A.t.undoca на 09:49, 18 красавіка 2026

2026-04-18T09:49:48Z

← Папярэдн. версія		Версія ад 12:49, 18 красавіка 2026
Радок 964:		Радок 964:
	* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.		* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.
	* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.		* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.
			[[Катэгорыя:Српски jезик/Srpski jezik]]

A.t.undoca на 09:49, 18 красавіка 2026

2026-04-18T09:49:04Z

← Папярэдн. версія		Версія ад 12:49, 18 красавіка 2026
Радок 964:		Радок 964:
	* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.		* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.
	* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.		* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.
	~~[[Катэгорыя:Скрпски jезик/Srpski jezik]]~~

A.t.undoca на 09:48, 18 красавіка 2026

2026-04-18T09:48:25Z

← Папярэдн. версія		Версія ад 12:48, 18 красавіка 2026
Радок 964:		Радок 964:
	* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.		* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.
	* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.		* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.
			[[Катэгорыя:Скрпски jезик/Srpski jezik]]

A.t.undoca: Новая старонка: « = 📘 Уводзіны ў сербскую мову: алфавіт, правілы чытання і націск = ---- == 🌍 1. Што важна ведаць пра сербскую мову == Сербская мова выкарыстоўвае два алфавіты — кірыліцу (ћирилица / ćirilica) і лацініцу (латиница / latinica). Носьбіты мовы звычайна свабодна чытаюць і...»

2026-04-18T09:46:24Z

Новая старонка: « = 📘 Уводзіны ў сербскую мову: алфавіт, правілы чытання і націск = ---- == 🌍 1. Што важна ведаць пра сербскую мову == Сербская мова выкарыстоўвае два алфавіты — кірыліцу (ћирилица / ćirilica) і лацініцу (латиница / latinica). Носьбіты мовы звычайна свабодна чытаюць і...»

Новая старонка

= 📘 Уводзіны ў сербскую мову: алфавіт, правілы чытання і націск =
----

== 🌍 1. Што важна ведаць пра сербскую мову ==
Сербская мова выкарыстоўвае два алфавіты — кірыліцу (ћирилица / ćirilica) і лацініцу (латиница / latinica).

Носьбіты мовы звычайна свабодна чытаюць і пішуць абодвума варыянтамі.

📌 Гэта значыць, што слова:

* кніга па-сербску: књи́га / knjiga
* школа: шко́ла / škola
* мова (језик / jezik): српски језик / srpski jezik

----

== ✍️ 2. Асноўны прынцып сербскага правапісу ==
У сербскай мове дзейнічае вельмі важны прынцып:

Пиши као што говориш и читај као што је написано / Piši kao što govoriš i čitaj kao što je napisano

Пішы так, як гаворыш, і чытай так, як напісана.

Гэта значыць, што сербскі правапіс (правопис / pravopis) у значнай ступені фанетычны.

Іначай кажучы, у слове часта пішацца менавіта тое, што чуецца.

=== 🔎 Параўнайце: ===

* шездесе́т / šezdeset — шэсцьдзесят
* по̀тпис / potpis — подпіс
* све́ска / sveska — сшытак
* фу̀дбал / fudbal — футбол

----

= 🔠 3. Сербскі алфавіт =

== 📋 Табліца алфавіту ==
{| class="wikitable"
|Кірыліца
|Лацініца
|Прыблізнае чытанне
|Заўвага
|-
|А а
|A a
|[а]
|як у беларускай
|-
|Б б
|B b
|[б]
|
|-
|В в
|V v
|[в]
|
|-
|Г г
|G g
|[г]
|
|-
|Д д
|D d
|[д]
|
|-
|Ђ ђ
|Đ đ
|мяккае [дж’]
|асаблівы сербскі гук
|-
|Е е
|E e
|[э]/[е]
|без рэдукцыі
|-
|Ж ж
|Ž ž
|[ж]
|
|-
|З з
|Z z
|[з]
|
|-
|И и
|I i
|[і]
|
|-
|Ј ј
|J j
|[й]
|вельмі частая літара
|-
|К к
|K k
|[к]
|
|-
|Л л
|L l
|[л]
|цвёрдае
|-
|Љ љ
|Lj lj
|[ль]
|заўсёды мяккае
|-
|М м
|M m
|[м]
|
|-
|Н н
|N n
|[н]
|
|-
|Њ њ
|Nj nj
|[нь]
|заўсёды мяккае
|-
|О о
|O o
|[о]
|без рэдукцыі
|-
|П п
|P p
|[п]
|
|-
|Р р
|R r
|[р]
|можа быць складаўтваральным
|-
|С с
|S s
|[с]
|
|-
|Т т
|T t
|[т]
|
|-
|Ћ ћ
|Ć ć
|мяккае [ч’]
|асобны гук
|-
|У у
|U u
|[у]
|
|-
|Ф ф
|F f
|[ф]
|
|-
|Х х
|H h
|[х]
|
|-
|Ц ц
|C c
|[ц]
|
|-
|Ч ч
|Č č
|цвёрдае [ч]
|
|-
|Џ џ
|Dž dž
|[дж]
|цвёрдае
|-
|Ш ш
|Š š
|[ш]
|
|}
----

