https://wiki.mdu.by/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2026-09-30T10:27:58Z Гісторыя версій гэтай старонкі MediaWiki 1.39.10 https://wiki.mdu.by/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0&diff=2371&oldid=prev 2026-02-05T06:15:14Z

<p></p> <a href="https://wiki.mdu.by/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0&amp;diff=2371&amp;oldid=2370">Розніца</a>

A.t.undoca https://wiki.mdu.by/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0&diff=2370&oldid=prev 2026-02-05T06:05:30Z

<p>Новая старонка: « = Армянская мова: ад грабара да сучасных нормаў = == 📌 Агульная характарыстыка == &#039;&#039;&#039;Армянская мова&#039;&#039;&#039; — &#039;&#039;&#039;հայերեն&#039;&#039;&#039; (&#039;&#039;hayeren&#039;&#039; — «армянская мова») — адзіны сучасны прадстаўнік &#039;&#039;&#039;самастойнай армянскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і&#039;&#039;&#039;. Яна з’яўляецца ро...»</p> <p><b>Новая старонка</b></p><div><br /> = Армянская мова: ад грабара да сучасных нормаў =<br /> <br /> == 📌 Агульная характарыстыка ==<br /> '''Армянская мова''' — '''հայերեն''' (''hayeren'' — «армянская мова») — адзіны сучасны прадстаўнік '''самастойнай армянскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і'''. Яна з’яўляецца роднай мовай армянскага народа і мае статус '''дзяржаўнай мовы Рэспублікі Арменія'''.<br /> <br /> Армянская мова гістарычна фарміравалася ў Армянскім нагор’і, аднак у выніку міграцый і падзей XX стагоддзя шырока распаўсюджана таксама ў дыяспары. Агульная колькасць носьбітаў ацэньваецца прыкладна ў '''5–7 мільёнаў чалавек'''.<br /> <br /> Асаблівай адметнасцю армянскай мовы з’яўляецца '''ўласная пісьмовая сістэма''', створаная ў '''405 годзе''' асветнікам '''Месроп Маштоц'''.<br /> <br /> '''Саманазвы і базавыя словы:'''<br /> <br /> * հայ (''hay'' — «армянін»)<br /> * Հայաստան (''Hayastan'' — «Арменія»)<br /> * լեզu — լեզու (''lezú'' — «мова»)<br /> * գիր (''gir'' — «літара, пісьмо»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🧬 Класіфікацыя і «моўная адзінота» ==<br /> Армянская мова належыць да '''індаеўрапейскай сям’і''', але '''не ўваходзіць ні ў адну з буйных падгруп''' (славянскую, германскую, раманскую і інш.). Яна ўтварае '''самастойную галіну''', што робіць яе асабліва значнай для гістарычнай лінгвістыкі.<br /> <br /> Мова мае ўласныя фанетычныя законы і значны пласт старажытных кантактаў. У ёй назіраецца перавага '''сатэмных рыс''', аднак яна не класіфікуецца строга як сатэмная.<br /> <br /> '''Індаеўрапейскія кагнаты:'''<br /> <br /> * մայր (''mayr'' — «маці»)<br /> * հայր (''hayr'' — «бацька»)<br /> * անուն (''anun'' — «імя»)<br /> * յոթ (''yot’'' — «сем»)<br /> * ութ (''ut’'' — «восем»)<br /> * տասը (''tasə'' — «дзесяць»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🕰️ Гістарычнае развіццё армянскай мовы ==<br /> <br /> === 📜 Старажытнаармянская мова — գրաբար ===<br /> '''Գրաբար''' (''grabar'' — «кніжная мова») засведчана з V стагоддзя і доўгі час была '''царкоўнай і літаратурнай нормай'''.<br /> <br /> '''Прыклад лексікі грабара:'''<br /> <br /> * լոյս (''luys'' — «святло»)<br /> * հայր (''hayr'' — «бацька»)<br /> * մայր (''mayr'' — «маці»)<br /> * ազատ (''azat'' — «свабодны»)<br /> * հավասար (''havasar'' — «роўны»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> === 🏺 Сярэднеармянская мова ===<br /> Пераходны перыяд (XII–XVIII ст.), калі мова паступова набліжаецца да жывых гаворак.