸 настоящий расцвет культуры
4. 📚 способствовала развитию языка
5. 🚀 возникли новые идеи
6. 🔄 радикальное обновление традиций
7. 🌟 завоевывали популярность среди молодежи
8. 🎤 становились кумирами поколения
9. 📰 украшали обложки журналов
10. 📈 творческий взлет писателей
11. 🔥 стремление к самобытности
12. 🆚 соперничать с классиками мира
13. ⚖️ общественно-политические обстоятельства времени
14. 🌊 изменчивые условия жизни
15. 🎯 определить свою позицию
16. 📜 отношение к наследию прошлого
17. 🏛️ требования новой идеологии
18. 👥 литературное объединение молодых авторов
19. 🤝 сплотила поэтов вокруг себя
20. 💥 решительные и дерзкие лозунги
21. ❌ полное отрицание традиций
22. ❤️ преданность идеалам революции
23. 😏 иронизировали над старшими
24. ⏳ считали устаревшими классиков
25. ⚡ вызывала неоднозначную реакцию
26. 🎭 сатирический ответ писателя
27. 👀 стало очевидным со временем
28. 📊 чрезмерная массовость движения
29. 🎲 много случайных людей
30. ✍️ не пробовали писать тексты
31. 🔮 предопределило будущий раскол
32. 🧠 испытывали потребность в глубине
33. 🌍 национальное возрождение культуры
34. 🤝 классовая солидарность общества
35. 🌱 возникновение новых литературных групп

Беларускі літаратурны рэнесанс 1920—1930-х гадоў

Эпоха надзей і беларусізацыі

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны беларуская літаратура перажыла (коренной перелом), пакінуўшы кароткі, але яркі нашаніўскі перыяд у мінулым. Міжваенны час стаў выпрабаваннем для нацыі, якая (заявила о себе) праз кроў і страты. Сапраўдны (расцвет) мастацкага слова пачаўся з абвяшчэннем палітыкі беларусізацыі, якая (способствовала) стварэнню шматлікіх творчых суполак. Менавіта тады (возникли) новыя ідэйна-эстэтычныя прынцыпы, а літаратурныя традыцыі прайшлі праз радыкальнае (обновление). Маладыя аўтары імкліва (завоевывали) папулярнасць, станавіліся сапраўднымі (кумирами) моладзі, а іх твары (украшали) вокладкі часопісаў. Гэты (взлет) творчай энергіі быў абумоўлены надзеяй на светлую будучыню і (стремлением ) стварыць нешта зусім (самобытное), што магло б (соперничать) з сусветнымі класікамі. Аднак грамадска-палітычныя (обстоятельства) заставаліся (изменчивыми), і кожны творца павінен быў (определиться) са сваім стаўленнем да (наследия) мінулага і (требований) новай дзяржаўнай ідэалогіі.

1. 📽️ Як вы лічыце, чаму менавіта ў 1920-я гады пісьменнікі мелі статус «зорак», і ці магчыма такое ў сучасным лічбавым свеце?
2. 🌊 Ці была палітыка «беларусізацыі» сапраўдным падмуркам для свабоды творчасці, альбо яна з самага пачатку мела строгія ідэалагічныя межы?

---

«Маладняк» — энергія і адмаўленне (1923-1928)

Першым маштабным (объединением) стала суполка «Маладняк», якая (сплотила) вакол сябе сотні паэтаў. Іх лозунгі былі (решительными) і часам (дерзкими): яны абвяшчалі поўнае (отрицание) культурнай спадчыны і (преданность) камуністычным ідэалам. Маладнякоўцы (иронизировали) над старэйшым пакаленнем, лíчачы Купалу і Коласа (устаревшими). Такая пазіцыя (вызывала) неадназначную рэакцыю: Колас нават напісаў (сатирический) шарж у адказ на іх (нападки – нападкі). Аднак з часам стала (очевидным), што празмерная (массовость) шкодзіць якасці — сярод сябраў арганізацыі было шмат (случайных) людзей, якія нават не (пробовали) пісаць. Гэта (предопределило) непазбежны раскол, бо таленавітыя творцы (испытывали) патрэбу ў больш (глубоком) асэнсаванні мастацтва. Для іх нацыянальнае (возрождение) аказалася больш значным, чым прóстая класавая (солидарность), што і прывяло да (возникновения) новых груп.

📣 Ці згодныя вы з тэзай, што для стварэння новага мастацтва трэба цалкам адмовіцца ад старых традыцый? Якія рызыкі нясе такі падыход?

