Жывёльны свет

Праўдзівыя і хлуслівыя факты пра жывёл:

1. https://learningapps.org/display?v=ppbpcaetn25

2. https://learningapps.org/display?v=ph3xfee5v25

Практыкаванне. Суаднясіце апісанні жывотных з іхнімі назвамі: https://wordwall.net/resource/95633621

Пытанні для абмеркавання:

1. 🐾 Якіх хатніх гадаванцаў Вы мелі ў сваім жыцці і як яны паўплывалі на Вас як на асобу?
2. 🐘 Ці была калі-небудзь у Вашым жыцці сустрэча з дзікай жывёлай, якая Вас уразіла або нават змяніла Ваш погляд на прыроду?
3. 🧠 Ці ёсць жывёла, з якою Вы сябе асацыюеце? :) Чаму?

📝 Спосабы ўтварэння прыметнікаў

Заданне: Утварыце прыметнікі ад назоўнікаў у дужках.

Правіла:

У беларускай мове ўсё ж ёсць кароткія прыметнікі 🙂

Напрыклад: лебядзіны пух, але каровін рог. Калі прыметнік кароткі, то канчаткі замяняюцца наступным чынам: м.р.: -ы → нулявы, ж.р.: -ая → -а, н.р.: -ае → -а, мн.л.: -ыя / -ія → -ы / -і

Дакладных правілаў утварэння прыметнікаў няма.

1. (бабёр) футра → __________ футра
2. (воўк) ікол → __________ ікол
3. (алень) рогі → __________ рогі
4. (мядзведзь) шкура → __________ шкура
5. (вол) рогі → __________ рогі
6. (карова) малако → __________ малако
7. (рыба) тлушч → __________ тлушч
8. (каза) малако → __________ малако
9. (пчала) воск → __________ воск
10. (ласось) ікра → __________ ікра
11. (перапёлка) яйкі → __________ яйкі
12. (конь) збруя → __________ збруя
13. (гусь) пёры → __________ пёры
14. (сабака) аброжак → __________ аброжак
15. (воўк) зуб → __________ зуб
16. (парсюк) сала → __________ сала
17. (бабёр) струмень → __________ струмень
18. (зубр) шкура → __________ шкура
19. (арол) кіпцюры → __________ кіпцюры
20. (вожык) іголкі → __________ іголкі
21. (жаба) ікра → __________  ікра
22. (баран) рог → __________ рог
23. (певень) пёры → __________ пёры
24. (бусел) лапкі → __________ лапкі
25. (казёл) поўсць → __________ поўсць
26. (гусь) тлушч → __________ тлушч
27. (кабыла) капыт → __________ капыт
28. (гадзюка) яд → __________ яд
29. (сакол) позірк → __________ позірк
30. (ястраб) палёт → __________ палёт
31. (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
32. (качка) пёры → __________ пёры
33. (кіт) вус → __________ вус
34. (заяц) поўсць → __________ поўсць
35. (карп) луска → __________ луска
36. (пліска) пёры → __________ пёры
37. (рысь) кутасікі → __________ кутасікі
38. (цецярук) гняздо → __________ гняздо
39. (глушэц) ток → __________ ток
40. (ластаўка) палёт → __________ палёт
41. (хахуля) нора → __________ нора
42. (тхор) пах → __________ пах
43. (сініца) песня → __________ песня
44. (чмель) гудзенне → __________ гудзенне
45. (бусел) гняздо → __________ гняздо
46. (зязюля) голас → __________ голас
47. (салавей) спеў → __________ спеў
48. (крумкач) карканне → __________ карканне

Тэрмны: https://wordwall.net/resource/95634974

Заагалічныя тэрміны: https://wordwall.net/resource/95634974

🦁 Заапаркі: між адукацыяй і этычнай праблемай

Практыкаванне. Перакладзіце словы ў дужках на беларускую мову.

Заапаркі (представляют собой) спецыяльна арганізаваныя (учреждения), дзе ўтрымліваюцца (дикие животные) з розных куткоў планеты. Яны маюць як (образовательную), так і навуковую мэту — дапамагаюць (сохранять) віды, што (находятся под угрозой исчезновения), і (повышают осведомлённость) людзей пра праблемы (экологии).