== 🧠 4. Літары, якіх няма ў беларускай у такім выглядзе ==
Асаблівую ўвагу трэба звярнуць на:

* Ј ј / J j — гэта гук [й]
* Љ љ / Lj lj — мяккае [ль]
* Њ њ / Nj nj — мяккае [нь]
* Ћ ћ / Ć ć — мяккае [ч]
* Ђ ђ / Đ đ — мяккае [дж]
* Џ џ / Dž dž — цвёрдае [дж]
* Ч ч / Č č — цвёрдае [ч]

----

= 🔊 5. Асноўныя правілы чытання =

== 5.1. Галосныя вымаўляюцца выразна ==
У сербскай мове галосныя (самогласници / samoglasnici) вымаўляюцца выразна і пад націскам, і без націску.

Тут няма такой моцнай рэдукцыі, як у рускай.

=== 📌 Прыклады: ===

* äко / ako — калі
* бáка / baka — бабуля
* дòбро / dobro — добра
* нòга / noga — нага
* öко / oko — вока
* зäшто / zašto — чаму

=== ✅ Важны вывад: ===
Сербскае о звычайна застаецца о, а не пераходзіць у [а].

Сербскае е таксама гучыць выразна.
----

== 5.2. Большасць зычных — цвёрдыя ==
У сербскай мове толькі некалькі зычных заўсёды мяккія:

* љ / lj
* њ / nj
* ћ / ć
* ђ / đ
* ј / j

Усе астатнія зычныя звычайна не змякчаюцца перад е і и.

=== 📌 Параўнайце: ===

* дëд / ded — дзед
* дéте / dete — дзіця
* тäкси / taksi — таксі
* тéма / tema — тэма
* пûво / pivo — піва
* вúно / vino — віно

----

== 5.3. На канцы слова звонкія не аглушаюцца ==
У сербскай мове няма абавязковага аглушэння на канцы слова.

=== 📌 Таму трэба чытаць так: ===

* хлëб / hleb — хлеб
* зûд / zid — сцяна
* зŷб / zub — зуб
* снêг / sneg — снег
* вôз / voz — цягнік / воз
* дрŷг / drug — таварыш

👉 Гэта значыць: канчатковае б, д, г, з захоўваюць звонкасць.
----

== 5.4. Гук [в] перад глухім таксама не аглушаецца ==

=== Прыклады: ===

* сŷв / suv — сухі
* јèвтин / jevtin — танны

----

= 🎼 6. Націск у сербскай мове =
Сербскі націск (акценат / akcenat) — музычны.

Гэта значыць, што ў націскным складзе важная не толькі сіла, але і рух тону.

У сербскай мове ёсць чатыры тыпы націску:

# кароткі сыходны
# кароткі ўзыходны
# доўгі сыходны
# доўгі ўзыходны

----
[[Файл:Снимок экрана 2026-04-18 120439.png|цэнтр|міні|742x742пкс]]

== 📚 Табліца тыпаў націску ==
{| class="wikitable"
|Тып націску
|Што значыць
|Прыклады
|-
|кароткі сыходны
|кароткі склад + тон зніжаецца
|нëбо / nebo, кöњ / konj, пäс / pas
|-
|кароткі ўзыходны
|кароткі склад + тон уздымаецца
|м`узеј / muzej, кòлено / koleno, нòга / noga
|-
|доўгі сыходны
|доўгі склад + тон зніжаецца
|мâјка / majka, мôј / moj, нôж / nož
|-
|доўгі ўзыходны
|доўгі склад + тон уздымаецца
|изненађéње / iznenađenje, óвца / ovca, почéтак / početak
|}
----

== ⚠️ Важнае правіла ==
У шматскладовых словах націск не можа стаяць на апошнім складзе.