---

разумны,

У адрозненне ад «Маладняка», згуртаванне «Узвышша» ставіла на першае месца (качество), а не колькасць. Яго заснавальнікі (стремились) да стварэння арыгінальнай школы, дзе (сочетались) бы наватарства і павага да (истокам). Узвышэнцы актыўна (внедряли) у беларускі кантэкст здабыткі (мировой) літаратуры, займаліся (переводами) Байрана і Бадлера. Яны верылі, што (развитый – развітЫ) пралетарый патрабуе інтэлектуальнага (содержания), а не толькі лозунгаў. Адам Бабарэка, як галоўны (теоретик) суполкі, (разрабатывал) складаныя філасафскія канцэпцыі, (защищая) права мастака на пошук. Нягледзячы на (давление) і пастаянныя (обвинения) у «нацдэмаўшчыне», часопіс «Узвышша» стаў (источником) для твораў, якія пазней (вошли) у залаты фонд. Гэта была спроба (сохранить) незалежнасць думкі ва ўмовах, калі (свобода) слова паступова (сворачивалась) пад уздзеяннем знешніх (вонкавых) чыннікаў.

1. 💎 Як вы разумееце паняцце «арыгінальная літаратурная школа»? Што, акрамя мовы, робіць літаратуру сапраўды нацыянальнай?
2. 💎 Чаму «Узвышша» зрабіла стаўку на эстэтычную якасць і элітарнасць у час, калі дзяржава патрабавала масавасці і даступнасці для пралетарыяту?
3. 🧩 Як вы разумееце тэорыю Адама Бабарэкі пра тое, што пралетарская літаратура павінна быць інтэлектуальна высокай, а не проста агітацыйнай?

---

Трагічны фінал і «Ноч расстраляных паэтаў»

Канец 1920-х стаў пачаткам (заката) літаратурнай воли, калі (полемика) паміж суполкамі была (использована) карнымі органамі. Публічныя (споры) і ўзаемныя рэцэнзіі ператвараліся ў (доносы), а (обвинения) у вульгарным сацыялагізме станавіліся (приговором). У 1932 годзе ўсе незалежныя арганізацыі былі (ликвидированы) адзінай пастановай, што (означало) поўную цэнтралізацыю культуры. Самым (трагическим) момантам стала ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года, калі (цвет) беларускай інтэлігенцыі быў (расстрелян) у падвалах менскай турмы. Сярод загінулых былі тыя, хто яшчэ нядаўна (дискутировал) пра форму верша. Гэта (преступление) нанесла непапраўную (ущерб) развіццю нацыі, (прервав) натуральны працэс пераемнасці пакаленняў. Сёння «Ноч расстраляных паэтаў» — гэта сімвал (памяти) і напамін пра тое, якую (цену) заплацілі творцы за сваё (желание) быць пачутымі.

1. 🧱 Якія наступствы для літаратуры мела прымусовае стварэнне адзінага Саюза пісьменнікаў у 1932 годзе і ліквідацыя ўсіх суполак?
2. 🕯️ Якім чынам памяць пра рэпрэсаваных пісьменнікаў уплывае на ідэнтычнасць сучасных беларусаў? Чаму важна ведаць гэтыя імёны па сёння?
3. 📮 Які галоўны ўрок мы можам вынесці з гісторыі літаратурнага працэсу 1920—1930-х гадоў для сённяшняга творчага асяроддзя?

---

1. бегчы 🏃 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
2. сцерагчы 🛡️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
3. грэбці 🚣 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
4. вязаць 🧶 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
5. трэсці 🫨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
6. малоць ☕ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
7. печы 🥧 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
8. сячы 🪓 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
9. хацець 🍰 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
10. ляцець ✈️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
11. слаць (ложак) 🛌 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
12. слаць (ліст) ✉️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
13. жаць🌾 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
14. ціснуць 🗜️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
15. клікаць 🗣️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
16. смяяцца 😂 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
17. ліць 💧 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
18. пытаць ❓ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
19. аддаваць 🎁 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
20. пазнаваць 🕵️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
21. маляваць 🎨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
22. вучыць 📚 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
23. любіць ❤️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
24. цягнуць 🚜 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
25. браць 🤲 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
26. зваць 📢 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
27. класці 📥 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
28. весці 👨‍🦯 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
29. везці 🚚 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
30. грызці 🦷 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
31. плысці 🏊 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
32. расці 🌱 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
33. цвісці 🌸 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
34. мыць 🧼 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
35. біць 🔨 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
36. шыць 🪡 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
37. піць ☕ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
38. жыць 🏠 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
39. пекчыся ♨️ → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
40. адчуваць 🧠 → ён ..., мы ..., вы ..., яны ...

