Прагляд зыходнага тэксту старонкі Lekcja 5. Odmiana czasowników na -eć

'''''📘 Odmiana czasowników z końcówką -eć i wyjątki'''''

'''''🔹 I. Асаблівасці спражэння дзеясловаў на -eć'''''

''Дзеясловы, якія сканчваюцца на '''-eć''', належаць да '''другой групы спражэння (як і дзеясловы на -ić i -yć)''', але маюць некаторыя '''асаблівасці''' ўтварэння форм.''

'''''⚙️ Як спрагаюцца дзеясловы на -eć?'''''

# '''''Адкідаецца     канчатак -eć''''' ''(а не толькі -ć, як у дзеясловах на -ić).''     
# ''Да '''асновы''' далучаюцца асабовыя канчаткі (такія ж, які і для дзеясловаў     на -ić.''

'''''Але:'''''

* ''калі      '''аснова мяккая''', дык перад канчаткам выкарыстоўваецца '''галосны -i'''''
* ''калі      '''аснова цвёрдая''' (сканчаецца на цвёрды зычны), дык перад канчаткам      выкарыстоўваецца '''галосны -y'''''

----'''''📌 Канчаткі для дзеясловаў на -eć:'''''
{| class="wikitable"
|'''''Асоба'''''
|'''''Канчатак (мяккая аснова)'''''
|'''''Канчатак (цвёрдая аснова)'''''
|-
|''ja''
|''-ę''
|''-ę''
|-
|''ty''
|'''''-isz'''''
|'''''-ysz'''''
|-
|''on/ona/ono''
|'''''-i'''''
|'''''-y'''''
|-
|''my''
|'''''-imy'''''
|'''''-ymy'''''
|-
|''wy''
|'''''-icie'''''
|'''''-ycie'''''
|-
|''oni/one''
|''-ą''
|''-ą''
|}
'''''🧩 Прыклад: myśleć (думаць) — мяккая аснова myśl-'''''
{| class="wikitable"
|'''''Асоба'''''
|'''''Форма'''''
|-
|''ja''
|''myśl'''ę'''''
|-
|''ty''
|''myśl'''isz'''''
|-
|''on/ona/ono''
|''myśl'''i'''''
|-
|''my''
|''myśl'''imy'''''
|-
|''wy''
|''myśl'''icie'''''
|-
|''oni/one''
|''myślą''
|}
'''''🗣 Ужыванне ў сказах:'''''

* '''''Ja myślę o tobie. — Я думаю пра цябе.'''''
* '''''Oni myślą, że to prawda. — Яны думаюць, што гэта праўда.'''''      
* '''''Czy myślicie o wakacjach? — Ці думаеце Вы пра вакацыі?'''''


'''''🧩 Прыклад: leżeć (ляжаць) — цвёрдая аснова leż-'''''
{| class="wikitable"
|'''''Асоба'''''
|'''''Форма'''''
|-
|''ja''
|''leżę''
|-
|''ty''
|''leż'''ysz'''''
|-
|''on/ona/ono''
|''leż'''y'''''
|-
|''my''
|''leż'''ymy'''''
|-
|''wy''
|''leż'''ycie'''''
|-
|''oni/one''
|''leżą''
|}
''🗣 '''Ужыванне ў сказах:'''''

* ''Gdzie leżysz? — Дзе ты ляжыш?''
* ''Koty leżą na kanapie. — Каты ляжаць на канапе.''
* ''Leżymy na plaży. — Мы ляжым на пляжы.''

== Podstawowe czasowniki z końcówką -eć ==

* leżeć – ляжаць
* siedzieć – сядзець
* umieć – умець
* rozumieć – разумець
* widzieć – бачыць
* słyszeć – чуць

----'''''🔹 II. Выняткі: rozumieć і umieć'''''

''Хоць гэтыя дзеясловы заканчваюцца на '''-eć''', яны '''не прытрымліваюцца агульнага правіла''', бо спрагаюць як дзеясловы на –ać (koniugacja 3): адкідаецца -ć і дапісваюцца канчаткія, такія ж як і для дзеясловаў на - ać.''