=== Прыклады: ===

* нáставница / nastavnica
* почéтак / početak
* поштéње / poštenje

----

= 🗣️ 7. Два літаратурныя варыянты вымаўлення =
У сербскай мове існуюць два нарматыўныя тыпы вымаўлення:

== 7.1. Экаўскі варыянт (екавски / ekavski) ==
Тут ужываецца е:

* виде́ти / videti — бачыць
* живе́ти / živeti — жыць
* пе́вати / pevati — спяваць
* ре́ка / reka — рака
* сре́да / sreda — серада

== 7.2. Іекаўскі варыянт (ијекавски / ijekavski) ==
Тут у адпаведных словах з’яўляецца је / ије:

* видјети / vidjeti
* живјети / živjeti
* пјевати / pjevati
* ријека / rijeka
* сриједа / srijeda

📌 Абодва варыянты лічацца літаратурнымі. Але ў маўленні аднаго чалавека трэба трымацца адной сістэмы.
----

= 🧱 8. Асобныя гукі, якія трэба добра адпрацаваць =
----

== 🔹 8.1. Літара Л л / L l ==
Сербскае л звычайна цвёрдае.

=== Табліца: 7 словаў з Л ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|лäв
|lav
|леў
|-
|лëптир
|leptir
|матылёк
|-
|далèко
|daleko
|далёка
|-
|лèкар
|lekar
|лекар
|-
|лëк
|lek
|лекі
|-
|лúце
|lice
|твар
|-
|лÿтка
|lutka
|лялька
|}
----

== 🔹 8.2. Літара Љ љ / Lj lj ==
Гэта вельмі важны сербскі мяккі гук.

=== Табліца: 7 словаў з Љ ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|здрâвље
|zdravlje
|здароўе
|-
|`учитељ
|učitelj
|настаўнік
|-
|зèмља
|zemlja
|зямля, краіна
|-
|пöље
|polje
|поле
|-
|љýбав
|ljubav
|любоў
|-
|крâљ
|kralj
|кароль
|-
|прùземље
|prizemlje
|першы паверх
|}
📌 У гэтым гуку язык ідзе ніжэй, а сярэдняя частка языка падымаецца да паднябення.
----

== 🔹 8.3. Літара Њ њ / Nj nj ==
Гук падобны да мяккага нь.

=== Табліца: 7 словаў з Њ ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|бäња
|banja
|курорт, лазня
|-
|јäгње
|jagnje
|ягня
|-
|грâње
|granje
|галлё
|-
|дäњу
|danju
|удзень
|-
|мýња
|munja
|маланка
|-
|имáње
|imanje
|маёнтак
|-
|њèгов
|njegov
|ягоны
|}
----

== 🔹 8.4. Літара Ч ч / Č č ==
Гэта цвёрдае ч.

=== Табліца: 7 словаў з Ч ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|вèчера
|večera
|вячэра
|-
|дèчак
|dečak
|хлопчык
|-
|мäче
|mače
|кацяня
|-
|òбично
|obično
|звычайна
|-
|чäј
|čaj
|гарбата
|-
|чäша
|čaša
|шклянка
|-
|чèтири
|četiri
|чатыры
|}
----

== 🔹 8.5. Літара Џ џ / Dž dž ==
Гэта цвёрдае дж.

=== Табліца: 7 словаў з Џ ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|џëп
|džep
|кішэня
|-
|џëз
|džez
|джаз
|-
|ÿџбеник
|udžbenik
|падручнік
|-
|џêм
|džem
|джэм
|-
|џäбе
|džabe
|бясплатна
|-
|пиџáма
|pidžama
|піжама
|-
|џÿдо
|džudo
|дзюдо
|}
----

== 🔹 8.6. Літара Ћ ћ / Ć ć ==
Гэта мяккае ч, блізкае да [ць+шч].

=== Табліца: 7 словаў з Ћ ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|дóћи
|doći
|прыйсці
|-
|мöћи
|moći
|магчы
|-
|кÿћа
|kuća
|дом
|-
|нôћ
|noć
|ноч
|-
|нöћу
|noću
|ноччу
|-
|обèћати
|obećati
|абяцаць
|-
|плáћати
|plaćati
|плаціць
|}
----

== 🔹 8.7. Літара Ђ ђ / Đ đ ==
Гэта мяккае дж.

=== Табліца: 7 словаў з Ђ ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|вöђа
|vođa
|правадыр
|-
|ђäво
|đavo
|д’ябал
|-
|ђöн
|đon
|падэшва
|-
|ђâк
|đak
|вучань
|-
|крäђа
|krađa
|крадзеж
|-
|ђÿс
|đus
|сок
|-
|тŷђ
|tuđ
|чужы
|}
----

== 🔹 8.8. Складаўтваральнае Р р / R r ==
У сербскай мове р можа быць не проста зычным, але і цэнтрам склада.