<br /> <br /> '''Прыклад:'''<br /> <br /> * մարդ (''mard'' — «чалавек»)<br /> * տուն (''tun'' — «дом»)<br /> * սիրտ (''sirt'' — «сэрца»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> === 📰 Сучасная армянская мова ===<br /> З XVIII–XIX стагоддзя фарміруецца '''ашхарабар''' (''ašxarhabar'' — «народная мова»). У выніку гістарычнага развіцця склаліся дзве літаратурныя нормы:<br /> <br /> * '''Усходнеармянская'''<br /> * '''Заходнеармянская'''<br /> <br /> ==== Параўнальныя прыклады ====<br /> '''«Добрай раніцы»'''<br /> <br /> * Բարի լույս (''Bari luys'' — «добрай раніцы», усход)<br /> * Բարի լոյս (''Pari luys'' — «добрай раніцы», захад)<br /> <br /> '''«Добры вечар»'''<br /> <br /> * Բարի երեկո (''Bari yereko'' — «добры вечар», усход)<br /> * Բարի իրիկուն (''Pari irigun'' — «добры вечар», захад)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🌍 Геаграфія і дыяспара ==<br /> Армянская мова шырока ўжываецца:<br /> <br /> * у Арменіі — як дзяржаўная;<br /> * у дыяспары Еўропы, Амерыкі і Блізкага Усходу;<br /> * у школах, СМІ, культурных установах дыяспары.<br /> <br /> Мова функцыянуе як '''культурны ідэнтыфікатар'''.<br /> ----<br /> <br /> == ✍️ Армянскі алфавіт і правапіс ==<br /> Армянскі алфавіт налічвае '''38 літар'''. Ён фанемны: адна літара звычайна адпавядае аднаму гуку.<br /> <br /> '''Прыклад зычных:'''<br /> <br /> * բ (''b'' — «б»)<br /> * պ (''p'' — «п»)<br /> * փ (''pʻ'' — «п, прыдыхальная»)<br /> * դ (''d'' — «д»)<br /> * տ (''t'' — «т»)<br /> * թ (''tʻ'' — «т, прыдыхальная»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🔊 Фанетыка ==<br /> <br /> === 🎯 Націск ===<br /> Націск звычайна падае на апошні склад.<br /> <br /> '''Прыклады:'''<br /> <br /> * գինի́ (''giní'' — «віно»)<br /> * Վահա́գեն (''Vahágen'' — «Вагаген», імя)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == ⚙️ Асноўныя рысы граматыкі ==<br /> <br /> === 📦 Назоўнік ===<br /> Граматычнага роду няма, захавалася сістэма склонаў.<br /> <br /> '''Прыклад: «маці»'''<br /> <br /> * մայր (''mayr'' — «маці»)<br /> * մոր (''mor'' — «маці», родны/давальны)<br /> * մորից (''moric’'' — «ад маці»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> === 🔧 Адмова ===<br /> Адмова ўтвараецца з дапамогай '''չ-'''.<br /> <br /> * գրում եմ (''grum em'' — «я пішу»)<br /> * չեմ գրում (''čem grum'' — «я не пішу»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> === 🧠 Словаўтварэнне ===<br /> Суфікс '''-ուհի''' выкарыстоўваецца для жаночых назваў.<br /> <br /> * ուսուցիչ (''usucʻičʻ'' — «настаўнік»)<br /> * ուսուցչուհի (''usucʻčʻuhi'' — «настаўніца»)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🗣️ Усходняя і заходняя нормы: жывыя фразы ==<br /> '''«Я бачу цябе»'''<br /> <br /> * Ես քեզ տեսնում եմ (''Yes kʻez tesnum em'' — «я цябе бачу», усход)<br /> * Ես քեզ կը տեսնեմ (''Yes kez gë desnem'' — «я цябе бачу», захад)<br /> <br /> '''«Я іду»'''<br /> <br /> * Գնում եմ (''Gnum em'' — «я іду», усход)<br /> * Կ՚երթամ (''G’ertam'' — «я іду», захад)<br /> <br /> '''«Добрай ночы»'''<br /> <br /> * Բարի գիշեր (''Bari gišer'' — «добрай ночы», усход)<br /> * Գիշեր բարի (''Kišer pari'' — «добрай ночы», захад)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == 🧾 Узор тэксту (Дэкларацыя правоў чалавека, арт. 1) ==<br /> <br /> * '''Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար…''' (''Bolor mardik cnvum en azat u havasar…'' — «Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі…», усход)<br /> * '''Բոլոր մարդիկ կը ծնուին ազատ եւ հաւասար…''' (''Bolor mardik gë cnvin azat yev havasar…'' — «Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі…», захад)<br /> <br /> ----<br /> <br /> == ✅ Вынік ==<br /> Армянская мова — гэта:<br /> <br /> * унікальная індаеўрапейская галіна;<br /> * бесперапынная пісьмовая традыцыя ад V стагоддзя;<br /> * дзве сучасныя нормы з узаемнай зразумеласцю;<br /> * выразная фанетычная і марфалагічная сістэма;<br /> * ключавы элемент армянскай культурнай ідэнтычнасці.<br /> <br /> [[Катэгорыя:Прамовы пра мовы]]</div>

A.t.undoca