---

Практыкаванне: Месны склон у гісторыі літаратуры

Заданне: Пастаўце назоўнікі ў патрэбную форму меснага склону, выкарыстоўваючы прапанаваныя прыназоўнікі. Звяртайце ўвагу на змяненне зычных перад канчаткамі.

1. 📖 літаратурнае аб’яднанне → у ...
2. ✍️ паседжанне → на ...
3. 🏛️ дзяржаўны архіў → у ...
4. 📝 вокладка кнігі → на ...
5. 🖋️ Уладзімір Дубоўка → пры ...
6. 📜 Адам Бабарэка → пры ...
7. 🎭 Язэп Пушча → пры ...
8. 🎨 Міхась Чарот → пры ...
9. 🗞️ Алесь Дудар → пры ...
10. 📚 Кузьма Чорны → пры ...
11. 🏛️ Змітрок Бядуля → пры ...
12. 🌾 Якуб Колас → пры ...
13. 🌟 Янка Купала → пры ...
14. 👨‍🏫 Віктар Жыбуль → пры ...
15. 🕵️ Жанна Капуста → пры ...
16. 🎭 Кандрат Крапіва → пры ...
17. 🏢 Саюз пісьменнікаў → у ...
18. 📅 час рэпрэсій → у ...
19. 🔦 пераслед → пры ...
20. 🏢 наркамат → у ...
21. 🏫 універсітэт → ва ...
22. 🏫 акадэмія → пры ...
23. 🧑‍🎓 студэнт → пры ...
24. 🧐 крытык → пры ...
25. 🗣️ прамова → у ...
26. 📢 літаратуразнаўца → пры ...
27. 🏛️ інстытут → ва ...
28. 📋 спіс → у ...
29. 🚪 суполка → у ...
30. 📖 раман → у ...
31. 📜 паэма → у ...
32. 🎭 п’еса → у ...
33. ✒️ аўтар → пры ...
34. 👤 рэдактар → пры ...
35. 🕯️ памяць → па ...
36. 🏙️ Менск → у ...
37. 🛤️ дарога → на ...
38. 🗄️ тэчка → у ...
39. 🎙️ выступ → на …

---

Шлях беларускага слова: Гісторыя літаратурных і выдавецкіх суполак пачатку ХХ стагоддзя

Перад вамі храналагічны агляд станаўлення беларускага кнігадруку і пісьменніцкіх суполак. Тэкст утрымлівае словы ў дужках на рускай мове, якія трэба перакласці на беларускую. Пасля кожнага фрагмента прапануецца пытанне для роздуму.

1. «Загляне сонца і ў наша ваконца» (1906–1914)

Гэта першае легальнае беларускае (издательское товарищество) пачало сваю дзейнасць у Пецярбургу. (Основатели) суполкі, сярод якіх быў Браніслаў Эпімах-Шыпіла, імкнуліся (просвещать) народ праз кнігу. Яны выдалі (первый) зборнік Максіма Багдановіча «Вянок» і творы Янкі Купалы. Гэта была (настоящая) культурная рэвалюцыя, якая (разбудила) нацыянальную свядомасць. Дзейнасць суполкі (заложила) фундамент для далейшага кнігадрукавання, (несмотря на) жорсткую цэнзуру Расійскай імперыі. (Распространение) беларускага слова стала галоўнай (целью) гэтага (сплоченного) калектыву, які (искренне) верыў у (возрождение) роднай мовы і (светлое) будучае сваёй краіны.

🤔 Ці лічыце вы, што назва суполкі актуальная для беларускай культуры і сёння?

2. Газета «Наша Ніва» (1906–1915)

Віленскі (период) стаў сапраўдным «нашаніўскім» адраджэннем, вакол якога (собирались) лепшыя сілы (интеллигенции). Рэдакцыя была не проста (газетой), а сапраўдным літаратурным (центром), дзе (печатались) Якуб Колас і Цётка. (Благодаря) гэтаму выданню (сформировался) сучасны правапіс і (стиль) мастацкай прозы. Гэта быў час (невероятного) уздыму, калі кожны (номер) чакалі як (праздник). (Редакторы) сутыкаліся з (преследованиями) і (обысками), але працягвалі (упорно) працаваць дзеля (общего) дабра, (доказывая) усяму свету (право) беларусаў на самабытнасць і (собственную) развітую літаратуру.

