Прагляд зыходнага тэксту старонкі Уро́к 3

Как сѝ? (Як ма́ешся?)

Вàрианти за òтговор:

# Дòбре съм. (Я дòбра сябе чую.)
# Мнòго дòбре. (Вельмі дòбра.)
# Такà сѝ е. (Так сабé.)
# Нè мнòго дòбре. (Не вèльмі дòбра.)
# Злè съм. (Мне дрэннà.)
# Горе-долу (Такое сабе)

Каквò прàви днèс? (Штò ты сёньня рабíла?)

Вàрианти за òтговор:

# Рабòтих за еднà компàния. (Працавàла для кампàніі.)
# Учих англèйски езìк. (Вучìла ангельскую мòву.)
# Гòтвих хрàна. (Гатавàла ежу.)
# Разхòждах се. (Шпацыравàла.)
# Почѝвах си. (Адпачывàла.)
# Рисỳвах. (Малявàла.)
# Почѝствах апартàмента. (Прыбìрала кватэру.)
# Мѝх съ̀дове. (Мылà посуд.)
# Глèдах вѝдео. (Глядзèла відэа.)

✏️ Практыкаванне: Устаўце форму дзеяслова съм у цяперашнім часе.

(съм, си, е, сме, сте, са)

Звяртайце ўвагу на націскі ў астатніх словах.

# А́з __________ в бло́к но́мер се́дем.  (Я жыву ў доме №7.)
# Ти́ __________ лека́р?  (Ты лекар?)
# То́й __________ учи́тел по бълга́рски.  (Ён настаўнік па балгарскай мове.)
# Ни́е __________ от Со́фия.  (Мы з Сафіі.)
# Вие́ __________ на рабо́та?  (Вы на працы?)
# Те́ __________ мои́ прия́тели.  (Яны мае сябры.)
# А́з __________ бълга́рин.  (Я балгарын.)
# Ти́ __________ у до́ма?  (Ты дома?)
# Тя __________ мно́го ти́ха.  (Яна вельмі ціха.)
# Ни́е __________ уче́ници в учи́лище.  (Мы вучні ў школе.)
# Вие́ __________ го́тови за уро́ка?  (Вы гатовыя да ўроку?)
# Те́ __________ бли́зо до па́рка.  (Яны побач з паркам.)
# А́з __________ уморе́н.  (Я стомлены.)
# То́й __________ в бо́лница.  (Ён у бальніцы.)
# Тя __________ моя́та съсе́дка.  (Яна мая суседка.)
# Ни́е __________ за́едно в ча́са.  (Мы разам на ўроку.)
# Вие́ __________ му́дри и внима́телни.  (Вы разумныя і ўважлівыя.)
# Те́ __________ на мо́ре.  (Яны на моры.)
# А́з __________ ща́стлив, ко́гато чита́ кни́га.  (Я шчаслівы, калі чытаю кнігу.)
# Ти́ __________ лека́р или учи́тел?  (Ты лекар ці настаўнік?)
# То́й __________ мо́й прия́тел.  (Ён мой сябар.)
# Тя __________ у до́ма си́.  (Яна ў сябе дома.)
# Ни́е __________ на вака́нция.  (Мы на вакацыях.)
# Вие́ __________ в учи́лището вся́ка сутри́н?  (Вы бываеце ў школе кожную раніцу?)
# Те́ __________ о́тлични студе́нти.  (Яны выдатныя студэнты.)
# А́з __________ ро́ден в Пло́вдив.  (Я нарадзіўся ў Плоўдзіве.)
# Ти́ __________ по́някога ума́рен след учи́лище?  (Ты іншы раз стомлены пасля школы?)
# Тя __________ до́бра и ла́скава.  (Яна добрая і ласкавая.)
# Ни́е __________ се́мейство от Варна.  (Мы сям’я з Варны.)
# То́й и тя __________ за́едно в бло́к но́мер шест.  (Ён і яна разам жывуць у доме №6.)

=== ✏️ Практыкаванне: Устаўце дзеяслоў у правільнай форме цяперашняга часу. ===
(правя, говоря, живея, работя, обичам)

Звяртайце ўвагу на націскі.

