Чытанне І і напісанне Ў

---

---

📝 Практыкаванне. Прачытайце пытанне і выберыце адзін адказ.

❓ Як Вы маецеся?

1. 😊 У мяне ўсё добра.
2. 😄 Усё ў пардку.
3. 😌 Нішто сабе.
4. 😌  Усё нармалёва.
5. 🙂 Нядрэнна.
6. 😔 Не (ня) надта добра. 😴 Я крыху стомленая.
7. 😔 Мне сумна.
8. 🤒 Я хварэю.

---

❓ Што Вы сё́ння рабі́лі?

1. 💻 Я працава́ла до́ма за кампʼю́тарам.
2. 📚 Я вучы́ла сло́вы.
3. 🛒 Я хадзі́ла ў кра́му.
4. 🍳 Я гатава́ла сняда́нак і абéд.
5. 📱 Я піса́ла паведамле́нні.
6. 🚶 Я шпацырава́ла ка́ля до́ма.
7. 🎧 Я слу́хала му́зы́ку.
8. 😴 Я адпачыва́ла до́ма.

---

Чытанне літары І

Правіла: (Правило) І чытаецца як [йі], калі яна стаіць:

(И читается как [йи], если она стоит:)

• пасля любых галосных: (после любых гласных:) кра(й)іна, сло(й)ік; (страна, стаканчик/баночка)
• на пачатку слова пад націскам: (в начале слова под ударением:) (й)іншы, (й)Ігар. (другой, Игорь) Прачытайце выразы:

👤 і́ншы (другой), 🌱 існава́ць (существовать), 🤝 і́хні (ихн), 🫧 ілю́зія (иллю́зия), 🙋‍♀️ Іры́на (Ирина), 🖼️ у галерэ́і (в галерее), 🗺️ у гэ́тым кра́і (в этой стране),  І́ндыя (Индия), 🌳 у га́і (в роще), 🌐 Інтэрнэ́т (Интернет), 🙋‍♂️ І́рма (Ирма), 🏳️ краі́на (страна)

---

Практыкаванне. Перакладзіце дзеясловы ў дужках на беларускую мову.

Правіла:

рус. -ет → бел. -е

рус. -ит → бел. -іць/-ыць

1. 🧠 Ён (думает) аб пра́цы до́ма.
2. 🙏 Яна́ (просит) ва́ды́ і хле́ба.
3. 📖 Ён (читает) кні́гу ўве́чары до́ма.
4. 💡 Яна́ (ведает) гэ́та ве́льмі до́бра.
5. 🔥 Ля́мпа (горит) но́ччу ў пако́і.
6. 💤 Ён (спит) до́ўга пасля́ пра́цы.
7. 🗣️ Яна́ за́ра́з (кричит) на ву́ліцы.
8. 🧂 Ён (умеет) гатава́ць суп.
9. 🔒 Яна́ (закрывает) дзве́ры ў пако́й.
10. 🧱 Мяч (падает) на падло́гу.
11. 🪜 Ён (лезет) на дрэ́ва ў па́рку.
12. 📍 Ён (стоит) ці́ха ля акна́.
13. 🧍 Ля́мпа (висит) над стало́м.
14. ☀️ Со́нца (греет) траву́ ка́ля́ до́ма.
15. 🧼 Яна́ (чистит) стол пасля́ абе́ду.

---

📝 Напісанне Ў на пачатку слова

(Написание Ў в начале слова)

Правіла: Пасля галосных ненаціскное радковае У на пачатку наступнага слова замяняецца на Ў.

(После гласных безударное строчное У в начале следующего слова заменяется на Ў.)

✏️ Замяніце, дзе трэба, У на Ў.

(Замените, где нужно, У на Ў)

🌅 на усхо́дзе (на востоке), 🎓 вялі́кі універсітэ́т (большой университет), 🏫 мой універсітэ́т (мой университет), 🚪 хаце́ў увайсці́ (хотел войти), 🚪 хаце́ла увайсці́ (хотела войти), 🗺️ за Ура́лам (за Уралом), 👧 для Улляны (для Ульяны), 👵 для удавы́ (для вдовы), ⛪ царко́ўная у́нія (церковная уния), 👨‍👩‍👧 усе́ ра́зам (все вместе), 👶 наш уну́к (наш внук), 👧 на́ша уну́чка (на́ша внучка), 🏙️ ва Узбекіста́не (в Узбекистане), 🗑️ да у́рны (к урне), ⛰️ на Ура́льскіх гара́х (на Уральских го́рах)

---

📝 Практыкаванне на чытанне. Выразна прачытайце наступны дыялог.