(С положительной стороны), заапаркі служаць (центрами изучения) жывёльнага свету. Наведвальнікі, асабліва дзеці, могуць (увидеть вживую) такіх жывёл, якіх яны ніколі не сустрэлі б у прыродзе: (жирафов), (тигров), (слонов), пінгвінаў і іншых. Такі досвед (способствует развитию эмпатии), павышае (интерес) да навукі і (формирует уважительное отношение) да прыроды.

(Кроме того), шматлікія заапаркі ўдзельнічаюць у (международных программах разведения), дзе рэдкія віды, як амурскі леапард ці чорны насарог, (размножаются в неволе), а затым (реинтродуцируются) у прыроднае асяроддзе. Такі падыход можа (спасти от вымирания) цэлыя папуляцыі.

Аднак ёсць і (отрицательные стороны). Многія крытыкі сцвярджаюць, што заапаркі (нарушают естественные потребности) жывёл. Жывёлы, якія (находятся в ограниченном пространстве), часта (испытывают стресс), (страдают от скуки) і (развивают ненормальное поведение), вядомае як (зооз). Таксама некаторыя заапаркі (не соответствуют стандартам) дабрабыту, што прыводзіць да (неудовлетворительных условий содержания).

(В последние годы), павялічылася колькасць (эко-парков) і прыродных рэзерватараў, дзе жывёлы (живут в более естественной среде) і маюць (просторные вольеры). Гэта (расширяет возможности) для (наблюдения) за імі без (ущерба) для іх (благополучия).

(В целом), заапаркі — гэта складанае (явление), якое патрабуе (баланса) паміж адукацыйнай, навуковай і этычнай місіяй. Яны могуць быць (полезными инструментами охраны природы), але толькі пры (ответственном управлении) і (уважительном отношении) да жывёл. Будучыня заапаркаў залежыць ад таго, наколькі грамадства будзе (готово пересматривать) свае (взгляды) на ўтрыманне жывёл у няволі.

📝 Практыкаванне: Надайце словам у дужках форму меснага склону (дзе? у чым? на чым? пры чым?)

1. 🦌 Казуля хавалася ў (густы хмызняк) каля ўзлесся.
2. 📘 Мы прачыталі пра качкадзюба ў (энцыклапедыя) пра рэдкія віды.
3. 🐿️ Вавёрка сядзела на (высокая елка) і трымала ў лапках шышку.
4. 🌳 На (векавы дуб) птушкі зрабілі гняздо.
5. 🦡 Тхары схаваліся у (шчыліна) і назіралі за дзіком.
6. 🐆 Рысь сустрэлі ў (глыбокая палеская пушча).
7. 🔬 У (падручнік па біялогіі) вучні чыталі пра паразітаў і іх уплыў.
8. 🐻 Мядзведзь доўга спіць у (зімовы бярлог), пакуль не прыйдзе вясна.
9. 🐾 Хахуля жыве толькі ў (спакойны лясны ручай).
10. 🦉 Ляляк адпачывае ўдзень на (галінка) старога дрэва.
11. 🏞️ У (дзіцячы заапарк) мы бачылі качкадзюба і слухалі пра яго арэал.
12. 🐂 У (паляўнічая выстава) быў прэзентаваны шкілет зубра і яго поўсць.
13. 🌾 У (забалочаная нізіна) мы заўважылі сляды выдры.
14. 🦆 Глушэц такаваў у (ранішні хваёвы лес) і не заўважаў нічога навокал.
15. 🧠 У (прэзентацыя) пра жывёл гучала слова "інстынкт" некалькі разоў.
16. 🐦 Птушкі затрымаліся ў (балота з трыснягом) падчас міграцыі.
17. 🔒 Мы назіралі за жывёламі ў (вялікі вальер) для драпежнікаў.
18. 🌲 Крыжадзюб жыве ў (хвойнік) і жывіцца ігліцай і насеннем.
19. 🪺 У (гняздо перапёлкі) мы заўважылі маленькія плямістыя яйкі.
20. 🎭 Камуфляж савы асабліва добра відаць на (кара) дрэва, калі яна нерухома сядзіць і сочыць за здабычай.

🧠 Віктарына «Жывёльны сусвет»

Пытанні для абмеркавання 🧠 Практыкаванне. Падумайце і адкажыце на пытанні. Выкажыце свае думкі, прывёўшы прыклады са свайго жыцця, калі гэта магчыма.