# А́з (говоря) __________ по телефо́на се́га.  (Я зараз размаўляю па тэлефоне.)
# Ти́ (работя) __________ ли в бо́лница?  (Ты працуеш у бальніцы?)
# То́й (правя) __________ дома́шното си́ ве́секи де́н.  (Ён робіць сваю хатнюю працу кожны дзень.)
# Ни́е (говоря) __________ бълга́рски и англи́йски.  (Мы гаворым па-балгарску і па-англійску.)
# Вие́ (живея) __________ в Со́фия?  (Вы жывяце ў Сафіі?)
# Те́ (работя) __________ ка́то лека́ри.  (Яны працуюць у якасці лекараў.)
# А́з (обичам) __________ да чета́ кни́ги.  (Я люблю чытаць кнігі.)
# Ти́ (живея) __________ бли́зо до па́рка?  (Ты жывеш каля парка?)
# Тя (говоря) __________ мно́го ти́хо.  (Яна гаворыць вельмі ціха.)
# Ни́е (правя) __________ уро́ците си́ навре́ме.  (Мы робім свае ўрокі своечасова.)
# Те́ (живея) __________ в едно́ голя́мо се́ло.  (Яны жывуць у вялікай вёсцы.)
# А́з (работя) __________ от поне́делник до пе́тък.  (Я працую з панядзелка да пятніцы.)
# Ти́ (обичам) __________ музи́ка?  (Ты любіш музыку?)
# То́й (живея) __________ в бло́к но́мер се́дем.  (Ён жыве ў доме №7.)
# Ни́е (обичам) __________ зима́та.  (Мы любім зіму.)
# Вие́ (говоря) __________ с ба́ба си́ все́ки де́н?  (Вы размаўляеце са сваёй бабуляй кожны дзень?)
# Те́ (правя) __________ ху́баво кафе́.  (Яны робяць смачную каву.)
# А́з (живея) __________ в Бълга́рия.  (Я жыву ў Балгарыі.)
# Ти́ (говоря) __________ мно́го до́бре.  (Ты размаўляеш вельмі добра.)
# Тя (работя) __________ ка́то учи́телка.  (Яна працуе настаўніцай.)
# Ни́е (живея) __________ в це́нтъра на града́.  (Мы жывём у цэнтры горада.)
# Вие́ (обичам) __________ да слуша́те музи́ка?  (Вы любіце слухаць музыку?)
# Те́ (говоря) __________ твъ́рде бъ́рзо.  (Яны гавораць занадта хутка.)
# А́з (правя) __________ спра́вка за рабо́тата.  (Я складаю справаздачу па працы.)
# Ти́ (живея) __________ с роди́телите си́?  (Ты жывеш з бацькамі?)
# То́й (говоря) __________ щи́ро.  (Ён гаворыць шчыра.)
# Ни́е (работя) __________ в учи́лище.  (Мы працуем у школе.)
# Вие́ (живея) __________ бли́зо до море́то?  (Вы жывяце каля мора?)
# Те́ (обичам) __________ свое́то ку́че.  (Яны любяць свайго сабаку.)
# А́з (живея) __________ в бло́к но́мер шест.  (Я жыву ў доме №6.)

🗣️ Диалог: Да се запознаем (Дыялог: Пазнаёмімся)

— Здрàвей! Как се кàзваш?

(Прывітанне! Як цябе клічуць?)

— Здрàвей! Кàзвам се Марѝя. А тѝ?

(Прывітанне! Мяне завуць Марыя. А цябе?)

— Аз съм Николàй. Приятно ми е да се запознàем!

(Я — Нікалай. Прыемна пазнаёміцца!)

— И на мèн ми е прия̀тно. Ти от къдè си?

(І мне таксама прыемна. Ты адкуль?)

— Аз съм от Бългàрия, от Софѝя. А тѝ?

(Я з Балгарыі, з Сафіі. А ты?)

— Аз живèя в блòк нòмер сèдем, блѝзо до пàрка.

(Я жыву ў доме №7, побач з паркам.)

— Рабòтиш ли?

(Ты працуеш?)

— Да, рабòтя в бòлница. А тѝ?

(Так, я працую ў бальніцы. А ты?)

— Аз съм студèнтка. Учà в университèта.

(Я студэнтка. Вучуся ў універсітэце.)

— Обѝчаш ли да слу̀шаш музѝка?

(Ты любіш слухаць музыку?)

— Да, обичàм рòк и классѝческа музѝка. А тѝ?

(Так, люблю рок і класічную музыку. А ты?)

— Аз съ̀що. Съ̀що така̀ обичàм да четà кнѝги.

(І я таксама. Яшчэ люблю чытаць кнігі.)

— Ти говорѝш мно̀го дòбре бългàрски.

(Ты вельмі добра размаўляеш па-балгарску.)

— Благодарѝя! Учà кàжѝн дèн.

(Дзякуй! Вучуся кожны дзень.)

— До скòро, Марѝя! Приятно ми бèше!

(Да сустрэчы, Марыя! Было прыемна!)