👋 А: Добры дзень, спадару Борысе! Як Вы сёння маецеся?

😊 Б: Добры дзень, спадарыня Алена. У мяне ўсё добра, дзякую Вам. А як Вы сябе сёння адчуваеце?

❓ А: Нішто сабе. Усё нармалёва, але я крыху стомленая сёння. Што Вы сёння рабілі?

💻 Б: Я працаваў дома за камп’ютарам і пісаў паведамленні.

📚 А: Ці вучылі Вы сёння словы раніцаю ці ўдзень дома?

📚 Б: Так, я вучыў словы і слухаў музыку.

🛒 А: Ці хадзілі Вы сёння ў краму? Ці трэба Вам было набыць хлеб і малако?

🛒 Б: Так, я хадзіў у краму і набыў хлеб і малако.

🍳 А: Ці гатавалі Вы сняданак ці абед сёння?

🍳 Б: Так, я гатаваў сняданак і абед, потым адпачываў дома.

😔 А: А цяпер Вам сумна ці ўсё ў парадку?

🙂 Б: Усё ў парадку. Нядрэнна, але я таксама, як і Вы, крыху стомлены.

📱 А: Ці пісалі Вы сёння паведамленні сябрам? Ці толькі працавалі дома?

📱 Б: Я пісаў паведамленні і працаваў дома за камп’ютарам адначасова.

🚶 А: Ці шпацыравалі Вы каля дома?

🚶 Б: Так, я шпацыраваў каля дома, таму я шчаслівы.

❓ А: Што Вы будзеце рабіць пасля заняткаў сёння ўвечары?

💻 Б: Пасля заняткаў я буду працаваць дома за камп’ютарам і далей.

📚 А: А потым Вы будзеце вучыць словы ці пойдзеце ў краму?

🛒 Б: Я думаю, што пайду ў краму, а затым буду вучыць словы.

👋 А: Дзякую за размову, спадару Барысе! Да сустрэчы, добрага Вам вечара!

👋 Б: Наўзаéм! Усяго найлепшага! Да пабачэння!

---

❓ Што Вы бу́дзеце рабі́ць пасля́ заня́ткаў?

1. 💻 Я бу́ду працава́ць до́ма за кампʼю́тарам.
2. 📚 Я бу́ду вучы́ць сло́вы.
3. 🛒 Я пайду ў кра́му.
4. 🍳 Я бу́ду гатава́ць сняда́нак.
5. 📱 Я бу́ду піса́ць паведамле́нні.
6. 🚶 Я бу́ду шпацырава́ць каля́ до́ма.
7. 🎧 Я бу́ду слу́хаць му́зыку.
8. 😴 Я бу́ду адпачыва́ць до́ма.

---

📝 Практыкаванне. Прачытайце пытанне і выберыце адзін адказ.

❓ Як Вы маецеся?

1. 😊 У мяне ўсё добра.
2. 😄 Усё ў парадку.
3. 🙂 Нядрэнна, дзякуй.
4. 😌 Спакойна, без навíн.
5. 😅 Нармальна, я крыху стомленая.
6. 😴 Я сёння вельмі стомленая.
7. 🤔 Цяпер нармалёва.
8. 😔 Не (ня) надта добра.
9. 😟 Мне трохі сумна.
10. 🤒 Я крыху хворая.

---

❓ Што Вы сё́ння рабі́лі?

1. 💻 Я працавала дома за камп’ютарам.
2. 📚 Я вучыла словы.
3. 🛒 Я хадзіла ў краму.
4. 🍳 Я гатавала сняданак.
5. 🍽️ Я гатавала абед.
6. 📱 Я пісала паведамленні.
7. 🚶 Я шпацыравала каля дома.
8. 🎧 Я слухала музыку.
9. 📖 Я чытала дома.
10. 🧹 Я прыбірала кватэру.

---

❓ Што Вы бу́дзеце рабі́ць пасля́ заня́ткаў?

1. 💻 Я буду працаваць дома за камп’ютарам.
2. 📚 Я буду вучыць словы.
3. 🛒 Я пайду ў краму.
4. 🍳 Я буду гатаваць вячэру.
5. 📱 Я буду пісаць паведамленні.
6. 🚶 Я буду шпацыраваць каля дома.
7. 🎧 Я буду слухаць музыку.
8. 😴 Я буду адпачываць дома.
9. 🚿 Я прыму душ.
10. 📖 Я буду чытаць дома.