'''''rozumieć — разумець'''''
{| class="wikitable"
|'''''Асоба'''''
|'''''Форма'''''
|-
|''ja''
|''rozumie'''m'''''
|-
|''ty''
|''rozumie'''sz'''''
|-
|''on/ona/ono''
|''rozumie''
|-
|''my''
|''rozumie'''my'''''
|-
|''wy''
|''rozumie'''cie'''''
|-
|''oni/one''
|''rozumie'''ją'''''
|}
'''''📌 umieć — умець'''''
{| class="wikitable"
|'''''Асоба'''''
|'''''Форма'''''
|-
|''ja''
|''umi'''em'''''
|-
|''ty''
|''umi'''esz'''''
|-
|''on/ona/ono''
|''umie''
|-
|''my''
|''umie'''my'''''
|-
|''wy''
|''umie'''cie'''''
|-
|''oni/one''
|''umie'''ją'''''
|}
'''''✅ Важна запомніць:'''''

'''''Rozumieć''''' ''і '''umieć''' — адзіныя распаўсюджаныя выключэнні сярод дзеясловаў на '''-eć'''.''

''Яны не падпарадкоўваюцца стандартнаму правілу і маюць уласную мадэль спражэння.''
----'''Ćwiczenie.''' ''Wstawcie czasowniki w poprawnej formie czasu teraźniejszego.''

# Ja teraz _______ (leżeć) w łóżku. (Я цяпер ляжу ў ложку.)
# Ty często _______ (siedzieć) przy komputerze. (Ты часта сядзіш за камп'ютарам.)
# On dobrze _______ (umieć) pływać. (Ён добра ўмее плаваць.)
# My nie _______ (rozumieć) tego zadania. (Мы не разумеем гэтае заданне.)
# Wy _______ (widzieć) film czy spektakl? (Вы бачыце фільм ці спектакль?)
# Oni spokojnie _______ (siedzieć) na ławce. (Яны спакойна сядзяць на лаўцы.)
# Czy ty mnie dobrze _______ (słyszeć)? (Ці ты мяне добра чуеш?)
# Ja nic nie _______ (widzieć) w tym dokumencie. (Я нічога не бачу ў гэтым дакуменце.)
# Dziecko cicho _______ (leżeć) na dywanie. (Дзіця ціха ляжыць на дыване.)
# Czy ty _______ (rozumieć) co on mówi? (Ці ты разумееш, што ён кажа?)
# My często _______ (słyszeć) muzykę z radia. (Мы часта чуем музыку з радыё.)
# Wy teraz _______ (siedzieć) w klasie? (Вы цяпер сядзіце ў класе?)
# Oni nie _______ (widzieć) tego człowieka. (Яны не бачаць гэтага чалавека.)
# Ja dobrze _______ (umieć) odpoczywać. (Я добра ўмею адпачываць.)
# Czy _______ (słyszeć) ten dźwięk? (Ці чуеш гэты гук?)
# Ty dobrze _______ (rozumieć) język rosyjski? (Ты добра разумееш рускую мову?)
# My spokojnie _______ (leżeć) na trawie. (Мы спакойна ляжым на траве.)
# Wy zawsze _______ (siedzieć) w pierwszym rzędzie. (Вы заўсёды сядзіце ў першым радзе.)
# On nie _______ (umieć) tak szybko biegać. (Ён не ўмее так хутка бегаць.)
# Czy ty _______ (widzieć) psa sąsiada? (Ці ты бачыш сабаку суседа?)
# Ja cicho _______ (słyszeć) muzykę. (Я ціха чую музыку.)
# Ty dobrze _______ (rozumieć) po polsku? (Ты добра разумееш па-польску?)
# My często _______ (leżeć) na plaży. (Мы часта ляжым на пляжы.)
# Oni dobrze _______ (rozumieć) wszystko, ale milczą. (Яны ўсё добра разумеюць, але маўчаць.)
# Dzieci razem _______ (siedzieć) przy stole. (Дзеці разам сядзяць за сталом.)
# Czy wy mnie teraz _______ (słyszeć)? (Ці вы мяне цяпер чуеце?)
# Ja dobrze _______ (rozumieć) sytuację. (Я добра разумею сітуацыю.)
# Ty teraz _______ (leżeć) na kanapie. (Ты цяпер ляжыш на канапе.)
# Czy wy _______ (rozumieć) co mamy zrobić? (Ці вы разумееце, што мы павінны зрабіць?)
# Oni świetnie _______ (umieć) grać na gitarze. (Яны цудоўна ўмеюць іграць на гітары.)

----
[[Катэгорыя:Język polski]]