== 📘 Назоўнікі і члены (артыклі) у баўгарскай мове ==

=== 🔹 1. Артыклі ў баўгарскай мове ===
У баўгарскай мове ёсць артыклі (члены), якія прыстаўляюцца да канца слова як суфіксы. 

🔸 Артыкль (член) ужываецца толькі ў азначанай форме, прытым у выглядзе суфікса, які паказвае, што размова ідзе пра пэўны, вядомы прадмет. 

🔸 У неазначанай форме артыкль адсутнічае. Але значэнне "нейкі/некаторы" часта перадаецца з дапамогай:

* някой (нейкі)
* един / една / едно / едни (адзін / адна / адно / адны)

Калі назоўнік мужчынскага роду з’яўляецца дзейнікам, дык ўжываецца поўны член, калі выказнікам — няпоўны.

📌 У жаночым родзе, ніякім родзе і множным ліку заўсёды ужываецца поўны член, незалежна ад сінтаксічнай ролі слова.

=== 🔹 2. Агляд членаў ===

==== 📊 У адзіночным ліку: ====
{| class="wikitable"
|Род
|Форма артыкула
|Прыклады
|-
|мужчынскі род
|<nowiki>-ът / -ят (поўны член)</nowiki>
|градът (горад), светът (свет), лекарят (лекар)
|-
|мужчынскі род
|<nowiki>-а / -я (няпоўны член)</nowiki>
|града (горада), света (свету), лекаря (лекара)
|-
|жаночы род
|<nowiki>-та</nowiki>
|жената (жанчына), песента (песня)
|-
|ніякі род
|<nowiki>-то</nowiki>
|кучето (сабака), селото (вёска)
|}

==== 👨‍👩‍👧‍👦 У множным ліку: ====
{| class="wikitable"
|Канчатак множнага ліку
|Артыкль
|Прыклад
|-
|<nowiki>-и / -е</nowiki>
|<nowiki>-те</nowiki>
|книги → книгите (кнігі), мъже → мъжете (мужчыны)
|-
|іншыя (напрыклад -а, -я)
|<nowiki>-та</nowiki>
|села → селата (вёскі), кучета → кучетата (сабакі)
|}
📌 Важна: У множным ліку, калі форма заканчваецца на -и або -е, ужываецца -те. Ва ўсіх іншых выпадках (напрыклад, калі множны лік сканчаецца на -а, -я) ужываецца -та.

=== 🔹 3. Поўны і няпоўны член у мужчынскім родзе ===

==== 🔍 Як выбраць -ът ці -ят (поўны член): ====
{| class="wikitable"
|Умова
|Форма
|Прыклад
|-
|Слова заканчваецца на "цвёрды" зычны
|<nowiki>-ът</nowiki>
|град → градът (горад), архитект → архитектът (архітэктар)
|-
|Слова заканчваецца на мяккі зычны ці той зычны, што раней быў мяккім
|<nowiki>-ят</nowiki>
|музей → музеят (музей), лекар → лекарят (лекар), писател → писателят (пісьменнік)
|}

==== 🔍 Як выбраць -а ці -я (няпоўны член): ====
{| class="wikitable"
|Умова
|Форма
|Прыклад
|-
|Пасля "цвёрдых" зычных
|<nowiki>-а</nowiki>
|град → града (горада), архитект → архитекта (архітэктар)
|-
|Слова заканчваецца на мяккі зычны ці той зычны, што раней быў мяккім
|<nowiki>-я</nowiki>
|музей → музея (музей), лекар → лекаря (лекар), писател → писателя (пісьменнік)
|}

=== 🔹 4. Калі ставіцца член? То-бок калі назоўнік ужываецца ў членнай форме? ===
{| class="wikitable"
|🌟 Прадмет вядомы
|Телевизорът работи. ([Менавіта гэты] тэлевізар працуе.)
|-
|🧐 Прадмет ужо згадваўся
|Аз преве́ждам стихотворе́ние от бъ́лгарски на български на белару́ски. Стихотворе́нието е мно́го интере́сно.