Гэта называецца складаўтваральнае р (слоготворно р / slogotvorno r).

=== Табліца: 7 словаў са складаўтваральным Р ===
{| class="wikitable"
|Слова
|Лацініца
|Значэнне
|-
|б^рдо
|brdo
|пагорак
|-
|т^рчати
|trčati
|бегчы
|-
|ц^рн
|crn
|чорны
|-
|з"рно
|zrno
|зерне
|-
|с"рце
|srce
|сэрца
|-
|п"рст
|prst
|палец
|-
|в"рх
|vrh
|вяршыня
|}
----

= 🪄 9. Як не блытаць падобныя гукі =

== Ч і Ћ ==

* Ч / Č — цвёрдае
* Ћ / Ć — мяккае

=== Параўнайце: ===

* чäј / čaj — гарбата
* кÿћа / kuća — дом

== Џ і Ђ ==

* Џ / Dž — цвёрдае дж
* Ђ / Đ — мяккае дж

=== Параўнайце: ===

* џëп / džep — кішэня
* ђâк / đak — вучань

== Л і Љ ==

* Л / L — цвёрдае л
* Љ / Lj — мяккае ль

=== Параўнайце: ===

* лäв / lav — леў
* љýбав / ljubav — любоў

== Н і Њ ==

* Н / N — цвёрдае н
* Њ / Nj — мяккае нь

=== Параўнайце: ===

* но̀га / noga — нага
* њèгов / njegov — ягоны

----

= 📝 10. Кароткія правілы для запамінання =

== ✅ Запомні: ==

* Сербская мова мае дзве графікі (два писма / dva pisma).
* Правапіс у асноўным фанетычны (фонетски / fonetski).
* Галосныя не рэдукуюцца.
* Большасць зычных цвёрдыя.
* На канцы слова звонкія не аглушаюцца.
* Ёсць 4 тыпы націску (четири акцента / četiri akcenta).
* Націск у шматскладовых словах не падае на апошні склад.
* Літары љ, њ, ћ, ђ, џ, ј трэба вывучыць асобна.

----

= 🎯 11. Міні-практыкаванне на пазнаванне літар =
Прачытай і вызнач, якая літара тут галоўная:

* љýбав / ljubav
* њèгов / njegov
* чäша / čaša
* џëп / džep
* кÿћа / kuća
* ђâк / đak
* с"рце / srce

----

= 💡 12. Вельмі кароткі вынік =
Сербская мова прыгожая тым, што:

* яна лагічна пішацца,
* добра чытаецца,
* мае дзве паралельныя азбукі,
* захоўвае выразныя галосныя,
* і мае вельмі цікавы музычны націск.

----

= 📚 13. Слоўнічак асноўных тэрмінаў =
{| class="wikitable"
|Беларуская назва
|Сербская назва
|-
|алфавіт
|азбука / azbuka, алфабет / alfabet
|-
|кірыліца
|ћирилица / ćirilica
|-
|лацініца
|латиница / latinica
|-
|літара
|слово / slovo
|-
|гук
|глас / glas
|-
|галосны
|самогласник / samoglasnik
|-
|зычны
|сугласник / suglasnik
|-
|націск
|акценат / akcenat
|-
|правапіс
|правопис / pravopis
|-
|вымаўленне
|изговор / izgovor
|-
|мяккі гук
|меки глас / meki glas
|-
|цвёрды гук
|тврди глас / tvrdi glas
|}

= 🔊 Правілы чытання ў сербскай мове (правила читања / pravila čitanja) =
Сербская мова чытаецца вельмі паслядоўна. У ёй дзейнічае прынцып:

пішам так, як чуем, і чытаем так, як напісана.
----

== 🟠 1. Літара О заўсёды чытаецца як [о] ==
У сербскай мове гук о не пераходзіць у [а], нават у ненаціскным складзе.

Гэта вельмі важнае правіла, бо для рускамоўных і часткова для беларускамоўных вучняў гэта нязвыкла.

=== 📌 Прыклады: ===

* разговор / razgovor — размова
* село / selo — сяло
* мало / malo — мала

✅ Значыць, трэба чытаць менавіта:

* ра-зго-вор
* се-ло
* ма-ло

а не змяняць о на іншы гук.
----

== 🟠 2. Зычныя перад І і Е звычайна не робяцца мяккімі ==
У сербскай мове большасць зычных (сугласници / suglasnici) перад галоснымі и і е застаюцца цвёрдымі.