🤔 Як вы думаеце, чаму менавіта газета стала галоўным рухавіком літаратуры ў той час?

3. Выдавецтва «Мінчук» (1906–1911)

У Мінску (действовала) суполка, якая (специализировалась) на выпуску (дешёвых) кніг для (простого) народа. Яе (участники) разумелі, што (образование) павінна быць (доступным) кожнаму (крестьянину). Выдавецтва (выпускало) не толькі (художественные) творы, але і (полезные) парады па (сельскому хозяйству). Гэта дапамагала (укреплять) сувязь паміж (литераторами) і чытачамі з вёскі. (Хотя) наклад быў (небольшим), кожнае выданне (пользовалось) попытам. Яны (стремились) паказаць, што беларуская мова (пригодна) для (описания) любых сфер жыцця, (включая) навуку і штодзённы (тяжёлый) побыт працоўных.

🤔 Якую ролю ў нацыянальным руху адыгрывае эканамічная даступнасць кніг?

4. Выдавецкае таварыства «Палачанін» (1913–1914)

Гэта віленскае (объединение) было (создано) для падтрымкі каталіцкай (ветви) беларускага руху. Яго (деятели) выдавалі газету «Беларус», (ориентируясь) на (верующих) чытачоў. Яны (продвигали) ідэю (единства) народа (независимо от) канфесіі. У выданнях (поднимались) пытанні (морали) і захавання (традиций). Гэта была (важная) спроба (противостоять) паланізацыі і (русификации) праз (религиозную) літаратуру. (Усилия) суполкі (помогли) многім (осознать) сваю (принадлежность) да беларускай нацыі, (сохраняя) пры гэтым (духовные) каштоўнасці продкаў і (глубокое) паважэнне да хрысціянскай (этики).

🤔 Ці важная рэлігійная літаратура для захавання нацыянальнай мовы?

5. Літаратурнае аб’яднанне «Маладняк» (1923–1928)

Пасля Першай сусветнай вайны (появилось) самае (массовое) згуртаванне маладых паэтаў. (Вдохновлённые) рэвалюцыйнымі (идеями), яны (создавали) новую эстэтыку. (Филиалы) «Маладняка» (возникли) па ўсёй Беларусі і нават (за границей). Сярод (членов) былі Міхась Чарот і Кузьма Чорны. Яны (издавали) шматлікія (сборники) і часопісы, (привлекая) моладзь да (творчества). Гэта быў час (смелых) эксперыментаў і (бурного) росту (количества) пісьменнікаў. (Несмотря на) ідэалагічны (давление), «маладнякоўцы» змаглі (придать) літаратуры (свежее) гучанне і (необычайную) энергію (молодого) пакалення.

🤔 Што лепш для літаратуры: масавасць або элітарнасць?

6. Кнігавыдавецтва «Савецкая Беларусь» (1920–1924)

У пачатку (периода) беларусізацыі дзяржаўнае (издательство) актыўна (занималось) выпускам (учебников) і класікі. Яно (стало) пераемнікам (прежних) прыватных і грамадскіх суполак. (Благодаря) дзяржаўнай (поддержке), (тиражи) значна (выросли). (Редактированием) тэкстаў часта (занимались) самі (авторы), якія (вернулись) з эміграцыі. Гэта (позволило) забяспечыць (школы) неабходнымі матэрыяламі на (родном) мове. (Процесс) друкавання стаў (профессиональным) і (систематическим). (Именно) тады пачалося (формирование) сучаснага (книжного) рынку, які (соответствовал) патрэбам (развивающегося) грамадства і (требованиям) новай савецкай (эпохи).

🤔 Ці можа культура паўнавартасна развівацца без дзяржаўнай падтрымкі?

7. Згуртаванне «Узвышша» (1926–1931)

Частка пісьменнікаў (покинула) «Маладняк», каб (создать) больш (элитарное) аб’яднанне. Яны (выступали) за (высокое) майстэрства і (качество) тэкстаў, а не за (количество) аўтараў. (Основателями) былі Уладзімір Дубоўка і Адам Бабарэка. Іх (журнал) лічыцца адным з лепшых у (истории) беларускага (печатного) слова. Яны (искали) новыя (формы) і (образы), (ориентируясь) на (мировые) стандарты. «Узвышша» (стало) сімвалам інтэлектуальнай (зрелости) нашай літаратуры. Іх (деятельность) (доказала), што беларускае слова здольнае (передавать) самыя (сложные) філасофскія (смыслы) і глыбокія чалавечыя (переживания).