(Я перакладаю верш з баўгарскай на беларускую. Верш вельмі цікавы.)
|-
|🌍 Адзіны ў сваім родзе
|Слънцето грее. (Сонца свеціць.)
|-
|🔁 Абагульнена, як "кожны"
|Лекарят лекува хора. (Лекар лечыць людзей.)
|}

=== 🔹 5. Калі не ставіцца член? То-бок калі назоўнік не ўжываецца ў членнай форме ===
{| class="wikitable"
|❌ Прадмет няпэўны (нейкі)
|Обичам музика. (Люблю музыку.)
|-
|❌ Пасля един, този, всеки
|Всеки лекар работи много. (Кожны лекар працуе.)
|-
|❌ Пасля имам / няма
|Имам сестра. / Няма нищо. (Ёсць сястра / Няма нічога)
|-
|❌ Пасля звязкі съм
|Той е учител. (Ён — настаўнік.)
|-
|❌ Імёны, назвы гарадоў, краін
|Град София, река Дунав
|-
|❌ Назвы дзён і месяцаў
|Понеделник, юни, август
|-
|❌ Устойлівыя канструкцыі
|играя футбол, следвам математика, занима́вам се с му́зика
|-
|❌ У загалоўках
|упражнения, домашна работа
|}

=== 🔹 6. Важная заўвага ===
📌 Калі перад назоўнікам стаіць прыназоўнік (на, при, към, за, без, около і інш.), у мужчынскім родзе заўсёды ставіцца няпоўны член, бо назоўнік дакладна не з’яўляецца дзеянікам:

* на учителя (у настаўніка)
* при директора (у дырэктара)
* към лекаря (да доктара)

Упражнения

== 📝 Практыкаванне 1: Устаўце правільны поўны член: -ът ці -ят ==
(Назоўнік з'яўляецца падметам. Пераклад пададзены ў дужках.)

# Директор___ говори всеки ден.  (Дырэктар гаворыць кожны дзень.)
# Лекар___ отговаря всеки ден.  (Лекар адказвае кожны дзень.)
# Адвокат___ помага всеки ден.  (Адвакат дапамагае кожны дзень.)
# Писател___ чака всеки ден.  (Пісменнік чакае кожны дзень.)
# Архитект___ идва в осем часа.  (Архітэктар прыходзіць а восьмай гадзіне.)
# Професор___ учи студентите.  (Прафесар вучыць студэнтаў.)
# Инженер___ работи в офиса.  (Інжынер працуе ў офісе.)
# Учител___ говори с децата.  (Настаўнік гаворыць з дзецьмі.)
# Съсед___ слуша музика.  (Сусед слухае музыку.)
# Преводач___ говори бързо.  (Перакладчык гаворыць хутка.)
# Ресторант___ е пълен.  (Рэстаран поўны.)
# Герой___ спасява селото.  (Герой ратуе вёску.)
# Коментар___ звучи странно.  (Каментар гучыць дзіўна.)
# Музей___ отваря в девет.  (Музей адкрываецца а дзявятай.)
# Полицай___ идва веднага.  (Паліцэйскі прыходзіць адразу.)
# Клиент___ пита за сметката.  (Кліент пытаецца пра рахунак.)
# Писател___ пише роман.  (Пісменнік піша раман.)
# Директор___ отговаря учтиво.  (Дырэктар адказвае ветліва.)
# Инженер___ черта план.  (Інжынер чарціць план.)
# Актьор___ влиза на сцената.  (Актор выходзіць на сцэну.)

----

== 📝 Практыкаванне 2: Устаўце правільную форму: -ът / -ят (поўны член) ці -а / -я (няпоўны член) ==
(Звяртайце ўвагу на ролю назоўніка: падмет або аб'ект / пасля прыназоўніка.)

# Говоря с доктор___.  (Я размаўляю з доктарам.)
# Учител___ обяснява урока.  (Настаўнік тлумачыць урок.)
# Чакам адвокат___.  (Чакаю адваката.)
# Писател___ живее в този град.  (Пісменнік жыве ў гэтым горадзе.)
# На масата има писмо от инженер___.  (На стале ліст ад інжынера.)
# Инженер___ проектира нова сграда.  (Інжынер праектуе новы будынак.)
# Искам да говоря със съсед___.  (Хачу пагаварыць з суседам.)
# Съсед___ винаги поздравява.  (Сусед заўсёды вітаецца.)
# Професор___ е много строг.  (Прафесар вельмі строгі.)
# Гледам филм за преводач___.  (Гляджу фільм пра перакладчыка.)
# Преводач___ говори няколко езика.  (Перакладчык валодае некалькімі мовамі.)
# Задавам въпрос на директор___.  (Задаю пытанне дырэктару.)
# Музей___ е близо до парка.  (Музей блізка да парку.)
# Посещавам музей___ с приятел.  (Наведваю музей з сябрам.)
# Ресторант___ предлага вкусна храна.  (Рэстаран прапануе смачную ежу.)
# Чакам пред ресторант___.  (Чакаю перад рэстаранам.)
# Обичам книгите на писател___.  (Люблю кнігі гэтага пісьменніка.)
# Писател___ често чете в библиотеката.  (Пісменнік часта чытае ў бібліятэцы.)
# Той говори с клиент___.  (Ён гаворыць з кліентам.)
# Клиент___ чака реда си.  (Кліент чакае сваёй чаргі.)