---

Практыкаванне. Прачытайце сказы і паспрабуйце іх перакласці на рускую мову.

1. ☀️ Лета заканчваецца, але сонца яшчэ грэе траву каля гэтага белага дома.
2. 👨‍🏫 Першы настаўнік верыў, што дзеці будуць добра ведаць родную мову і гісторыю.
3. 🚆 Мой брацік ішоў на цягнік, бо ён вельмі хоча наведаць прыгожую Міншчыну.
4. 😴 Сёння я вельмі стомленая, таму што доўга працавала за камп’ютарам і кепска спáла.
5. 🛒 Я хадзіла ў краму, набыла там малако, свежы хлеб і смачны ягадны джэм.
6. 💬 Шчыра дзякую за сустрэчу, мне было прыемна пазнаёміцца і паразмаўляць з Вамі сёння.
7. 🏢 У нашым універсітэце студэнты вучаць словы і занатоўваюць (й)іх у свае сшыткі.
8. 🧥 Дзяўчынка абула новыя чаравíкі, надзела сіні плашчычак і пайшла шпацыраваць каля дома.
9. 🌧️ На вуліцы ідзе дождж, таму я буду сядзець дома, гатаваць вячэру і адпачываць.
10. 🤔 Я не разумею гэтага складанага слова, калі ласка, перакладзіце яго на рускую мову.
11. 🎧 Пасля заняткаў я буду слухаць музыку ў слухáўках, каб крыху супакоіцца і адпачыць.
12. 👋 Да пабачэння, зычу вам добрага дня! Спадзяюся, што ў вас усё будзе нармалёва.

---

Практыкаванне. Праслухайце і запішыце наступныя сказы:

1. 👋 Добры дзень! Як Вы сёння маецеся?
2. 😊 У мяне ўсё добра, шчыра дзякую.
3. 🏠 Я зараз дома і чытаю кнігу.
4. 👨‍🏫 Вучаніца піша новае слова ў сшытак.
5. 🍎 Мая сястра набылá ў краме смачны яблык.
6. ☕ Я вельмі люблю піць раніцаю гарачую гарбату.
7. 👩‍💻 Яна шмат працуе за камп’ютарам кожны дзень.
8. 🚶 Мы любім шпацыраваць каля дома.
9. 🐱 Мой кот зараз спіць на канáпе.
10. ❓ Я не разумею, што гэта значыць.
11. 🥛 Брат пайшоў у краму па малако і белы хлеб.
12. 🎧 Я слухаю музыку і адпачываю дома.
13. 🧹 Ты прыбіраеш пакой, а я мыю посуд.
14. 🌙 Да сустрэчы! Дабранач і добрых Вам сноў!

---

📝 Практыкаванне: Спражэнне дзеясловаў у цяперашнім часе

Правіла:

1. У форме “ён” пасля Е не пішацца -Т, у астатніх выпадках пішацца -ЦЬ: ён умее, ён думае, ён крычыць, ён просіць.

2. У форме “яны” заўжды пішацца -ЦЬ замест -Т: яны умеюць, яны думаюць, яны крычаць, яны просяць.

Запоўніце пропускі, карыстаючыся (рус. пользуясь) правіламі спражэння.

Прыклад спражэння:

📖 чытаць → аснова чыта- → ён чытае (без Т пасля Е), яны чытаюць (заўжды -ЦЬ)

1. 🧠 ведаць → ён ..., яны ...
2. 🤔 думаць → ён ..., яны ...
3. 👂 чуць (слышать)→ ён ..., яны ...
4. 👀 бачыць → ён ..., яны ...
5. 💬 размаўляць → ён ..., яны ...
6. 👂 слухаць → ён ..., яны ...
7. 🛒 набываць (покупать) → ён ..., яны ...
8. 🍽️ абедаць → ён ..., яны ...
9. 😴 спаць → ён ..., яны ...
10. 🛌 адпачываць → ён ..., яны ...
11. 🧘 адчуваць сябе (чувствовать себя) → ён ..., яны ...
12. ❤️ любіць → ён ..., яны ...
13. 🔍 шукаць (искать) → ён ..., яны ...
14. 💡 разумець → ён ..., яны ...
15. 🧠 пáмятаць → ён ..., яны ...
16. 🏫 вучыць → ён ..., яны ...
17. ✍️ занатоўваць → ён ..., яны ...
18. 🔄 паўтараць → ён ..., яны ...
19. 📖 перакладаць → ён ..., яны ...
20. ✅ адказваць → ён ..., яны ...
21. 🧹 прыбіраць → ён ..., яны ...
22. 🧼 чысціць → ён ..., яны ...
23. 🎈 гуляць (играть) → ён ..., яны ...
24. 🧱 падаць → ён ..., яны ...
25. 📍 стаяць → ён ..., яны ...
26. 👋 вітаць → ён ..., яны ...