1. 🦁 Ці патрэбныя заапаркі ў ХХІ стагоддзі? Як Вы лічыце, ці гэта клопат пра захаванне відаў, ці хутчэй за ўсё — утрыманне жывёл у няволі дзеля забаў?
2. 🧪 Ці варта выкарыстоўваць жывёл для праверкі касметыкі або лекаў?
3. 🐘 Ці прымальна, што жывёлы выступаюць у цырках?
4. 🧬 Ці мае чалавек права змяняць жывёльны геном дзеля ўласных патрэб — напрыклад, каб атрымліваць больш мяса або мець "прыгажэйшых" хатніх жывёл?
5. 🌍 Ці варта ствараць ахоўныя прыродныя зоны, куды чалавеку ўваход забаронены?
6. 🍖 Як Вы ставіцеся да вегетарыянства і ідэі, што чалавек мусіць адмовіцца ад мяса дзеля экалогіі або этыкі?
7. 🐾 Чаму нам хочацца "ачалавечваць" жывёл?
8. Напрыклад, казаць, што сабака "сумуе", котка "крыўдуе", птушка "спявае ад радасці".
9. 🐕 Ці варта забараняць утрыманне дома дзікіх або экзатычных жывёл, напрыклад, малпаў, рысяў або змей?
10. 🎓 Ці можна сказаць, што чалавек адказны за жывёльны свет? Ці прырода павінная існаваць незалежна ад нашага клопату?

📝 Спосабы ўтварэння прыметнікаў

Заданне: Утварыце прыметнікі ад назоўнікаў у дужках.

Правіла:

У беларускай мове кароткія прыметнікі ўтвараюцца так:

• м.р.: -ы → нулявы (воўчы зуб, але кароўін рог),
• ж.р.: -ая → -а (воўчая шкура, але каровіна галава),
• н.р.: -ае → -а (воўчае выццё, але карівіна вымя,
• мн.л.: -ыя / -ія → -ы / -і (воўчыя зграі, але каровіны ногі)

---

1. (алень) рогі → __________ рогі
2. (мядзведзь) шкура → __________ шкура
3. (карова) малако → __________ малако
4. (рыба) тлушч → __________ тлушч
5. (гусь) пёры → __________ пёры
6. (парсюк) сала → __________ сала
7. (вожык) іголкі → __________ іголкі
8. (качка) пёры → __________ пёры
9. (заяц) поўсць → __________ поўсць
10. (барсук) нора → __________ нора
11. (лось) рогі → __________ рогі
12. (журавель) адбіткі → __________ адбіткі
13. (салавей) спеў → __________ спеў
14. (сініца) песня → __________ песня
15. (дзятел) дзюба → __________ дзюба
16. (шчупак) пашча → __________ пашча
17. (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
18. (кабыла) капыт → __________ капыт
19. (баран) поўсць → __________ поўсць
20. (каза) малако → __________ малако
21. (певень) грабяні → __________ грабяні
22. (качар) крылы → __________ крылы
23. (варона) крыло → __________ крыло
24. (зубр) моц → __________ моц
25. (глушэц) ток → __________ ток
26. (цецярук) гняздо → __________ гняздо
27. (тхор) пах → __________ пах
28. (зязюля) голас → __________ голас
29. (гадзюка) атрута → __________ атрута
30. (качка) лапкі → __________ лапкі
31. (ластаўка) палёт → __________ палёт
32. (бусел) гняздо → __________ гняздо
33. (рысь) кутасікі → __________ кутасікі
34. (крумкач) карканне → __________ карканне
35. (чмель) гудзенне → __________ гудзенне
36. (вуж) цела → __________ цела
37. (слон) ікол → __________ ікол
38. (трус) вушы → __________ вушы
39. (крот) нора → __________ нора
40. (індык) хвост → __________ хвост
41. (ліса) хітрасць → __________ хітрасць
42. (жаба) ікра → __________ ікра
43. (сарока) хвост → __________ хвост
44. (шпак) гняздо → __________ гняздо
45. (каўка) крык → __________ крык
46. (дрозд) песня → __________ песня
47. (тхор) пах → __________ пах