----

=== 📝 Практыкаванне. Раскрыйце дужкі і ўстаўце правільную членную форму (азначаны артыкль). Скарыстайцеся правіламі са старонкі. ===

# Ви́ждам едно́ (дърво́).  (Бачу адно дрэва.)
# Аз не знам та́зи (новина́).  (Я не ведаю гэтай навіны.)
# Живе́я на (у́лица) „Гогол“.  (Жыву на вуліцы „Гогаля“.)
# (Автобу́с) спи́ра на проспе́кт „Невски“.  (Аўтобус спыняецца на праспекце „Няўскага“.)
# Аз сли́зам от (автобу́с).  (Я выходжу з аўтобуса.)
# Той ме ча́ка пред (хоте́л).  (Ён чакае мяне каля гатэля.)
# (Хоте́л) е голя́м.  (Гатэль вялікі.)
# Върви́м из (парк) към це́нтъра на (град).  (Ідзём праз парк у цэнтр горада.)
# Не знам отго́вора на (въпрос).  (Не ведаю адказу на пытанне.)
# Слушам гла́са на (пе́вец).  (Слухаю голас спевака.)
# Говорим за (филм), който гледахме.  (Гаворым пра фільм, які мы глядзелі.)
# На (ма́са) има цветя́.  (На стале — кветкі.)
# Ста́вям книга́та върху (стол).  (Кладу кнігу на стол.)
# Те идва́т от (университе́т).  (Яны прыходзяць з універсітэта.)
# Имам въпроси към (професо́р).  (Маю пытанні да прафесара.)
# (Професо́р) отговаря спокойно.  (Прафесар адказвае спакойна.)
# Мина́вам покрай (теа́тър).  (Праходжу міма тэатра.)
# Позна́х (писа́тел), който живее тук.  (Пазнаў пісьменніка, які тут жыве.)
# Разговарям с (съсе́д) за (вре́ме).  (Размаўляю з суседам пра надвор’е.)
# (Гра́д) е много тих сутрин.  (Горад вельмі ціхі зранку.)

== Указальныя займеннікі ==
Каб пачаць размаўляць на замежнай мове, трэба ведаць хаця б самыя асноўныя словы, якія палягчаюць зносіны. Гэта, перш за ўсё, указальныя займеннікі.

Не трэба палохацца слова «займеннік»: калі вы памятаеце школьныя ўрокі, гэта ўсяго толькі заместнікі назоўнікаў.

Указальныя займеннікі ўсім добра вядомыя. У беларускай мове гэта: гэта, тое, гэты, той, гэтая, тая, гэтыя, тыя.

Як бачым, іх не так шмат, але яны вельмі важныя.

У баўгарскай мове ім адпавядаюць наступныя формы:

=== Указальныя займеннікі ===
{| class="wikitable"
|Баўгарскі
|Беларуская
|Прыклад
|-
|това́
|гэта
|Това́ е маса́ (Гэта стол.)
|-
|онова́
|тое
|Онова́ палто́ е скъ́по (Тое паліто дарагое.)
|-
|то́зи
|гэты
|То́зи чове́к е продава́ч (Гэты чалавек — прадавец.)
|-
|о́нзи
|той
|О́нзи шофьо́р не е внима́телен (Той кіроўца неасцярожны.)
|-
|та́зи
|гэтая
|Та́зи жена́ е краси́ва (Гэтая жанчына прыгожая.)
|-
|она́зи
|тая
|Она́зи арти́стка е черноко́са (Тая артыстка цёмнавалосая.)
|-
|те́зи
|гэтыя
|Те́зи прия́тели не са и́стински (Гэтыя сябры не сапраўдныя.)
|-
|оне́зи
|тыя
|Оне́зи кни́ги са мно́го интере́сни (Тыя кнігі вельмі цікавыя.)
|}
----

== Упражненне 1 ==
''Впишете подходящите показателни местоимения ('''''този, тази, това, тези, онзи, онази, онова, онези'''''). Обърнете внимание на рода и числото на съществителните имена.''
----