---

📖 Чыта́нне НЕ і БЕЗ

Правіла: Перад націска НЕ і БЕЗ чытаюцца як [НЯ] і [БЯЗ]

❓ У які́х вы́падках Е ў сло́вах “не” і “без” бу́дзе́ чыта́цца як Я?

👀 не ба́чу (не вижу), 🧠 не ве́даю (не зна́ю), 👤 без мяне́ (без меня), 🧼 не мы́ецца (не моется), 🌀 без то́лку (без то́лку), 🗣️ не кáжа (не говорит), 💧 без ва́ды́ (без во́ды), ➡️ не туды́ (не туда), 📏 не на́дта (не очень), 💬 без слоў (без слов), 😄 не смяе́цца (не смеётся), ✅ без сумне́ву (без сомнения), ❄️ без зі́мы́ (без зимы), 😏 не жарту́е (не шутит), 👨 не ён (не он), 🤝 не са мно́ю (не со мной), 👩 не з ёй (не с ней), 🤔 не разуме́ю (не понимаю), 🧩 не такі́ (не тако́й), 🌊 без мо́ра (без моря); 😇 не до́бры (не добрый), 😠 а злы (а злой).

---

📝 Напісанне Ў на пачатку слова (Написание Ў в начале слова)

Правіла: пасля галосных ненаціскное у на пачатку наступнага слова часта замяняецца на ў.

(Правило: после гласных безударное у в начале следующего слова часто заменяется на ў.)

✏️ Заданне: замяніце, дзе трэба, У на Ў.

(Задание: замените, где нужно, У на Ў.)

1. 🌤️ пасля дажджу у двары (после дождя во дворе)
2. 🏠 у хаце уначы (в доме ночью)
3. 🚶 я ішоў у школу (я шёл в школу)
4. 🚌 мы ехалі у горад (мы ехали в город)
5. 📚 я чытаю кнігі у (в) аўтобусе (я книги читаю в автобусе)
6. 🎧 я слухаю музыку у слухаўках (я музыку слушаю в наушниках)
7. 🍽️ я ем у кавярні (я ем в кафе)
8. ☕ я п’ю у (в) офісе (я пью в офисе)
9. 🕰️ сёння уранку (сегодня утром)
10. 🌙 позна уначы (поздно ночью)
11. 🌿 у лесе (в лесу)
12. 🏞️ на узлеску у цішыні (на опушке в тишине)
13. ⛪ старая унія (старая уния)
14. 👩‍👧 для Ульяны (для Ульяны)
15. 👨‍👩‍👦 наш унук (наш внук)
16. 🗑️ падысці да урны (подойти к урне)
17. 🧳 паехаць ва Уфу (поехать в Уфу)
18. 🗺️ за Уралам (за Уралом)
19. 🏔️ на Уральскіх гарах (на Уральских горах)
20. 🏙️ ва Уладзівастоку (во Владивостоке)

📝 Практыкаванне. Адкажыце на настпуныя пытанні:

1. Як Вы маецеся?
2. Ці адчуваеце Вы надыход вясны?
3. Што Вы сёння рабілі?
4. Што Вы будзеце рабіць заўтра?

📝 Практыкаванне

Перакладзіце фразы з рускай мовы на беларускую.

1. 👋 Добрый день!
2. 😊 У меня всё хорошо.
3. 😄 Всё в порядке.
4. 🙂 Неплохо, спасибо.
5. 😴 Я немного устала.
6. 😔 Мне грустно.
7. 🤒 Я болею.
8. 🧠 Я не понимаю это слово.
9. 👂 Я Вас не слышу.
10. 🎧 Теперь я Вас хорошо слышу.
11. 👀 Я не вижу текст.
12. ✅ Да, всё правильно.
13. 📝 Я записываю новые слова в тетрадь.
14. 📖 Пожалуйста, переведите это на русский язык.
15. 🧾 Мне нужен пример.
16. 🎒 В моём рюкзаке есть учебник.
17. ✏️ У меня есть карандаш и ручка.
18. ☕ Я люблю горячий чай.
19. 🛒 Я иду в магазин.
20. 🥛 Я купила молоко и хлеб.
21. 💻 Я работаю дома за компьютером.
22. 📚 Я учу слова.
23. 🎧 Я слушаю музыку дома.
24. 🚶 Я гуляю возле дома.
25. 👋 До свидания! Доброй ночи!