🤔 Чаму канфлікт паміж якасцю і колькасцю заўсёды прысутнічае ў мастацтве?

8. Аб’яднанне «Беларуская літаратурна-мастацкая камуна» (1927–1928)

Гэтая (группа) (придерживалась) футурыстычных (взглядов) на мастацтва. Яны (отрицали) старыя (традиции) і (призывали) да стварэння (индустриальной) культуры. Іх (лидером) быў Паўлюк Шукайла. (Хотя) суполка (просуществовала) нядоўга, яна (оставила) (заметный) след у (истории) (авангарда). Іх (выступления) заўсёды былі (шумными) і (вызывающими). Гэта была (попытка) (вписать) беларускую творчасць у (контекст) сусветнага (футуризма). Яны (верили), што (новое) грамадства (нуждается) у цалкам (другом) мастацтве, якое (отвергает) вясковую (архаику) дзеля (динамичного) рытму (города).

🤔 Ці патрэбныя літаратуры радыкальныя эксперыменты?

9. Таварыства «Полымя» (1927–1932)

Аб’яднанне (собрало) (старейших) пісьменнікаў, якія (закладывали) асновы літаратуры яшчэ да (революции). Сярод іх былі Янка Купала і Якуб Колас. Яны (стремились) (сохранить) (преемственность) пакаленняў і (авторитет) роднага слова. Часопіс «Полымя» стаў (площадкой) для (серьёзных) дыскусій і (публикации) (крупных) твораў. Гэта была (солидная) арганізацыя, якая (пользовалась) вялікай (уважением). Яны (защищали) (классические) каноны і (культуру) мовы. Іх (влияние) (позволяло) утрымліваць (высокую) планку (творчества) у (сложные) гады палітычных (изменений) і (идеологических) спрэчак.

🤔 Наколькі важная роля «жывых класікаў» у развіцці літаратурнага працэсу?

10. Саюз пісьменнікаў БССР (з 1934 года)

Завяршэннем (периода) (свободных) суполак стала (создание) адзінага саюза. Гэта (означало) (установление) жорсткага (контроля) з боку (государства). Многія (талантливые) (авторы) былі (репрессированы), а (деятельность) незалежных (издательств) (прекращена). (Однако) менавіта гэты час (показал), якую (огромную) (ценность) мае (свобода) слова. (Завершая) наш агляд, варта (помнить) імёны тых, хто (создавал) падмурак нашай (культуры). Гэты (путь) ад першых (кружков) да (профессиональных) арганізацый быў (трудным), але (героическим). Беларуская (книга) (выжила) і (продолжает) свой (путь) у (будущее).

🤔 Ці можа творца быць сапраўды свабодным у рамках дзяржаўнай арганізацыі?

---

📝 Практыкаванне: Шлях беларускага слова

Перакладзіце сказы на беларускую мову, звяртаючы ўвагу на дакладнасць тэрмінаў.

1. 🏢 В 1906 году в Петербурге возникло издательское товарищество «Загляне сонца і ў наша ваконца».
2. 📖 Это легальное объединение активно печатало первые произведения Янки Купалы.
3. 👑 Издательство «Загляне сонца і ў наша ваконца» выпустило знаменитый сборник «Вянок».
4. 🗞️ Газета «Наша Ніва» стала главным двигателем белорусского возрождения в 1906 году.
5. ✍️ Вокруг редакции виленской «Нашай Нівы» собиралась лучшая национальная интеллигенция.
6. 🌾 Издательство «Мінчук» до 1911 года выпускало дешевые книги для крестьян.
7. 📚 Это минское объединение печатало полезные советы по сельскому хозяйству.
8. 📈 Политика белорусизации в 1920-е годы способствовала созданию новых творческих союзов.
9. 🔥 Масштабное объединение «Маладняк» возникло в 1923 году и сплотило сотни поэтов.
10. ⚡️ Маладняковцы дерзко отрицали наследие прошлого ради создания нового искусства.
11. 🏔️ Талантливые творцы в 1926 году основали элитарное интеллектуальное объединение «Узвышша».
12. 💎 Члены «Узвышша» ставили высокое качество художественного текста выше массовости.
13. 🌍 Теоретик Адам Бабарека разрабатывал сложные философские концепции в журнале «Узвышша».
14. ⛓️ Все независимые литературные организации были принудительно ликвидированы постановлением 1932 года.
15. 🕯️ Трагическая ночь расстрелянных поэтов 1937 года уничтожила цвет белорусской литературы.

---