# _________ жена е учителка.  (Гэтая жанчына — настаўніца.)
# _________ съседка е българка.  (Тая суседка — балгарка.)
# _________ мъж е сервитьор.  (Гэты мужчына — афіцыянт.)
# _________ мъж е немец.  (Той мужчына — немец.)
# _________ представление не е интересно.  (Тое прадстаўленне нецікавае.)
# _________ палто е зимно.  (Гэтае паліто — зімовае.)
# _________ хора са симпатични.  (Гэтыя людзі — сімпатычныя.)
# _________ песни са народни.  (Тыя песні — народныя.)
# _________ момиче е весело.  (Гэта дзяўчынка — вясёлая.)
# _________ момче е скромно.  (Тое хлопчык — сціплае.)
# _________ куче е голямо.  (Гэтае шчаня — вялікае.)
# _________ котка е мързелива.  (Та котка — лянівая.)
# _________ урок е труден.  (Гэты ўрок — цяжкі.)
# _________ задача е сложна.  (Тая задача — складаная.)
# _________ рокля е скъпа.  (Гэтая сукенка — дарагая.)
# _________ рокля е евтина.  (Та сукенка — танная.)
# _________ стол е здрав.  (Гэты стол — моцны.)
# _________ маса е кривa.  (Тая маса — крывая.)
# _________ момче е тихо.  (Гэтае хлопчык — ціхае.)
# _________ жени са добри.  (Тыя жанчыны — добрыя.)
# _________ кафе е горещо.  (Гэта кава — гарачая.)
# _________ чай е студен.  (Той чай — халодны.)
# _________ цветя са свежи.  (Гэтыя кветкі — свежыя.)
# _________ деца са умни.  (Тыя дзеці — разумныя.)
# _________ език е труден.  (Гэта мова — цяжкая.)
# _________ книга е интересна.  (Гэтая кніга — цікавая.)
# _________ вестник е стар.  (Той часопіс — стары.)
# _________ слънце е жълто.  (Гэтае сонца — жоўтае.)
# _________ градина е зелена.  (Та агарод — зялёны.)
# _________ картини са красиви.  (Гэтыя карціны — прыгожыя.

----

== Тэкст-дыялог: «У краме зімовага адзення» ==
Вре́мето ве́че е студе́но, след две се́дмици е пъ́рви деке́мври и аз тря́бва да си ку́пя кожу́х.

(Надвор'е ўжо халоднае, праз два тыдні — першае снежня, і мне трэба купіць кажух.)

Аз вли́зам в магази́на и пи́там:

(Я заходжу ў краму і пытаюся:)

— Извиня́вайте, и́мате ли зи́мни дре́хи мо́ята мя́рка?

(Прабачце, ці ёсць у вас зімовае адзенне майго памеру?)

— Кой но́мер дре́хи но́сите?

(Які памер вы носіце?)

— 46 (чети́рийсет и ше́ст).

(Сорак шосты.)

— Заповя́дайте, те́зи я́кета са мно́го то́пли.

(Калі ласка, гэтыя курткі вельмі цёплыя.)

— Покаже́те ми, мо́ля, о́нзи кожу́х, не и́скам я́ке.

(Пакажыце мне, калі ласка, той кажух, я не хачу куртку.)

— Ама, то́зи кожу́х е 54 (петдесе́т и четвъ́рта) мя́рка. Съжаля́вам, но друг но́мер ня́ма.

(Але гэты кажух — 54-га памеру. Прабачце, іншага памеру няма.)

— А какви́ ко́жени па́лта и́мате?

(А якія скураныя паліто ў вас ёсць?)

— И́маме палта́ от о́вча ко́жа — че́рни, кафя́ви и бе́жови.

(У нас ёсць паліто з авечай скуры — чорныя, карычневыя і бэжавыя.)

— Добре́, дайте да ви́дя това́ бе́жово.

(Добра, дайце паглядзець гэта бэжавое.)

— Е́то, заповя́дайте. В́иждам, че ви стои́ мно́го ху́баво!

(Вось, калі ласка. Бачу, што вам вельмі ідзе!)

— Да и аз така́ ми́сля. Взи́мам го.

(Так, і я так думаю. Бяру яго.)

— Плате́те на ка́са и да го но́сите с удово́лствие.

(Аплаціце на касе і насіце з задавальненнем!)

— Благодаря́ ви мно́го! Прия́тен ден!

(Дзякуй вам вялікі! Прыемнага дня!)
----

== Жарт — Анекдот ==
В зоомагази́н продава́чът гово́ри на жена́та:

(У заамагазіне прадавец гаворыць жанчыне:)

— Внима́вайте с та́зи су́ха храна́! Ня́кой път предизв́иква за́пек при ха́мстерите.

(Будзьце асцярожныя з гэтым сухім кормам! Часам ён выклікае завалу ў хамячкоў.)