---

📖 Чыта́нне НЕ і БЕЗ

Правіла: перад наці́скам НЕ і БЕЗ чыта́юцца як [ня] і [бяз].

❓ У які́х вы́падках Е ў сло́вах “не” і “без” бу́дзе чыта́цца як Я?

1. 🚪 не адчыня́е (не открывает)
2. 🧒 не гуля́е (не играет / не гуляет)
3. 📚 не чыта́е (не читает)
4. ✍️ не пі́ша (не пишет)
5. 🍽️ не е́сць (не ест)
6. ☕ без гарба́ты (без чая)
7. 🍞 без хле́ба (без хлеба)
8. 🏠 без до́му (без дома)
9. 👂 не чу́е (не слышит)
10. 👀 не ба́чыць (не видит)
11. 💬 не гаво́рыць (не говорит)
12. 🧠 не па́мятае (не помнит)
13. 🚶 не ідзе́ (не идёт)
14. 🛒 не купля́е (не покупает)
15. 💻 не працу́е (не работает)
16. 🌙 не спіць (не спит)
17. 🎧 не слу́хае (не слушает)
18. 🧹 не прыбіра́е (не убирает)
19. 🧴 без ма́зi (без мази)
20. 💧 без дажджу́ (без дождя)
21. 🌬️ без ве́тру (без ветра)
22. 😊 не ве́села (не весело)
23. 😔 не ра́дасны (не радостный)
24. 🤒 не здаро́вы (не здоровый)
25. 🗺️ без краі́ны (без страны)

---

📝 Практыкаванне: Спражэнне дзеясловаў у цяперашнім часе

Правіла

1. У форме ён / яна / яно пасля Е не пішацца -Т: ён чытае, ён працуе.
2. У форме яны звычайна пішам: яны чытаюць, яны працуюць, яны любяць.

✏️ Заданне

Запоўніце пропускі. Напішыце формы: я, ты, ён, мы, вы, яны.

✅ Прыклад

📖 чытаць → я чытаю, ты чытаеш, ён чытае, мы чытаем, вы чытаеце, яны чытаюць

Цяпер самастойна

1. 💻 працаваць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
2. ✍️ пісаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
3. 👂 слухаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
4. 👀 глядзець → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
5. 🚶 шпацыраваць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
6. 🛒 купляць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
7. 🍽️ гатаваць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
8. ☕ піць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
9. 🍎 есці → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
10. 😴 спаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
11. 🏠 жыць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
12. 🧠 ведаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
13. 💬 казаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
14. ❤️ любіць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
15. 🎧 чуць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
16. 📚 вучыць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
17. 🧹 прыбіраць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
18. 🎶 спяваць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
19. 👋 вітаць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...
20. 📞 тэлефанаваць → я ..., ты ..., ён ..., мы ..., вы ..., яны ...

📝 Табліца скланення назоўнікаў

Склон	Склонaвае пытанне	Жаночы род	Мужчынскі род	Ніякі род	Множны лік
Назоўны	хто? што?	кніга	стол	акно	кнігі
Родны	каго? чаго?	кнігі	стала	акна	кніг
Даўальны	каму? чаму?	кнізе	сталу	акну	кнігам
Вінавальны	каго? што?	кнігу	стол	акно	кнігі
Творны	кім? чым?	кнігай	сталом	акном	кнігамі
Месны	па кім? па чым? / у кім? у чым? / на кім? на чым?	(у) кнізе	(на) стале	(у) акне	(у) кнігах
Клічны	—	кніга!	столе!	акне!	кнігі!

📌 Скарочаная табліца са склонамі

Склон	Пытанні
Назоўны	хто? што?
Родны	каго? чаго?
Даўальны	каму? чаму?
Вінавальны	каго? што?
Творны	кім? чым?
Месны	па кім? па чым? / у кім? у чым? / на кім? на чым? / пры кім? пры чым?
Клічны	зварот