=== 📌 Прыклады: ===

* дете / dete — дзіця
* зелен / zelen — зялёны
* нешто / nešto — нешта
* мир / mir — мір
* Нина / Nina — Ніна

✅ Значыць:

* д у слове дете / dete не трэба чытаць як мяккае дзь
* н у слове Нина / Nina не трэба змякчаць
* м у слове мир / mir таксама застаецца цвёрдым

⚠️ Выключэнне складаюць спецыяльныя сербскія мяккія літары:

* ј / j
* љ / lj
* њ / nj
* ћ / ć
* ђ / đ

----

== 🟠 3. Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца толькі з гукам І ==
Гэта значыць, што пасля гэтых зычных выразна чуецца і, а не нейкі іншы гук.

=== 📌 Прыклады: ===

* живот / život — жыццё, жывот
* шифра / šifra — шыфр
* циркус / cirkus — цырк

✅ Тут трэба выразна чытаць:

* жи
* ши
* ци

Гэта важна для правільнага чытання і напісання.
----

== 🟠 4. На канцы слова зычныя не аглушаюцца ==
У сербскай мове звонкія зычныя (звучни сугласници / zvučni suglasnici) на канцы слова захоўваюць звонкасць.

=== 📌 Прыклады: ===

* зуб / zub — зуб
* град / grad — горад
* снег / sneg — снег
* народ / narod — народ

✅ Значыць:

* зуб / zub трэба чытаць з гукам б, а не п
* град / grad трэба чытаць з д, а не т

----

== 🟠 5. Галосныя ў сербскай мове чытаюцца выразна ==
Усе галосныя (самогласници / samoglasnici) вымаўляюцца выразна і пад націскам, і без націску.

=== 📌 Прыклады: ===

* добро / dobro — добра
* нога / noga — нага
* око / oko — вока
* зашто / zašto — чаму

✅ Гэта значыць, што ў сербскай няма такой моцнай рэдукцыі галосных, як у рускай.
----

== 🟠 6. Большасць зычных у сербскай мове цвёрдыя ==
Толькі некалькі зычных заўсёды мяккія:

* љ / lj
* њ / nj
* ћ / ć
* ђ / đ
* ј / j

Усе астатнія зычныя звычайна застаюцца цвёрдымі, нават перад е і и.

=== 📌 Параўнайце: ===

* дете / dete — тут д цвёрдае
* мир / mir — тут м цвёрдае
* љубав / ljubav — тут љ мяккае
* његов / njegov — тут њ мяккае

----

= 📋 Кароткая табліца правілаў =
{| class="wikitable"
|Правіла
|Тлумачэнне
|Прыклады
|-
|О = [о]
|літара о заўсёды чытаецца як [о]
|разговор / razgovor, село / selo, мало / malo
|-
|Зычныя перад и, е цвёрдыя
|звычайна не змякчаюцца
|дете / dete, мир / mir, Нина / Nina
|-
|жи, ши, ци
|чытаюцца з выразным і
|живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus
|-
|На канцы няма аглушэння
|звонкія зычныя захоўваюцца
|зуб / zub, град / grad
|-
|Галосныя не рэдукуюцца
|чуюцца выразна
|добро / dobro, око / oko
|}
----

= 🧠 Міні-блок для запамінання =

== Запомні 4 вельмі важныя рэчы: ==

* о заўсёды = о
* перад и і е зычныя звычайна не мякчэюць
* у спалучэннях жи, ши, ци чуецца і
* на канцы слова звонкія не аглушаюцца

----

= ✍️ Гатовая ўстаўка ў твой падручнік =
Калі хочаш уставіць гэта проста ў матэрыял, можна дадаць вось такі блок:

== 🔹 Дадатковыя правілы чытання ==

* О заўсёды чытаецца як [о]: разговор / razgovor, село / selo, мало / malo.
* Зычныя перад галоснымі И і Е звычайна не становяцца мяккімі, а застаюцца цвёрдымі: дете / dete, зелен / zelen, нешто / nešto, мир / mir, Нина / Nina.
* Спалучэнні ЖИ, ШИ, ЦИ чытаюцца з гукам і: живот / život, шифра / šifra, циркус / cirkus.
* На канцы слова зычныя не аглушаюцца: зуб / zub, град / grad.

Први час / Prvi čas - Гісторыя версій

A.t.undoca на 09:49, 18 красавіка 2026

A.t.undoca на 09:49, 18 красавіка 2026

A.t.undoca на 09:48, 18 красавіка 2026