— Ама́, да ви ка́жа: аква́риумът с ха́мстъра стои́ на едно́ шка́фче, къде́то на́шият котара́к оби́ча да ска́ча. Така́ че ха́мстърът ни́кога не получа́ва за́пек!

(Але скажу вам: акварыум з хамячком стаіць на шафцы, на якую наш кот любіць скакаць. Таму ў нашага хамячка ніколі не бывае завалы!)

== 🗣 Зносіны і сваяцкія сувязі ==
Першыя словы, якія вы, хутчэй за ўсё, пачуеце ў Балгарыі, гэта:

Как сте? і Как си?

Слова „как“ (як?) зразумела і без перакладу.

Дзеяслоў-звязка „съм“ нам таксама ўжо вядомы (з урока №2), але на ўсякі выпадак паўторым спражэнне:
{| class="wikitable"
|Асоба
|Форма
|-
|Аз съм
|Я ёсць
|-
|Ти си
|Ты ёсць
|-
|Той / Тя / То е
|Ён / Яна / Яно ёсць
|-
|Ние сме
|Мы ёсць
|-
|Вие сте
|Вы ёсць
|-
|Те са
|Яны ёсць
|}
Такім чынам, пытанні Как сте? і Как си? перакладаюцца як:

Як Вы? Як ты? ці Як справы?
----

=== Што можна адказаць? ===
Калі вас пытаюць на хаду, проста з ветлівасці, адказвайце каротка:

* Добре́! – Добра!
* Ху́баво! – Цудоўна!
* Чу́дно! – Прэктасна!
* Ня́мам пробле́ми. – Няма праблем.
* Вси́чко е наре́д. – Усё ў парадку.

Калі ж гэта сябар ці блізкі чалавек, і вы хочаце падзяліцца настроем, можна сказаць:

* Го́ре-до́лу. – Так сабе, больш-менш. (літ. «уверх-уніз»)
* Ня́ма с какво́ да се похва́ля. – Няма чым пахваліцца.

А калі ўсё сапраўды добра:

* И́мам ху́бава ра́бота. – У мяне добрая праца.
* То́ку-що се оже́них / омъ́жих. – Толькі што жаніўся / выйшла замуж.
* Замина́вам за... – З’язджаю ў...

Пазней мы навучымся складаць больш складаныя адказы, але пакуль выкарыстоўвайце гэтыя гатовыя фразы.
----

== 🖐 Вітальныя і ветлівыя словы ==
Гэтыя словы патрэбныя на кожным кроку. У дужках — формы на «Вы».

* Здраве́й (Здраве́йте) – Прывітанне / Вітаю
* До́бър ден, Добро́ утро, До́бър ве́чер – Добры дзень, раніца, вечар
* Ле́ка нощ – Спакойнай ночы (літ. лёгкай)
* Дови́ждане – Да пабачэння
* Дочу́ване – Да слыху (па тэлефоне)
* Чао – Бывай / пакуль
* Сбо́гом! – Бывайце (калі надоўга, назаўсёды)
* До у́тре – Да заўтра
* До сре́ща – Да сустрэчы
* Мерси́ – Дзякуй
* Благодаря́ – Дзякую
* Извиня́вай(те), Извине́те, Проща́вай(те) – Прабач(це), прабачай(це)
* Мо́ля – Калі ласка
* Заповя́дайте – Калі ласка / праходзьце / бярыце
* Ако́ оби́чате – Калі ласка (у ветлівай просьбе)
* Добре́ дошли́! – Сардэчна запрашаем!
* Добре́ зава́рили! – (адказ на папярэдняе, літ. "добра, што мы вас засталі")
* Ко́лко стру́ва? – Колькі каштуе?

----

== 👪 Сваяцкія сувязі ==
Роднасныя назвы, якія трэба ведаць:
{| class="wikitable"
|Баўгарскі
|Беларуская
|-
|Ма́йка
|Маці
|-
|(мама, мами)
|Мама
|-
|Син
|Сын
|-
|(си́нче)
|Сыночак
|-
|Дъщеря́
|Дачка
|-
|(ще́рка)
|Дачушка
|-
|Баща́
|Бацька
|-
|(татко, тати)
|Тата
|-
|Внук, вну́чка
|Унук, унучка
|-
|(вну́че)
|Унучак
|-
|Ка́ка
|Старэйшая сястра
|-
|(ка́кичка)
|Сястрычка
|-
|Ба́тко
|Старэйшы брат
|-
|Ле́ля
|Цётка
|-
|Чи́чо
|Дзядзька
|-
|чи́чко
|Дзядзька (з мяча)
|-
|Пле́менница / ник
|Пляменніца / пляменнік
|-
|Дя́до
|Дзядуля
|-
|Ба́ба
|Бабуля
|-
|Братовчед(ка)
|Стрыечны брат / сястра
|-
|Съпру́г / Съпру́га
|Муж / Жонка
|-
|Тъ́ща / Зет
|Цешча / Зяць
|-
|Све́кър / Свекъ́рва
|Свёкар / Свякроў
|-
|Брат / Сестра
|Брат / Сястра
|-
|Дечурли́га
|дзяцішкі
|-
|Дете́ / Деца́
|Дзіця / Дзеці
|-
|Зъ́лва [зылва]
|Залатая — сястра мужа
|-
|Годени́ца / Годени́к
|Нявеста / Жаніх
|-
|Ѓадже
|Хлопец / Дзяўчына (у адносінах)
|}
📌 Прыклад:

Как са ва́шите дечурли́га?

(Як вашыя дзеткі?)

Добре́ са, благодаря́.

(Усё добра, дзякуй.)

Текст-диалог „Юбиле́й“

— А́ло, Хри́си, ти ли си? Ма́ма в къ́щи ли е?

(Алё, Хрысі, гэта ты? Мама дома?)

— Здраве́й, Го́шо! Ма́ма е в магази́на, а ти какво́ и́скаш?

(Прывітанне, Гоша! Мама ў краме, а ты што хочаш?)

— Тя вче́ра ми ка́за, че ще и́маме го́сти от се́ло. Ти зна́еш ли не́що за това́?

(Яна ўчора сказала мне, што ў нас будуць госці з вёскі. Ты нешта пра гэта ведаеш?)

— Да, ще до́йдат ле́ля Вене́та, чи́чо То́дор, ба́ба Цвета́на и дя́до Пла́мен.

(Так, прыедуць цётка Венета, дзядзька Тодар, бабуля Цветана і дзед Пламен.)

— Е́ха! И защо́?

(Ого! А чаму?)

— Днес ба́ба и дя́до и́мат юбиле́й, живе́ят за́едно ве́че 50 (петдесе́т) годи́ни!

(Сёння ў бабулі і дзядулі юбіле́й, яны жывуць разам ужо 50 гадоў!)

— Ааа... а защо́ и́скат да го празну́ват тук, а не на се́ло?

(Ааа... а чаму яны хочуць святкаваць тут, а не ў вёсцы?)

— Ти помни́ш ли, че ма́ма и́ма еди́н позна́т, упра́вител на рестора́нта? Той ни пока́ни вси́чки и да́ва голя́мо намале́ние.

(Ты памятаеш, што мама мае знаёмага, кіраўніка рэстарана? Ён нас усіх запрасіў і дае вялікую зніжку.)

— Да, разбра́х. И кой ще до́йде о́ще?

(Так, зразумеў. А хто яшчэ прыйдзе?)

— Ця́лото ни семе́йство: ма́ма, та́тко, аз, съпру́гът ми, на́шите деца́, ти с годени́цата и о́ще 30 (три́йсет) бли́зки и дале́чни родни́ни. Така́ че, ще ви ча́каме днес в 6 (шест) часа́ в рестора́нт «Гла́рус».

(Уся наша сям’я: мама, тата, я, мой муж, нашы дзеці, ты з нявестай і яшчэ 30 блізкіх і далёкіх сваякоў. Так што чакаем вас сёння а 6-й гадзіне ў рэстаране «Гларус».)

— А пода́рък?

(А падарунак?)

— Пода́ръкт е пари́чки, ще ги събере́м вси́чки за́едно и подари́м на ба́бичка, не́ка да напра́ви ремо́нт на къ́щата, защо́то тя е мно́го ста́ра.

(Падарунак — гэта грошы, мы ўсе іх разам збяром і падорым бабулі, хай зробіць рамонт у хаце, бо яна вельмі старая.)

— Ама́, да. Това́ е пра́вилно! Добре́, до ве́чера!

(Ага, так. Гэта правільна! Добра, да сустрэчы ўвечары!)
----

== Ко́тешки виц (Кацячы анекдот) ==
Ба́бичката с ло́шо зре́ние така́ оби́чала ко́тки, че три де́на да́вала мля́ко на една́ зи́мна ста́ра ша́пка, коя́то я наме́рила пред вхо́да.

(Бабулька з кепскім зрокам так любіла катоў, што тры дні паіла малаком старую зімовую шапку, якую знайшла перад уваходам.)
[[Катэгорыя:Български език]]